အသုပ်စုံ ဝေဒနာ

ကျွန်တော်ရောက်သွားတော့ အသုပ်ဆိုင်လေးက ခင်းတုန်း၊ ကျင်းတုန်း။ ဟင်းရည် အိုး က မီးဖိုပေါ်တင်ကာစ၊ ပလက်ဖောင်းပေါ်က ပလတ်စတစ်စားပွဲပေါ်မှာ ဂေါ်ဖီထုပ်တွေ လှီးချွတ်ပြီး ပုံ ထားတယ်။ အရပ် ခပ်ပျပ်ပျပ်၊ အသားညိုညို၊ အကျီ ၤ အညိုရောင်ရင့်ရင့် နဲ့ သက်လတ်ပိုင်း အမျိုးသမီးတစ်ယောက်က အထမ်းပေါ်မှာ ခေါက်ဆွဲဖတ်၊ မုန့်ဟင်းခါးဖတ်၊ တို့ဟူး စတဲ့ အမယ် စုံကို နေရာချနေတယ်။ သမီးငယ်လေးတစ်ယောက်က ဝိုင်းကူနေတယ်။ 

သာမန်အားဖြင့်တော့ တိရိစ္ဆာဥယျာဉ်  နဲ့ ကန်တော်ကြီးနားက ဆိုင်တွေမှာ စားလေ့ မရှိပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ကိုဗစ် ပထမလှိုင်း နဲ့ အတူ ဒီဆိုင်လေးအတော်များများ ပျောက်သွားခဲ့ပြီး အခုရက် ပိုင်းမှ ပြန်ပေါ်လာတာကြောင့် သူတို့ အကြောင်းနားထောင်ချင်တာနဲ့ ဝင်စားရင်း စကား စမြည် ပြောဖြစ်တယ်။ အစုံသုပ်တစ်ပွဲ၊ အချိုမှုန့်မထည့်နဲ့လို့ မှာပြီးတဲ့နောက် “ အမကြီး ဘယ်ကနေ လာရောင်းလဲ၊ အဆင်ပြေရဲ့လား” လို့ စကားစလိုက်တဲ့အခါ 

ဒီနေရာကို တောင်ဒဂုံ ၅၆ ကနေလာရောင်းတာ၊ မိဘတွေကလည်း ကန်တော်ကြီးထဲမှာ ဈေးရောင်းခဲ့တာ၊ နောင် ကန်တော်ကြီးကို ခြံစည်း ရိုးတွေ ကာပြီး ပန်းခြံလုပ်လိုက်တော့ ဈေးဆိုင်တွေဖယ်ပေးလိုက်ရတယ်။ ဒီလို နဲ့ တိရိစ္ဆာန်ဥယျာဉ် ကို မှီပြီး ပလက်ဖောင်းပေါ်မှာ ဈေးရောင်းရတယ်။ မိဘတွေကွယ်လွန်တော့ ဒီအမွေကို ဆက်ခံခဲ့တယ်။ အခု ခင်ပွန်း မရှိတော့ဘူး။ ကိုယ်ပဲ ဦးဆောင်ပြီး ဒီအလုပ်ကို ဆက်လုပ်နေတာ ပေါ့။

ကိုဗစ်စဖြစ်ပြီး ဘုရားတွေ၊ ပန်းခြံတွေ ပိတ်လိုက်တော့ ဆိုင်လည်း နားလိုက်ရတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ ရက်တွေက ဒုက္ခရောက်လိုက်တာ၊ခွက်ဆွဲပြီး တောင်းစားတဲ့ ဘ၀ မရောက်တာ ကံကောင်း။

ဆိုင်မရောင်းရတော့ ဆိုင်ကယ်ဘေးတွဲငှားပြီး တောင်ဒဂုံထဲမှာ ကြက်သား လှည့် ရောင်း တယ်၊ စားနိုင် သောက်နိုင် လူတွေအနေများတဲ့ ရပ်ကွက်တွေကို လှည့်ရောင်းရတယ်။  သားက ဆိုင်ကယ် မောင်း၊ ကိုယ်က ကြက်သားခုတ်ထစ်ရောင်းပေါ့။ 

ဆိုင်ကယ်ဘေးတွဲကို တစ်နေ့နှစ်ထောင်နဲ့ ငှားရတယ်။ ဆီက တစ်နေ့ကို ရေသန့်ဘူး တစ်ဘူးခွဲကုန်တယ်။ ကြက်သားက တာမွေ ကြက်ဘဲဈေး ဒိုင်ကနေ ယူတယ်။ ပြန်ရောင်းတော့ အကောင်ပြတ်၊ ဒါမှမဟုတ် တစ်ခြမ်း ရောင်းတယ်။ တကယ်တော့ 

တစ်ခြမ်းဝယ်တဲ့သူ များ ရင် ကိုယ့်အတွက် ခေါင်း၊ ခြေထောက်၊ အသည်း ၊ အမြစ် စားဖို့ ကျန်တဲ့အတွက် တွက်ခြေပို ကိုက် တယ်။ အကောင်လိုက်ယူရင်တော့ အဲဒါတွေ မရတော့ဘူးပေါ့။ ကြက်သားရောင်းတဲ့အချိန် က ဆိုင်ကယ်ဖိုး၊ ဆီဖိုး နှုတ်ပြီး ကိုယ့်အတွက် ရှစ်ထောင်၊ တစ်သောင်းကျန်တော့ မဆိုးဘူးပေါ့။

ဒီလို အဆင်ပြေနေတာလည်း ကြာကြာမခံဘူး။ အာဏာသိမ်းလိုက်တော့ ဆူဆူ ပူပူ နဲ့ ဈေးရောင်းလို့မရတော့ပြန်ဘူး။ ( အဲဒီစကားကို ကြားတော့  ကျွန်တော်က “အာဏာထိန်း” တာမဟုတ်ဘူးလား လို့ စကားတောက်လိုက်တဲ့အခါ  “သိမ်းတာပါ” လို့ ပြန်ပြောတယ်။ သူ့ အဖြေကို ကြားတဲ့အခါ  တောင်နဝင်း ချောင်းယာတဲက   “ အတင်းယူတာဆိုတော့ သိမ်းတာပေါ့” ဆိုတဲ့ စကားကို သတိရမိတယ်။) 

သင်္ကြန်မတိုင်ခင်ကာလတွေကတော့ အဆိုးဆုံးပဲ။ ဘာမှ လုပ်ကိုင်စားသောက်လို့ မရ တော့ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်းရဲ့ ဝေယျာဝစ္စအဖွဲ့မှာ သွားကူလုပ်ပေးရတယ်။ အဲဒီ က ကျွေးတာစားပြီး နေရတယ်။ 

နောက်ပိုင်း အခြေအနေနည်းနည်းငြိမ်လာပေမယ့် ကြက်သားဈေးတက်သွားသလို ဆီဈေး ကလည်း တက်ဆိုတော့ ကြက်သားပြန် မရောင်းနိုင်တော့ဘူး။ ဒါ့ကြောင့်  ရပ်ကွက်တွေမှာ အဝတ် လေ ျှာ် ၊ထမင်းချက် အိမ်မှု ကိစ္စ ကူလုပ်ပေးတယ်။ ငွေရသလို ဆန်၊ ဟင်းချက်စရာတွေလည်း ရတယ်။ 

