“Juneteenth”

“Juneteenth” လို့ ခေါင်းစဥ်တပ်လိုက်တော့ ရုပ်ရှင်အကြောင်းများလားလို့ ထင်ကြမယ်။ ရုပ်ရှင် အကြောင်းမဟုတ်ပါဘူး၊ လွတ်လပ်မှုနဲ့ တန်းတူညီမျှမှု ကို ထင်ဟပ်တဲ့ နေ့တစ်နေ့အကြောင်း ပြော ပြချင်တာပါ။

Juneteenth ဆိုတာက  June 19^th ကို စာနဲ့ရေးတဲ့June  nineteenth စကားလုံးနှစ်လုံးကို ပေါင်း အတိုကောက် ခေါ်တာြဖစ်ပြီး (ဂျွန်တိသ်) လို့ အသံထွက်ပါတယ်။ June 19  ဇွန် ၁၉ ရက်နေ့ဟာ အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့  ပြည်ထောင်စုအစိုးရ ရုံးပိတ်ရက် ဖြစ် ပြီး ကျွန်ပြုခံထားရတဲ့ လူမည်းတွေ ကျွန် ဘ၀ကလွတ်မြောက်တဲ့အထိမ်းအမှတ်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ တရားဝင်အမည်က Juneteenth National Independence Day ဖြစ်ပါတယ်။ 

ဒီအထိမ်းအမှတ်နေ့ဖြစ်လာတဲ့ သမိုင်းကြောင်းက ဒီလိုပါ။ အမေရိကန် သမ္မတ လင်ကွန်း လက်ထက် မှာ ကျွန်စနစ်ဖျက်သိမ်းရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီးဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ အမေရိကန်ပြည်တွင်းစစ် ( ၁၈၆၁ – ၁၈၆၅) ကိုအားလုံးသိပြီးဖြစ်မှာပါ။

အဲဒီစစ်ပွဲအတွင်း ၁၈၆၃ ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှာ သမ္မတလင်ကွန်းက  တောင်ပိုင်းပြည်နယ်တွေမှာ ရှိနေတဲ့ လူမည်းကျွန်တွေအားလုံးကို လွတ်လပ်ခွင့်ပေးတဲ့အမိန့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့တယ်။ အဲဒီ အမိန့် ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပေမယ့် ချက်ခြင်းအကောင်အထည်ဖော်နိုင်တာတော့မဟုတ်ဘူး။ ပြည်ထောင်စုတပ်ဖွဲ့ တွေ စစ်ရေးအသာစီးရလာြပီး တောင်ပိုင်းနယ်မြေတွေကို စတင်သိမ်းပိုက်နိုင်တဲ့အချိန်ရောက်မှ သိမ်းပိုက်ပြီးတဲ့ဒေသတွေမှာ အဲဒီအမိန့်ကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်တာြဖစ်ပါတယ်။ အဲဒီအချိန် က သတင်းအဆက်အသွယ်ကလည်း မကောင်းတော့ လူမည်းကျွန်အများစုက ကျွန်အဖြစ်က လွတ် မြောက်ခွင့်ပေးတဲ့အမိန့်အကြောင်းတောင်မသိကြဘူး။မြောက်ပိုင်းတပ်ဖွဲ့တွေရောက်လာပြီး သမ္မတ ရဲ့ အမိန့်စာကို ဖတ်ပြမှ သူတို့ ဘ၀ပြောင်းလဲသွားတာကို သိရတာ။ 

တောင်ပိုင်းပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်တဲ့ တက္ကဆက်ပြည်နယ်က  တောင်ဘက်အစွန်ဆုံးပြည်နယ် လည်း ဖြစ်၊ နယ်မြေကလည်း ကျယ်လွန်းတော့ ၁၈၆၅ ဧပြီ ၉ ရက်နေ့မှာ တောင်ပိုင်း ကွန်ဖက်ဒရိတ် စစ်ဦးစီးချုပ် ရောဘတ်အီးလီး  Robert E. Lee ခေါင်းဆောင်တဲ့ တောင်ပိုင်းတပ်ဖွဲ့ အများစု လက်နက်ချပြီးချိန် မှာတောင် ပြည်ထောင်စုတပ်ဖွဲ့တွေက တက္ကဆက်ပြည်နယ်ထဲကို တော်တော်နဲ့ ရောက်မလာဘူး။ ပြည်ထောင်စုတပ်ဖွဲ့တွေ ရောက်မလာတော့ တက္ကဆက်ပြည်နယ်ထဲက လူမည်း ကျွန်တွေလည်း သူ တို့ ကျွန်ဘ၀ကလွတ်မြောက်နေပြီဆိုတာကို မသိဘူးပေါ့။