အသုပ်ဆိုင်ကတော့ အခု လပြည့်နေ့ကမှ ပြန်ဖွင့်တာ။ ငွေရှိလို့ဖွင့်တာမဟုတ်ဘူး။ ဒီလိုပဲ ချေးငှားပြီး ဖွင့်ရတာပဲ။ တစ်သက်လုံးကလည်း ဒါပဲ လုပ်ခဲ့တာကိုး။ အရင်ကတော့ ဒီပတ်ဝန်းကျင် မှာရောင်းတဲ့ ဈေးသည်တွေကို ငါးကျပ်တိုးနဲ့ ချေးပေးတဲ့သူရှိတယ်။  အခုတော့ ခေတ်မကောင်း၊ အခြေအနေက ဘာဖြစ်မယ်မှန်းမသိတော့သူလည်း  မချေးရဲတော့ဘူး။ 

ဒီတော့ ရနိုင်တဲ့နေရာက  သုံးဆယ်တိုးနဲ့  ချေးရတယ်။ အရင်ကတော့ လူရင်း တွေလိုဖြစ်နေတဲ့အတွက် နှစ် ရက်၊ သုံးရက် ဆိုင်းပြီးမှ ဆပ်လို့ရတယ်။ အခုတော့ နေ့ချင်းပဲ။ လပြည့်နေ့ ဆိုင်ထွက်မယ် ဆိုတော့ တစ်သိန်းချေးရတယ်။ အခါကြီး ရက်ကြီးတွေဆိုရင် အသုပ်တစ်မျိုးတည်း ရောင်း လို့ မရဘူး။ ရေသန့်ဘူး၊ အအေး၊ ကလေးမုန့် အစုံတင်ရတယ်။ ဒါ့ကြောင့် အရင်းများများလိုတယ်။ 

ပြီးခဲ့တဲ့လပြည့်နေ့ တစ်သိန်းကျော် ရောင်းရတယ်။ ဒါ နည်းသွားတာ၊ အရင်က ဒီလို နေ့မျိုးဆိုရင် နှစ်သိန်း၊ နှစ်သိန်းကျော်ရောင်းရတယ်။ လပြည့်နေ့က ရောင်းရတော့ အရင်း ပြန် ဆပ်၊ အမြတ်နဲ့ ဆက်ရောင်းတာပေါ့။ ဒါပေမယ့် လပြည့်ကျော်တစ်ရက်နေ့မှာ မိုးရွာနေတော့ လူမလာဘူး။ ဒီတော့ အရင်းပြုတ်ပြီး ဒီနေ့ဆိုင်ထွက်ဖို့ သုံးသောင်းထပ်ချေးရတယ်။ 

နေ့တိုင်း သုံးသောင်းချေးဖို့တော့မလိုပါဘူး။ ဒီနေ့ဝယ်လိုက်တဲ့ အဆာပလာ၊ အခြောက် အခြမ်းတွေက သုံးလေးရက် ဆက်သုံးလို့ရတာကိုး။ ဒီနေ့ ရောင်းမကောင်းရင်တော့ ထပ်ချေးရ မှာပဲ။ ဒီပတ်ဝန်းကျင်က ဆိုင်တွေဆိုတာ မြို့ထဲက ဆိုင်တွေလိုမဟုတ်ဘူး။ အခါကြီး ရက်ကြီး နဲ့ စနေ၊တနင်္ဂတွေ ရုံးပိတ်ရက်ကို အားပြုရောင်းရတာ။ အခုတော့ လူတွေက ပိုက်ဆံမရှိတာရယ်၊  အပြင်မထွက်ချင်တာရယ်ကြောင့် ဒီ စနေ၊ တနင်္ဂနွေ ရောင်းရပါ့မလားမသိနိုင်ဘူး။ ဒီကြားထဲ တိရိစ္ဆာန်ရုံကလည်း ကလေး ငါးရာ၊ လူကြီး တစ်ထောင်ကနေ ကလေး တစ်ထောင်၊ လူကြီး နှစ်ထောင်ဖြစ်သွားတော့ လူလာတာ နည်းသွားတယ်။  အခု လို ကာလမှာ တော်ရုံ မိသားစု အတွက် ဆို ကလေး ၊လူကြီးအားလုံးအတွက် ဝင်ကြေး  ခုနှစ်ထောင်၊ ရှစ်ထောင် မသုံးချင် တော့ဘူး။ 

လမ်းဘေးမှာ ရောင်းတယ်ဆိုပေမယ့် ကုန်ကျစရိတ်ရှိတာပဲ။ အထမ်းတွေ၊ ခုံတွေ က ဗဟန်း ထဲက အိမ်မှာအပ်တာ တစ်လ နှစ်သောင်းပေးရတယ်။ အရင်က တောင်ဒဂုံကနေ မြို့ ပတ်ရထားစီး၊ ဘူတာကြီးမှာ ဆင်း၊ ဘူတာကြီးကနေ ကန်တော်ကြီးကို လမ်းလေ ျှာက်လာ လို့ရတယ်။ အခု ရထားက အချိန်မမှန်တော့ ကားနှစ်ဆင့်စီးလာရတယ်။ YBS က ဘယ် စီး စီး သုံးရာ ဖြစ်သွားပြီ။ နှစ်ယောက်လာရင် သွား/ပြန် နှစ်ထောင့်လေးရာ၊ သား နဲ့ သုံးယောက်လာ ရင် သုံးထောင့်ခြောက်ရာ၊ မီးသွေးဖိုး၊ ဘာညာရှိတယ်။ မုန့်ဖတ်တွေက မကုန်ရင် နောက်နေ့ထားလို့ ရတာမဟုတ်ဘူး။ စားနိုင်ရင်စား၊ မစားနိုင်ရင် လွှင့်ပစ်ဖို့ပဲရှိတယ်။ 

ဒီ စနေ ၊ တနင်္ဂနွေ ရောင်းမကောင်းရင်တော့ ရပ်ကွက်ထဲမှာ အဝတ်လေ ျှာ်၊ သန့်ရှင်း ရေး ပဲ လိုက်လုပ်ရမှာပဲ။  အချက်အပြုတ်၊ သန့်ရှင်းရေး၊ အဝတ်လေ ျှာ်၊ မီးပူတိုက် အကုန်လုပ်တတ် တယ်။  အိမ်တစ်အိမ်မှာ အိမ်ဖော်အဖြစ် အမြဲတမ်းလုပ်ရရင်ကောင်းမှာ။  

အခုနေ တစ်သိန်းလောက် ထုတ်ပေးပြီး လုပ်စား၊ ဖြေးဖြေးမှ ပြန်ဆပ် လို့ ပေးတဲ့သူရှိရင် ထိုင်ကန်တော့မိမှာပဲ။ တစ်သက်လုံး ဈေးရောင်းလာတာဆိုတော့ ဈေးပဲ ရောင်းချင်တဲ့ စိတ်ရှိတယ်။ 

ကိုယ်က အောက်ဆုံးကလူဆို တော့ နိုင်ငံရေးတွေ ဘာတွေတော့ မပြော တတ် ပါဘူး။ လူတွေ ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင် သွားလာ နေရင်  ကိုယ်လည်းဈေးရောင်းကောင်းတယ်။ ကားသမားတွေ လည်း ငှားရတယ်။ အားလုံးပျော်နေတာပဲ မြင်ချင်တယ်။ ဒါပေမယ့် ကိုယ်လည်း ဘာမှ မတတ် နိုင်ဘူး။ 

အသုပ်စုံသည် အမျိုးသမီး စကားဆုံးသွားမှ အသုပ်စုံ စားဖို့ သတိရတယ်။ စားကြည့် လိုက်တော့ စားနေကြ အသုပ်စုံဆရာလေးရဲ့ လက်ရာကို မမှီပေမယ့် တစ်ပွဲငါးရာတော့ တန် ပါ တယ်။ ဒီဆိုင်လေးကို ကျွန်တော်ရောက်တော့ မနက် ရှစ်နာရီခွဲနေပေမယ့်  ကျွန်တော်က ဈေးဦးပေါက် ဆိုပဲ။ ဘေးနားက အအေးဆိုင် နဲ့ အုန်းရည်ဆိုင်က ဈေးဦးမပေါက်သေးဘူး။ 

အသုပ်စုံသည် အမျိုးသမီးကတော့ ရွှေတိဂုံ ဘုရားဘက်ကို မေ ျှာ်ကြည့်ရင်း ဘုရားက မနက် ခြောက်နာရီမှ ဖွင့်တာဆိုတော့ လူတွေက ဘုရားပေါ်မှာပဲ ရှိဦးမှာ၊ ဆယ့်တစ်နာရီလောက်မှ ဒီဘက်ကို လာကြမှာလို့ ဆက်ပြောနေတယ်။ 

ကျွန်တော်ကတော့ အားလုံးပျော်စေချင်တဲ့ အမကြီး ဆုတောင်းပြည့်ပါစေလို့ပဲ စိတ်ထဲ ကနေ ဆုတောင်းပေး မိတယ်။ နောက် နေ့ ဒီဘက်မှာ လမ်းလေ ျှာက်ဖြစ်ရင်လည်း ဒီဆိုင် လေးကို အားပေးရဦးမှာပဲ။

ကုန်စိမ်း ညည်းချင်း

ပေါင်းတည်၊ ပုတီးကုန်း၊ သဲကုန်း ဒေသက ဟင်းသီးဟင်းရွက်မျိုးစုံ ထွက်ပုံရတယ်။ မနက်စော စော ပုတီးကုန်းမြို့အထွက်နဲ့ ဝက်ပုတ်ရွာ အထွက်မှာ ဆယ်ဘီးကားတွေနဲ့ ကုန်စိမ်းတွေ တင် နေတာတွေ့တယ်။ အရင်ကတော့ ဝက်ပုတ်ရွာထဲမှာ တင်ပေမယ့် ကိုဗစ် ၁၉ ကြောင့် ရွာပြင် မှာပဲ တင်ရတော့တယ်တဲ့။

ဆယ်ဘီးကားတွေသာမက ခရီးသည်တင်အဝေးပြေးကားတွေရဲ့ ဝမ်းထဲမှာလည်း ကုန်စိမ်းတွေ တင်နေတာတွေ့ရတယ်။ ရွာတွေက ကုန်စိမ်းတင်လာတဲ့ ထွေလာဂျီတွေ တန်းစီ၊ ဘယ်သူ က ဘယ်လောက်တင်တယ်ဆိုတာ စာရင်းမှတ်တဲ့သူကမှတ်၊ ကားပေါ်ကို ကုန်စိမ်းထုတ်တွေ တင်သူ ကတင်နဲ့ ပျားပန်းခတ်နေတာပဲ။

ရန်ကုန်ဘက်သွားတဲ့ကားတွေက တစ်ချို့က ထောက်ကြန့်မှာချတယ်။ ထောက်ကြန့်က တဆင့် မွန်/ ကရင်ပြည်နယ်ဘက်ကို ပို့တယ်။ တစ်ချို့က ရန်ကုန်ထဲဝင်ပြီး ဒိုင်တွေကို ပို့တယ်။

ကုန်စိမ်းပို့တဲ့နေရာမှာ အရင်က ပစ္စည်းတင်ပေးလိုက်၊ ဒိုင်က Wave Money နဲ့ ငွေလွှဲလိုက်၊ ဒီမှာ ထုတ်လိုက် အဆင်ပြေတယ်။ အခုတော့ Wave Money က ပို့သူဆီကရော၊ ထုတ်သူဆီကပါ ဝန်ဆောင်ခယူတယ်။ ဒါ့အပြင် ထုတ်တဲ့နေရာမှာ ဘရိတ် ထားသေးတယ်။ ( ဘယ်လောက်ပဲ ထုတ်လို့ရမယ်ဆိုတာကို ပြောတာ ) ။ ဒီတော့ ကုန်ကား နဲ့ ကိုယ်စားလှယ်ထည့်ပေးလိုက်ပြီး ဒိုင်ဆီက တစ်ခါတည်းငွေထုတ်ယူပြီး ပြန်လာရတယ်။ စရိတ်ကုန်တယ်။ စိတ်ပူရတယ်။

ဗဟိုဘဏ်က တာဝန်ရှိသူတွေက မိုဘိုင်းဘဏ်စနစ်အကြောင်းအတော်ပြောနေပေမယ့် အခု လို ငွေလွှဲခက်လို့ ကုန်သည်တွေ ဒုက္ခရောက်နေတာ၊ ဘဏ်မှာ ငွေအပ်ထားမိသူတွေ ATM မှာ တန်းမ စီနိုင် လို့၊ဘဏ်က လိုသလောက် ထုတ်မရ လို့ ကိုယ့်ငွေကိုယ် % ပေးပြီး ထုတ်နေရတာ၊ တစ်ချို့ဆိုင်တွေမှာ ဘဏ်ကတ်တွေ၊ ဘာPay ညာ Pay တွေ နဲ့ ငွေချေရင် ၅% အပိုတောင်း တာတွေကို သိကြရဲ့ လားလို့ စဉ်းစားမိတယ်။

ဝက်ပုတ်ရွာအထွက် ကုန်စိမ်းကားတွေကြားမှာ ဆီဈေးတက်တော့ ကားသမားက ညည်း၊ ကားခ ဈေး တက်တော့ ကုန်သည်က ညည်း ၊ မြေဆီ ( ဓာတ်မြေသြဇာ) နဲ့ ဈေးတက်တော့ တောင်သူက ညည်း၊ ငွေအလွှဲခက်တော့ ပွဲစားကညည်း နဲ့ ကုန်စိမ်း ညည်းချင်းတွေ ပဲ့တင်ထပ် နေတယ်။

ဝက်ပုတ်ကထွက်တော့ ကားဆီထည့်ဖို့သတိရတယ်။ ဘဏ်ကတ်နဲ့ ချေလို့ရတဲ့ ဆိုင်ရှာရဦး မယ်။ ဒါတောင်မှာ တစ်ချို့ဆိုင်ကြီးတွေက ဘဏ်ကတ်နဲ့ဆိုရင် ပွိုင့်ခံစားခွင့်မပေးတော့ ဘူး။ ငွေသားနဲ့ ပေးမှ ပွိုင့်ပေးတော့တယ်။ ဘဏ်ကတ်တွေ မျက်နှာငယ်နေရကြောင်း ဗဟိုဘဏ် က လူကြီးမင်းများ သိစေချင်လှတယ်။