နောက်ဆုံးတော့ ၁၈၆၅ ဇွန် ၁၉ ရက်နေ့မှာ ဗိုလ်ချုပ် ဂေါ်ဒွန်ဂရန်ဂျာ  (Gordon Granger) ဦးဆောင် တဲ့ ပြည်ထောင်စုအစိုးရတပ်ဖွဲ့တွေ တက္ကဆက်ပြည်နယ်ရဲ့ အဓိက ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်တဲ့ Galveston မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး-

“သမ္မတရဲ့ အမိန့်အရ ကျွန်တွေအားလုံး လွတ်လပ် ခွင့်ရရှိပြီဖြစ်ကြောင်း တက္ကဆက်ပြည်နယ်သူ ပြည်နယ်သားတွေကို အသိပေးလိုက်ပါတယ်။ ဒီနေ့ကစပြီး  သခင်နဲ့ ကျွန်ဆိုတာ မရှိတော့ဘူး။ အလုပ်ရှင်နဲ့ အလုပ်သမားပဲ ရှိတော့တယ်။ ကျွန်ပိုင်ရှင် သခင် တွေနဲ့ လူမည်းကျွန်တွေ ကြားမှာ ပုဂ္ဂလိက အခွင့်အရေးနဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုအခွင့်အရေးအားလုံးတန်းတူညီမျှဖြစ်သွားပါပြီ။”   လို့ ကြေညာ ခဲ့ တယ်။ အဲဒီကြေညာချက်ကြောင့် တက္ကဆက်ပြည်နယ်မှာ ရှိတဲ့လူမည်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ဟာ ကျွန် ဘ၀က လွတ်မြောက်ခဲ့တယ်။ မှတ်တမ်းတွေအဆိုအရတော့ သူတို့ဟာ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်တွေ ထဲမှာ ကျွန်ဘ၀က လွတ်မြောက်တဲ့နောက်ဆုံးအုပ်စုဖြစ်တယ်။ 

၁၈၆၆ ခုနှစ်ကစပြီး တက္ကဆက်ပြည်နယ်က လူမည်းတွေက ဇွန် ၁၉ ရက်နေ့မှာ ကျွန်ဘ၀က လွတ်မြောက် တဲ့အထိမ်းအမှတ်အနေနဲ့ ဝတ်ပြုဆုတောင်းခြင်း၊ လူမည်းအခွင့်အရေးနဲ့ပတ်သက် တဲ့ စာ၊ ကဗျာ များ ကို ဝိုင်းဖွဲ့ဖတ်ခြင်း၊ ဆွေမျိုးများ၊ မိတ်ဆွေများနဲ့ စုဝေးစားသောက်ခြင်းတွေ လုပ်ကြ တယ်။ ကျွန်ဘ၀က လွတ်မြောက်သွားတဲ့ လူမည်းတွေ တက္ကဆက်ပြည်နယ်ကနေ နိုင်ငံအနှံ့ ရောက် သွားတဲ့အခါ အဲဒီအစဥ်အလာကို သယ်ဆောင်သွားကြတယ်။ ဒီလိုနဲ့ နှစ်ကာလတွေ ကြာလာတဲ့ အခါ  June 19^th,Juneteenth ဟာလူမည်းအခွင့်အရေးနဲ့ပတ်သက်တဲ့တရားမဝင်အထိမ်းအမှတ် နေ့ ဖြစ် လာ ခဲ့တယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီအခမ်းအနားကျင်းပတာကို လူတိုင်းကြိုက်တာတော့မဟုတ်ဘူး။  အထူးသဖြင့် ကျွန်စနစ် ဖျက်သိမ်းလိုက်ပေမယ့် လူဖြူ လူမည်း ခွဲခြားဆက်ဆံတဲ့ စနစ် ဆက်လက်ရှင်သန်နေတဲ့ တောင်ပိုင်း ပြည်နယ်တွေမှာ ဒေသအာဏာပိုင်တွေက Juneteenth အထိမ်းအမှတ်နေ့ကျင်းပတာကို မကြိုက် ဘူး၊နည်းအမျိုးမျိုးနဲ့နှောင့်ယှက်တားဆီးမှုတွေလုပ်တယ်။ဒါပေမဲ့သူတို့မကြိုက်တဲ့အတွက် ကြောင့်ပဲ Juneteenth ဟာ လူမည်းအခွင့်အရေးကို တောင်းဆိုဖို့ အကောင်းဆုံးလှုပ်ရှားမှုဖြစ်လာပြီး နိုင်ငံ အနှံ့အပြားမှာ ကျင်းပလာခဲ့ကြတယ်။