တောင် နဝင်းချောင်း

တောင်နဝင်းချောင်း ဆိုတာက ပေါက်ခေါင်း – အုတ်တွင်း ကားလမ်း တောင်ဘက်ကနေ ကားလမ်း နဲ့ အပြိုင်လို စီးဆင်းနေတဲ့ချောင်းမကြီးဖြစ်ပါတယ်။ ပေါက်ခေါင်း နားရောက်တော့ တောင်နဝင်း ဆည်ဖြစ်သွားပါတယ်။ နဝင်းချောင်းဆိုတာလည်း ရာဇဝင်နဲ့ပဲ။

၁၉ ၆၃ ခုနှစ် တော်လှန်ရေးကောင်စီ နဲ့ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲ ပျက်သွားတော့ ၁၉ ၆၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့မှာ ဗကပ ပဏာမ ငြိမ်းချမ်းရေး ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ကို ရန်ကုန်က နေ ပြည်အထိ တပ်မတော်လေယာဉ်နဲ့ ပြန်ပို့တယ်။ ပြည်ကနေ ပေါက်ခေါင်း ကို ကားနဲ့လိုက်ပို့တယ်။ ပေါက် ခေါင်းရောက်တော့ နယ်မြေခံတပ်မှာ ခဏ နားပြီး နဝင်းချောင်းကို ကားနဲ့လိုက်ပို့တယ်။ နဝင်း ချောင်းရောက်တော့ ဗကပ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က ချောင်းကို ဖြတ်ပြီး ဗကပ ဗဟို ကို ခြေလျင် ခရီးနဲ့ပြန်သွားတယ်။

ဗကပ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ မှာ ရဲဘော်ဌေး၊ (ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ) ဗိုလ်ဇေယျ၊ ပီကင်းပြန် ရဲဘော် အောင်ကြီး ၊ ရဲဘော်ဘခက်၊ ပီကင်းပြန် ရဲဘော်သက်တင်၊ ပီကင်းပြန် ရဲဘော်ခင်ကြီး နဲ့ ပီကင်း ပြန် ရဲဘော်ညို တို့ပါတယ်။ နောက်ပြီး မဒညတ အဖွဲ့ဝင် ချင်းဦးစီး အဖွဲ့က ကိုယ်စားလှယ် သုံး ယောက်လည်းပါတယ်။

ဗကပ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို နဝင်းချောင်းအထိ လိုက်ပို့တဲ့ အဖွဲ့ထဲမှာ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ် သတင်းထောက် ဦးအုန်းရှိန်လည်း ပါတယ်။ ဦးအုန်းရှိန်က ဗကပ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ နဝင်း ချောင်းဖြတ်ပြီး ပြန်နေတဲ့ ပုံကို နောက်ဘက်ကနေ ဓာတ်ပုံရိုက်ခဲ့တယ်။

အဲဒီသတင်းဓာတ်ပုံဟာ တော်လှန်ရေးကောင်စီအတွက် အလွန်ကောင်းတဲ့ စိတ်ဓာတ် စစ်ဆင်ရေး လက်နက်ဖြစ်သွားပြီး သတင်းစာတွေမှာ ဗကပဟာ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ကျောခိုင်းသွားပြီ လို့ ရေးခဲ့ ကြတယ်။ ( အဲဒီအချိန်က သတင်းဓာတ်ပုံကို ခရီးစဉ်ဓာတ်ပုံတွေနဲ့အတူပြထားပါတယ်။ )

ဗကပ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ပြန်တဲ့သတင်းနဲ့ပတ်သက်တဲ့ မှတ်တမ်းတွေမှာ “ နဝင်းချောင်း” လို့ ပဲ ရေးထားတာတွေ့တယ်။ အဲဒါ တောင် နဝင်းချောင်းကို ပြောတာလား၊ ဟုတ်တယ် ဆိုရင် ဘယ်နေ ရာက ဖြတ်သွားတာလဲ ဆိုတာ စိတ်ဝင်စားပေမယ့် ဒီတစ်ကြိမ် ခရီးစဉ် မှာတော့ လေ့လာမေးမြန်း ခွင့်မရခဲ့ဘူး။ဒါပေမယ့် တောင်နဝင်းချောင်းတစ်လေ ျှာက်ကိုတော့ တောတွင်း ခရီးငါးနာရီ လောက်လေ ျှာက်ခွင့်ရ ခဲ့တယ်။

ကျွန်တော်ရောက်နေတဲ့ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ် ပဲခူးရိုးမတောင်ခြေ နဲ့ တောင်ပေါ် ဒေသမှာ ချောင်း ဘေး မြေပြန့်တွေကသီးနှံ စိုက်ခင်းနေရာတွေကို ခုံ ၊ တောင်ကြားလွင်ပြင်တွေက စိုက်ခင်းတွေကို ကုန်း ကွက်/တောင်ယာ ဆိုပြီးခေါ်တယ်။ အခု ကာလက တော်သလင်း၊ သီတင်းကျွတ်ဆိုတော့ နှမ်း တွေ သိမ်းပြီ၊ ပဲနောက်တွေ ဆွတ်နေပြီ။ ပဲတီစိမ်းအခင်းတွေက အသီးလိုက်နေပြီ၊ တောင် ယာစပါးတွေက စိမ်းညို့လို့၊ ဆောင်းမြေပဲစိုက်မယ့်တောင်သူတွေက အခင်းတွေပြင်နေပြီ။ ဒီဒေသက တောင်သူတွေ အကြောင်းကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှာ “ တော နဲ့ တောင်သူ” ( https://myehtut.com/2019/11/27/တောနဲ့-တောငျသူ/ ) ဆိုပြီးရေးခဲ့ဖူးတယ်။

ကျွန်တော်တို့ ခရီးစဉ်ကို ပေါက်ခေါင်း – အုတ်တွင်း ကားလမ်း မိုင်တိုင် ၃၈ ညောင်ဝန်း ရွာကနေ စတယ်။ ခရီးမထွက်ခင်ညနေဘက်က တောင်ကျရေဆင်းထားတဲ့အတွက် တောင်နဝင်းချောင်း က ရေနောက်နေတယ်။ ရွာအထွက်ချောင်းထဲမှာ ကလေးမလေးတွေ လက်ယက်တွင်းတူပြီး သောက် ရေခတ်နေတာမြင်ရတယ်။ တောင်ကျရေသာ မဆင်းခဲ့ရင် ချောင်းရေကြည်လဲ့လဲ့ နဲ့ ခရီးနှင်လို့ အတော် ကောင်းမှာပါ။

ချောင်းရေနောက်နေတဲ့အတွက် ချောင်းရေအတိမ်အနက်၊ ရေအောက်မှာ ရှိနေတဲ့ ကျောက် ဆောင်၊ ကျောက်တုံးတွေအခြေအနေကို ခန့်မှန်းလို့မရဘူး။ ဒါ့ကြောင့် ချောင်းကို အမှီပြုပြီး သွားမယ့်အစား တောလမ်းလေးတွေ၊လှည်းလမ်းတွေကို မှီပြီး ချောင်းနဲ့ ပူးတုံခွာတုံ သွားခဲ့ရ တယ်။ မဖြစ်မနေ ချောင်းဖြတ်ရတော့မယ်ဆိုရင် ယာတဲလေးတွေမှာ လမ်းမေးပြီးဖြတ်ရတယ်။

ချောင်းရေက အနက်ကြီးတော့မဟုတ်ပါဘူး။ ဖြတ်ခဲ့တဲ့ နေရာတွေမှာတော့ နှစ်ပေလောက်ပဲရှိ တယ်။ သို့သော် အောက်မှာ ချိုင့်ခွက်တွေဖြစ်နေရင်တော့ နက်မှာပေါ့။ တောင်ပေါ် ချောင်းဖျားမှာ မိုးရွာလို့ တောင်ကျရေဆင်းပြီဆိုရင်တော့ ရေစီးသန်၊ ရေနက်ပြီး အန္တရာယ်ကြီးပါတယ်။ လမ်းပြကြီးကတော့ ချောင်းအတိုင်းသွားနေတုန်း တောင်ကျရေ ဆင်းလာပြီဆိုရင် ချောင်း ဘယ် ဘက်ကမ်းကို ပြေးတက်ဖို့ မှာတယ်။ ကားလမ်းက ဘယ်ဘက်အခြမ်းမှာ ရှိတာကိုး။ ညာဘက် ပြေးတက်မိရင် ချောင်းရေမကျမခြင်း အဲဒီဘက်ကမ်းမှာ သောင်တင်နေမှာပဲ။

လမ်းတစ်လေ ျှာက်မှာ ယာတဲတွေရှိသလို သစ်တောဦးစီးဌာနက အစောင့်တဲလေးတွေလည်း ရှိတယ်။ လမ်းပြကြီးက ဒေသခံဆိုတော့ တဲတစ်လုံးတွေ့တာနဲ့ နှုတ်ဆက်၊ သူမသိတဲ့ ကလေး တွေဆိုရင်လည်း ဘယ်သူ့သားသမီး၊ ဘယ်သူ့မြေးလည်း မေး။ အမောပြေတဲမှာ ခဏထိုင်၊ ကျွန်တော်က သိချင်တာမေး၊ ကလေးတွေတွေ့ရင် ပါလာတဲ့ မုန့်လေးတွေပေး၊ ပြီးရင် ဆက်ထွက်ပေါ့။

လမ်းမှာ ဖျံဥတွေရောင်းဖို့သယ်လာသူတွေနဲ့လည်းတွေ့တယ်။ တစ်ချို့က အထမ်းတွေနဲ့၊ တစ် ချို့က လှည်းနဲ့၊ မိုးတွင်း လှည်းလမ်းတွေ ပျက်ထားတော့ လှည်းမောင်းသူ တစ်ယောက် ၊ ပေါက်ပြားနဲ့ လမ်းပြင်သူတစ်ယောက် အတွဲနဲ့ ချီတက်နေရတယ်။ ဖျံဥက တစ်ပိဿာ ၂၅၀ ၊ ၃၀၀ ။ ရောင်းပြီးရင် ရွာကနေ ဈေးဝယ်ပြီး တဲကို ပြန်ကြမှာပေါ့။ တောင်ပေါ်မှာ မြင်ခဲ့တဲ့ Grand Royal ကို သတိရပြီး ရွှေပတ်တွေ ဘာတွေ ဝယ်ဦးမလားဆိုတော့၊ “အောင်မယ်လေး။ အဆီတောင် နပ် မမှန်ဘူး” တဲ့။

ရွာမှာ ရိက္ခာပြန်ဝယ်ပြီး တဲ ကို ပြန်လာသူတွေနဲ့လည်း ဆုံခဲ့တယ်။ ကျောင်းတွေပိတ်ထားလို့ သမီးလေးရော၊ ဇနီးပါ တဲမှာလိုက်နေတယ်။ ကျောင်းပြန်ဖွင့်ရင်တော့ တဲမှာ ဖုန်းမောင် တစ်ယောက်တည်းဖြစ်မှာတဲ့။

တောင်ယာစပါးခင်းတစ်ခုကို ဖြတ်တော့ သစ်ပင်ရိပ်မှာ အေးအေးဆေးဆေး နှီးဖြာနေတဲ့ တောင်သူနဲ့တွေ့တယ်။ တောင်ယာစပါးအကြောင်းမေးတော့ ကောက်ညှင်းလည်း စိုက် သလို ၊ တောင်ယာစပါးလည်း စိုက်တယ်တဲ့။ ဒီဒေသမှာ ကောက်ညှင်းဆိုရင် “ ငချိတ်၊ နတ် ပြည်မွှေး”။ စပါးဆိုရင် “ မင်းဆန်ကြီး၊ ကျော်ဇင်၊ ယိုးဒယား၊ လမိုင်းဝါ၊ ပါးမဲ” တဲ့။ သူစိုက်တာ က ယိုးဒယားမျိုး၊ မျိုးက တစ်တင်းခွဲ၊ အထွက်ကတော့ ခြောက်ဆယ်၊ ခုနှစ်ဆယ်။ ရောင်းဖို့ မဟုတ် ဘူး ဝမ်းစာအတွက်ပါပဲ။ ဒါတောင် မလောက်ဘူး။ စပါးပြီးရင်တော့ တောထဲဝင် ဝါးခုတ်ပေါ့။

လမ်းကြောင်းကတော့ မိုးမကုန်သေးတော့ သွားလမ်း၊ လာလမ်းမသာသေးဘူး။ ဗွက်တန်းတွေရှိတယ်။ တစ်ချို့နေရာ တွေမှာ တောဖုံးသွားလို့ လမ်းပျောက်နေတာရှိတယ်။ ဆောင်းရာသီဆိုရင်တော့ သွားရတာ ပို အဆင်ပြေမယ်၊ ရှုခင်းလည်း ပိုလှမယ်။ ညောင်ဝန်းက နှစ်နာရီခရီးလောက်ဝေးတဲ့ ဆင်မြီးဆွဲ လို့ ခေါ်တဲ့နေရာက ရေကျပြီး ရေကြည်တဲ့အချိန်ဆိုရင် အတော်လှမယ်။ ပေါ်လံလေး ချောင်းဆုံ မရောက်ခင်မှာလည်း ကျောက်ဆောင်၊ ကျောက်တန်းတွေနဲ့ အတော်လှတဲ့နေရာတွေရှိတယ်။

ကျွန်တော်က အပန်းဖြေစခန်းက မနက် ၇ နာရီထွက်တယ်။ နေ့လယ်စာအတွက် ကောက်ညှင်း ပေါင်းယူသွားတယ်။ မနက် ၁၁ နာရီခွဲလောက် တောင်နဝင်းနဲ့ ပေါ်လံလေးချောင်းဆုံအရောက်မှာ နေ့လယ် စာ စားတယ်။ ပြီးတော့ ပေါ်လံလေးချောင်းအတိုင်း ပေါက်ခေါင်း – အုတ်တွင်း ကားလမ်းဘက်ကို ပြန် ထွက်တဲ့အခါ ၁၂ နာရီခွဲလောက် မိုင်တိုင် ၄၄/၅ ကို ပြန်ရောက်တယ်။ အဲဒီကနေမှာ ကားလမ်း အတိုင်း အပန်းဖြေစခန်း မိုင်တိုင် ( ၄၂) ကို ပြန်တယ်။ ( ခရီးစဉ်ကို ဓာတ်ပုံနဲ့ပြထားပါတယ်။ )