နောက်ဆုံး ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်ရောက်တော့ တက္ကဆက် ပြည်နယ်က Juneteenth ကို ပြည်နယ် ရုံးပိတ် ရက် အဖြစ်သတ်မှတ်ပေးလိုက်တယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ ပြည်နယ်တချို့ကလည်း Juneteenth ကို ပြည် နယ် ရုံးပိတ်ရက်အဖြစ်သတ်မှတ်တာ၊ ရုံးမပိတ်ပေမယ့် တရားဝင်အခမ်းအနား ကျင်းပပေး တာစ သည်ဖြင့်အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြတယ်။ဒီအဆင့်ရောက်လာတဲ့အချိန်မှာJuneteenthကိုပြည်ထောင်စု ရုံးပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးဖို့တောင်းဆိုတဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တယ်။

အမေရိကန်အခြေခံဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စုရုံးပိတ်ရက် သတ်မှတ်တာကို လွှတ်တော်နှစ်ရပ်လုံး က အတည်ပြုဖို့လိုအပ်တဲ့အတွက် Juneteenth ကို ပြည်ထောင်စုရုံးပိတ်ရက်အဖြစ်သတ်မှတ်ရေး လှုပ် ရှားမှုက အခက်အခဲအများကြီးတွေ့ခဲ့ရတယ်။ အောက်လွှတ်တော်က အတည်ပြုပေမယ့် အထက် လွှတ်တော်ရဲ့ ထောက်ခံမှုကို မရဘူး။ အထူးသဖြင့် ရီပတ်ဘလီကင်အမတ်တွေက Juneteenth လှုပ်ရှားမှုကို ဆန့်ကျင်ကြတယ်။ 

၁၉၉၇ ခုနှစ်မှာ B National Juneteenth Celebration Foundation (NJCF) ဆိုတဲ့ အဖွဲ့ တည် ထောင်သူ Ben Haith က Juneteenth အထိမ်းအမှတ်အလံတစ်ခုကို ရေးဆွဲခဲ့တယ် (ပုံ ၁ )။ အဲဒီ အလံက အပြာရောင်နဲ့ အနီရောက်အောက်ခံမှာ အဖြူရောင် ကြယ်ကြီးတစ်လုံးရှိတယ်။ အဲဒီ ကြယ်ကို ပေါက် ကွဲ ဖြာထွက်နေတဲ့နောက်ထပ်  အဖြူရောင်ကြယ်တစ်လုံးက ဝန်းရံထားတယ်။ အလံရဲ့အောက်ပိုင်းက အနီရောင်၊ အပေါ်ပိုင်းက အပြာရောင်၊ ထူးခြားတာက အရောင်နှစ်ခုကို ပိုင်း ခြားထားတာ မျဥ်းဖြောင့်မဟုတ်ဘူး၊ မျဥ်းကွေးဖြစ်နေတယ်။ အလံပေါ်မှာ 19 June 1865 ဆိုတဲ့ စာ သားရေးထားတယ်။ 

အလံကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သူ Ben Haith က အလံမှာ သုံးထားတဲ့ အဖြူ၊ အပြာနဲ့ အနီရောင်တွေ က အမေရိကန်နိုင်ငံအလံ ကို ကိုယ်စားပြုတယ်၊ အလယ်တည့်တည့်က ကြယ်ကတော့ Juneteenth အထိမ်းအမှတ်စတင်ရာ တက္ကဆက်ပြည်နယ်ကို ညွှန်းတယ်၊ ( တက္ကဆက်ပြည်နယ်အလံက ကြယ် တစ်လုံးတည်းဖြစ်တဲ့အတွက် တက္ကဆက်ပြည်နယ်ကို Lone Star State လို့ခေါ်တယ်။) ပေါက်ကွဲ နေတဲ့ ကြယ်က နက္ခတဗေဒ အရ ကြယ်သစ်တစ်လုံး ဖြစ်ပေါ်လာတာကို ညွှန်းပြီး လူမည်းတွေရဲ့  ဘဝသစ်ဖြစ်ပေါ်မှုကို ကိုယ်စားပြုတယ်။ အနီရောင် နဲ့ အပြာရောင်ကြားက မျဥ်းကွေးက မိုးကုတ် စက်ဝိုင်း ဖြစ်ပြီး လူမည်းတွေအတွက် အနာဂတ်ကို ညွှန်း တယ်လို့ ဖွင့်ဆိုပြခဲ့တယ်။ 

ဒီအလံပေါ်ပေါက်လာပြီးတဲ့နောက်မှာတော့ Juneteenth ကို ပြည်နယ် ရုံး ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ် ထားတဲ့ ပြည်နယ်တွေမှာ Juneteenth နေ့ ရောက်တိုင်း ဒီအလံကို လွှင့် ထူ ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြည် ထောင်စုရုံးပိတ်ရက်မဟုတ်တဲ့အတွက် ဝါရှင်တန်မြို့တော်နဲ့ နိုင်ငံတ၀ှမ်းမှာ ရှိတဲ့ ပြည်ထောင်စု အစိုးရ ရုံးတွေမှာတော့ Juneteenth နေ့မှာ ဒီအလံကို လွှင့်ထူနိုင်ခြင်းမရှိသေးဘူး။  ဒါ့ကြောင့် Juneteenth နေ့သတ်မှတ်ရေးလှုပ်ရှားသူတွေက ပြည်ထောင်စုအစိုးရ ရုံးပိတ်ရက်အဖြစ်သတ်မှတ် ရေး ကို ဇွဲ မလျော့ပဲ ဆက်ကြိုးစားခဲ့ကြတယ်။

နောက်ဆုံး ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်  Black Lives Matter, BLM လှုပ်ရှားမှုတွေ အရှိန်အဟုန်နဲ့ ဖြစ်ပွားလာ တဲ့အခါ လူဖြူတွေအတွင်းမှာပါ ကျွန်စနစ်နဲ့ အသားအရောင်ခွဲခြားမှုစနစ်တွေအောက်မှာ လူမည်း တွေခံစားခဲ့ရတဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေအပေါ် စာနာထောက်ထားမှုပိုများလာခဲ့တယ်။ အဲဒီ အခြေအနေ ကြောင့်ပဲ  အထက်လွှတ်တော် နဲ့ အောက်လွှတ်တော်နှစ်ခုလုံးက Juneteenth ကို ပြည်ထောင်စု ရုံး ပိတ်ရက်အဖြစ်သတ်မှတ်တဲ့ ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ဇွန် ၁၇ ရက်နေ့မှာ သမ္မတ ဘိုင်ဒန် က  ဥပဒေအဖြစ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့တဲ့အတွက်  ပထမဆုံး Juneteenth ရုံးပိတ်ရက်ကို ၂၀၂၁ ဇွန်လ ၁၉ ရက် နေ့မှာ ကျင်းပနိုင်ခဲ့တယ်။

လူမည်းအခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူတွေဟာ June 19,  Juneteenth ကို အသိအမှတ်ပြုခံရဖို့အတွက် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြိုးစားခဲ့တယ်၊ ဘယ်လို အခက်အခဲနဲ့တွေ့တွေ့ နောက်မဆုတ်ခဲ့ဖူး။ ဒီလိုနဲ့ နောက်ဆုံးမှာ သူတို့အိပ်မက်ကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့တယ်။ တကယ်တော့ Juneteenth ဟာ နှလုံးသားထဲမှာ စွဲထင်နေတဲ့အရာတစ်ခုကို ဖျက်ဖို့ကြိုးစားလေ ပိုခိုင်မာလေ ဆိုတာကို သက် သေ ပြလိုက်တာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။