ကျွန်တော်က အမှုထမ်းဘဝမှာရော၊ အငြိမ်းစားဘဝမှာပါ ခရီးသွားတဲ့အခါ ဒေသခံတွေ၊ အထူးသဖြင့် အခြေခံလူတန်းစားတွေနဲ့ ထိတွေ့ စကားပြော လေ့ ရှိတယ်။ အများစုက သူတို့ ဘ၀ အကြောင်းကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းပဲပြောလေ့ရှိပေမယ့် ဒီတစ်ခေါက်ခရီးစဉ်မှာတော့ လူတိုင်းလိုလို သူစိမ်းတစ်ယောက်နဲ့ စကားပြောတဲ့အခါမှာ ပိုပြီး ထိန်း ထိန်းသိမ်းသိမ်းပြောတာကို သတိ ထားမိတယ်။

ဒါပေမယ့် သူတို့ စကားတွေ၊ ကိုယ်နှုတ်အမူအရာတွေရဲ့ နောက်မှာ လူတိုင်းက ၁၉၈၈ နောက်ပိုင်း သူတို့ ဘဝမှာ အဆိုးဆုံး စီးပွားရေး၊ လုံခြုံရေး၊ နိုင်ငံရေးအခြေအနေနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရပြီလို့ ခံစား နေရတယ်ဆိုတာ ထင်ထင်ရှားရှားမြင်နိုင်ပါတယ်။ လက်ထဲက မုန့်ကို အတင်းလုစားခံရတဲ့ ကလေးငယ်တစ်ဦးရဲ့ ခံစားချက်မျိုးကို ကြားရတယ်။ “ပေါက်ပင် ဘာ့ကြောင့်ကိုင်းရတယ်” လို့ စဉ်းစားနေတာကို ခံစားမိတယ်။ ဖိုးသူတော် ပြောင်းဖူးခင်း ဝင်ချိုးတဲ့ ပုံပြင်ကို ပြန်အမှတ်ရစေတဲ့ မှတ်ချက်မျိုး နားထောင်ခဲ့ရတယ်။

ပုံမှန်ဆိုရင်တော့ လမ်းတစ်လေ ျှာက်မှာ ဘယ်လောက်ပဲ ပင်ပန်း ပင်ပန်း ခရီးလမ်းဆုံးရောက် ရင် အမောပြေသွားတာပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ဒီတစ်ခေါက်မှာတော့ အမောမပြေပဲ ရင်မောရတယ်။ အမြဲ တမ်း မီးခိုးတွေ မှုတ်ထုတ်နေတဲ့ မီးတောင်ရှင် ထက် အတွင်းပိုင်း အနက်ကြီးထဲမှာ ချော်ရည်တွေ၊ အပူတွေ ဖိသိပ်ထားခံရပြီး ငြိမ်သက်နေတဲ့ မီးတောင်ရှင်က ပိုပြီး အန္တရာယ်ကြီးတယ်ဆိုတဲ့ အကြောင်း ဖတ်ဖူးခဲ့ တာကြာပြီ။

ရွှေတောင် ငွေတောင် နဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး

ရွှေတောင် ငွေတောင် ဆိုတာ ပေါက်ခေါင်း – အုတ်တွင်း ကားလမ်း ပေါ်က တောင်ပေါ် ကရင် ရွာလေးပါ။ ရွှေ တောင်ငွေတောင် က အိမ်ခြေ ၈၆ အိမ်၊ လူဦးရေ ၄၄၇ ဦး ရှိတယ်။ တောင်ပေါ် ရွာအနေနဲ့ ပြောရရင်တော့ ရွာကြီးပေါ့။ ဒါပေမယ့် လမ်းဘေး ဝဲယာမှာက ထမင်းဆိုင်၊ ဈေးဆိုင် တွေအပါအဝင် အိမ် ဆယ်လုံး၊ ဆယ့်ငါးလုံးလောက်ပဲရှိတယ်။ ကျန်တာက အတွင်းဘက်မှာပါ။ ပေါက်ခေါင်း – အုတ်တွင်းက ၁၀၄ မိုင် ၂ ဖာလုံဝေးပြီး ရွှေတောင်ငွေတောင်က မိုင်တိုင် ၅၄ မှာ ရှိတာဆိုတော့ ခရီးတစ်ထောက်နားစခန်းဖြစ်နေတယ်။

မိုင်တိုင် ၅၁ နဲ့ ၅၄ ကြားမှာ ဘော်ဒါ( ၅၂/၁)၊ ခပေါင်း(၅၃/၂) နဲ့ရွှေတောင်ငွေတောင်(၅၄/၃) ဆိုပြီး ရွာသုံးရွာရှိတဲ့ အနက် ခပေါင်း နဲ့ ရွှေတောင်ငွေတောင်က ၁၉ ၅၈၊ ၅၉ ပတ်ဝန်းကျင်က ရိုးမပေါ်မှာ တောင်ယာခုတ်ရင်း ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်နေတဲ့ ကရင်တိုင်းရင်းသားတွေကို စုစည်းပြီး ရွာတည်ပေးခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ခပေါင်းမှာက နှစ်ခြင်း ခရစ်ယန်တွေများပြီး၊ ရွှေတောင် ငွေတောင်မှာက ရိုမန်ကက်သလစ် ခရစ်ယန် တွေများပါတယ်။ နှစ်ရွာလုံးမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကရင် နဲ့ ဗမာ နည်းနည်း ရှိတယ်။ ဘော်ဒါ ရွာကတော့ ပဲခူးရိုးမ အလယ်ကြောတည့်တည့်မှာရှိတဲ့အတွက် ဘော်ဒါ လို့ခေါ်တာလို့ဆိုတယ်။ အဲဒီရွာက တော့ ပေါက်ခေါင်း- အုတ်တွင်း လမ်းဖောက်လုပ်ရေး နဲ့ ရိုးမ သစ်ထုတ်လုပ်ရေးက အလုပ်သမားတွေ အခြေချနေထိုင်ရာကနေ ရွာဖြစ်လာတာပါ။ ဘော်ဒါ မှာ ရဲကင်းစခန်းရှိတယ်။ ရွှေတောင် ငွေတောင်မှာ ကျေးလက်ဆေးပေးခန်းတစ်ခုရှိတယ်။

ဒီ ရွှေတောင်ငွေတောင်ရွာက မြန်မာ့ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်မှာ အရေးပါတဲ့ မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ဖူး တယ်။ ၁၉ ၆၃ ခုနှစ် ဇွန်လ (၁၁ ) ရက်နေ့မှာ တော်လှန်ရေးကောင်စီက တောတွင်း ရောက် နေတဲ့ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းအားလုံးကို ကြိုတင်စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက် မထားဘဲ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးဖို့ ဖိတ်ခေါ်ခဲ့တယ်။

အဲဒီဖိတ်ခေါ်ချက်ကနေ အစပြုပြီး တော်လှန်ရေးကောင်စီ နဲ့ ဗကပ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးဖို့ ဖြစ် လာတယ်။ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးတဲ့အခါမှာ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်အရ တရုတ် ပြည်မှာရောက်နေတဲ့ သခင်ဗသိန်းတင် ဦးဆောင်တဲ့ ဗကပ အဝေးရောက်ပါတီဝင်တွေ မြန်မာ နိုင်ငံကို ပြန်လာပြီး သခင်သန်းထွန်း ခေါင်းဆောင်တဲ့ ဗကပ ဗဟို နဲ့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးဖို့ ဖြစ်လာခဲ့တယ်။

ဒီနေရာမှာ အဲဒီအချိန်က တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် သဘောထားကို သိသာစေတဲ့ အဖြစ်အပျက်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့တယ်။ သခင်ဗသိန်းတင်ခေါင်းဆောင်တဲ့ ဗကပ တပ်ဖွဲ့ ဝင် တွေဟာ ၁၉ ၅၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလကနေ ၁၉ ၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ အတွင်းမှာ လေးဖွဲ့ ခွဲ ပြီး တရုတ်နိုင်ငံထဲကို ရောက်လာခဲ့တယ်။ စုစုပေါင်း ၉ ၄ ယောက် ရှိတယ်။ အဲဒီအဖွဲ့ဝင်တွေကို တရုတ် ကွန်မြူနစ်ပါတီအစီအစဉ်နဲ့ နိုင်ငံရေး၊စစ်ရေး သင်တန်းတွေပေးတယ်။ သင့်တော်တဲ့ အလုပ်တာဝန်တွေပေးပြီးနေရာချထားတယ်။

အဲဒီသတင်းကို ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု အစိုးရကလည်း သိတယ်။ဒါ့ကြောင့် ၁၉ ၅၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ လ မှာ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု တရုတ်ပြည်ကို ချစ်ကြည်ရေးခရီးသွားတော့ ဦးနုက ဝန်ကြီးချုပ် ချူအင်လိုင်း ကို ဗကပ ခေါင်းဆောင်နဲ့ တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေကို မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လွှဲပေးဖို့ တောင်းဆိုခဲ့တယ်။

အဲဒီအခါမှာ ချူအင်လိုင်းက “ တရုတ်ပြည်က သိပ်ပြီးကြီးလွန်းတယ်၊ သူအနေနဲ့ ဗကပ တွေ ရောက်နေတာ မသိပါဘူး။ ယူနန်ပြည်နယ်ကို ပြန်ပြီးမေးရပါဦးမယ်” လို့ ဖြေခဲ့တယ်။ တကယ် တော့ အဲဒီအချိန်မှာ ဥက္ကဋ္ဌ မော်စီတုန်း အပါအဝင် တရုတ်ခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ သခင် ဗသိန်း တင် ခေါင်းဆောင်တဲ့ ဗကပ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကြား တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတွေရှိနေပါပြီ။ ဒါပေမယ့် တရုတ်ဘက်ကတော့ မြန်မာအစိုးရနဲ့ ချစ်ကြည်ရင်းနှီးစွာဆက်ဆံမယ်၊ ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ် တွဲ နေထိုင်ရေးမူကြီးငါးချက်နဲ့အညီ မြန်မာ့ပြည်တွင်းရေးမှာ ဝင်မစွက်ဖက်ဘူး၊ ဗကပ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရောက်နေတာ သူတို့ မသိဘူးဆိုတဲ့ ရပ်တည်ချက်ကို ပဲ ဆွဲကိုင်ခဲ့တာပါ။

တော်လှန်ရေးကောင်စီက ငြိမ်းချမ်းရေးကမ်းလှမ်းချိန်ရောက်တော့မှ တရုတ်ပြည်ထဲမှာ ဗကပ အဝေးရောက် ဗဟို အဖွဲ့ ရှိနေတာကို အသိအမှတ်ပြုပြီး အဝေးရောက်ဗဟို အဖွဲ့တွေ မြန်မာနိုင်ငံပြန်လာနိုင်ဖို့ ဆွေးနွေးခဲ့တယ်။ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးဖို့ စိတ်ထက်သန်နေတဲ့ တော်လှန်ရေးကောင်စီ ကလည်း သခင် ဗသိန်းတင် နဲ့ အဝေးရောက် ဗကပ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ပြန်လာနိုင်ဖို့ သဘောတူခဲ့ တယ်။

ဒီလိုနဲ့ ၁၉ ၆၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်နေ့က စပြီး တရုတ်ပြည်ရောက် ဗကပ အဝေးရောက်ပါတီ အဖွဲ့ဝင်တွေက တရုတ်လေကြောင်းနဲ့ အသုတ်လိုက်ခွဲပြီး ရန်ကုန်မြို့ကို ရောက်လာခဲ့တယ်။ အဲဒီ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တွေကို ပဲခူးရိုးမ ဗကပ ဗဟိုဌာနချုပ်ကို ဆက်ပို့တဲ့အခါ အဲဒီအချိန်က ဗကပ ဗဟိုက ရွှေတောင်ငွေတောင်ရွာ မြောက်ဘက် ၁၂ မိုင်လောက်မှာ ရှိတဲ့အတွက် ပြည်မြို့ကနေ ရဟတ် ယာဉ်နဲ့ ရွှေတောင်ငွေတောင် ရွာကို ပို့ပေးရတယ်။ ဗကပဗဟိုရဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေး ပွဲ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို လည်း ရွှေတောင်ငွေတောင်ရွာမှာ ရဟတ်ယာဉ်နဲ့ လာကြိုပြီး ရန်ကုန်ကို ခေါ်သွားရတယ်။

ဒါ့ကြောင့် ၁၉ ၆၃ ခုနှစ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲ ဖြစ်စဉ်မှာ ရွှေတောင်ငွေတောင် ရွာက အရေးပါ တဲ့ မှတ်တိုင်တစ်ခုဖြစ်တယ်လို့ ပြောတာပါ။

အခု ရွှေတောင်ငွေတောင်ရွာသားတွေက အဲဒီ ကိစ္စ တွေကို မသိတော့ဘူး။ ခရီးသွားတွေက လည်း ရွှေတောင်ငွေတောင် က တောင်ယာလုပ်၊ သစ်ခုတ်၊ ဝါးခုတ်၊ ဈေးရောင်းရွာလေးလို့ပဲ သိတော့တယ်။

ကျွန်တော်ကတော့ ရွှေတောင်ငွေတောင် ထမင်းဆိုင်လေးမှာ နေ့လယ်စာစားရင်း သမိုင်းတစ်ပတ် လည်တယ်ဆိုတဲ့ စကားကို သတိရနေမိတယ်။

ကိုးကား။
၁။ သခင်သန်းထွန်း၏ နောက်ဆုံးနေ့များ၊ ရဲဘော်မြ၊ ရဲဘော်ဘခက်၊ ဗိုလ်မင်းဒင်၊ရဲဘော်စောလှ၊ ဗိုလ်တင်ရှိန်။ ( မြရာပင်စာပေ၊ ၁ မေလ ၁၉ ၆၉ )
၂။ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီခရီးကြမ်း (တရုတ်ဘာသာမှ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆို) ၊ မန်းဖိုးအေး(ဝါးခယ်မ) ။ ( ရန်ကုန်လမ်းမများ ၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀၂၁)

ဆင်လဲချောင်း ရေတံခွန်

၂၀၁၉ နိုဝင်ဘာလ ခရီးစဉ်မှာ ဆင်လဲချောင်းဆိုပြီး ဒဏ္ဏာရီ ဆန်တဲ့ ချောင်းနဲ့ ရေတံခွန် အကြောင်း ရေးခဲ့ဖူးတယ်။ (https://myehtut.com/2019/11/27/ဆငျလဲ-ခြောငျး/ )

ဒီတစ်ခေါက်ရောက်တော့ ဆင်လဲချောင်းရေတံခွန်မှာ ရေများနေပြီ ဆိုလို့ နောက်တစ်ခေါက် ပြန်သွား ခဲ့တယ်။ ဒီတစ်ခေါက်သွားတဲ့လမ်းက ၂၀၁၉ ခုနှစ်က သွားတဲ့လမ်း နဲ့မတူဘူး။ ပေါက်ခေါင်းလမ်း မိုင်တိုင် ၄၀ မှာ ရှိတဲ့ ကျွန်းစိုက်ခင်းကို ဖြတ်ပြီး သွားရတယ်။ လမ်းပိုသာတယ်။ နာရီဝက်လောက်လေ ျှာက်ရင် ရောက်ပြီ။ အပြန်မှာတော့ လာလမ်းအတိုင်း မပြန်ဘဲ တောင်ရိုးပေါ်တက်ပြီး ပြန်ခဲ့တယ်။ လာလမ်းအတိုင်း သွား/ပြန်တာက တော့ လူပိုသက်သာပါတယ်။ ( ရေတံခွန်သွားတဲ့လမ်းကြောင်းကို ဓာတ်ပုံနဲ့ ပြထားပါတယ်။ )

ဒီနေရာကလည်း ရေတံခွန်ဆိုပေမယ့် ရေကျ ပါပဲ။ ရေအနက်ဆုံးနေရာမှာ ဆယ်ပေ လောက်ရှိ တယ်။ တစ်ခု သတိထားရမှာက ရေကျနေတဲ့နေရာမှာ နောက်ဘက် ကျောက်ဖျာအောက်ကို လိုဏ်ဂူ ဖြစ်နေတယ်။ ရေငုတ်ပြီး ကူးတဲ့အချိန် အဲဒီ လိုဏ်ထဲ ဝင်သွားမိရင် အန္တရာယ်ရှိ ပါတယ်။

ရေတံခွန်အပေါ်ဘက် မှာတော့ ချောင်းရေတိမ်တဲ့အတွက် ကလေးတွေ ဆော့လို့ရပါတယ်။

ဒီရေတံခွန်ကတော့ လူအသွားအလာနည်းတဲ့အတွက် တောလမ်းခရီးလည်း သွားမယ်၊ ရေလည်း ကူးမယ်ဆိုတဲ့သူတွေအတွက် ပိုပြီး အဆင်ပြေပါတယ်။

တောင်ပေါ် ကုန်သည်

ပေါက်ခေါင်း – အုတ်တွင်း ပဲခူးရိုးမ တောင်ပေါ်လမ်းတစ်လေ ျှာက်မှာ ဘော်ဒါ၊ ခပေါင်း၊ ရွှေတောင် ငွေတောင်၊ ကရင်မသေ တို့လို ရွာလေးတွေရှိသလို ဝါးခုတ်၊ တောင်ယာလုပ်နေတဲ့ တဲစုလေး တွေ လည်းရှိတယ်။ တစ်ချို့နေရာတွေမှာ ဈေးဆိုင်တဲတစ်လုံးတည်းရှိတာလည်းတွေ့ရတယ်။ အဲဒီ ဈေး ဆိုင်တဲလေးတွေက တောင်ယာသမား၊ ဝါးခုတ်သမားတွေ တောထဲ ဝင်တဲ့လမ်း နဲ့ နီးတဲ့နေရာ၊ ရေအဆင်ပြေတဲ့နေရာတွေမှာရှိတာများတယ်။ တောထဲ ဝင်မယ့်သူတွေက အဲဒီလို ဆိုင်လေး တွေမှာ ဆိုင်ကယ်တွေထားခဲ့ပြီး ရိက္ခာထုတ်နဲ့ ဝင်သွား၊ လိုတာရှိရင် လမ်းပေါ်တက်လာပြီး ဒီဈေးဆိုင်လေးမှာ လာဝယ်ပေါ့။

ရိုးမပေါ်မှာ လုပ်ကိုင်စားသောက်နေသူတွေ လိုအပ်တာမှန်သမ ျှ ဖြည့်ဆည်းပေးနေတာကတော့ ရွာတွေမှာ ဖွင့်ထားတဲ့ ဈေးဆိုင်တွေရယ်၊ ပေါက်ခေါင်းက နေ့စဉ်တက်ပြီး ဈေးလာရောင်းတဲ့ ဈေး ဆိုင်ကယ်/ ဈေးကားတွေပါပဲ။

ရွာက ဈေးဆိုင်တွေကတော့ ကုန်ခြောက်တွေရယ်၊ တောသူတောင်သားတွေ လိုအပ်တဲ့ လက်သုံး ကရိယာတွေ ရောင်းတာများတယ်။ ဈေးဆိုင်ကယ်တွေကတော့ အသားငါး၊ ဟင်းသီး ဟင်းရွက် တွေကို နှစ်ရာဖိုး၊ ငါးရာဖိုး ၊ တစ်ထောင်ဖိုး စသည်ဖြင့် အထုတ်လေးတွေ ထုတ်ပြီးရောင်းတာ။ ၂၀၁၉ နိုဝင်ဘာခရီးစဉ်မှာ အဲဒီလို ဈေးဆိုင်ကယ်လေးတွေအကြောင်း “ တောင်ပေါ်ဈေး” ဆိုပြီး ရေးခဲ့ဖူးတယ်။ ( https://myehtut.com/2019/11/21/တောငျပေါျဈေး/ )

ဈေးကားတွေကတော့ ရွာတွေမှာ ရှိတဲ့ဈေးဆိုင်တွေ၊ လမ်းပေါ်မှာ ရှိနေတဲ့ ဈေးတဲ လေးတွေ အတွက် လိုအပ်တဲ့ပစ္စည်းတွေ လိုက်ပို့တာပေါ့။ ပစ္စည်းချ ၊ ငွေချေ လည်း ရတယ်။ နောက် တစ်ခေါက်မှ ပေးလည်း ရတယ်။ ဈေးကားတွေက အပြန်ကျရင် ဒေသထွက်ကုန်တွေ ပြန်တင် သွားတယ်။ သူတို့ ကိုယ်တိုင် ကောက်တာလည်း ရှိတယ်။

ပြီးခဲ့ ကိုဗစ် တတိယလှိုင်းကာလ မှာတော့ တောင်ပေါ်ကျေးရွာတွေနဲ့ ပေါက်ခေါင်းကြားမှာ အဆက်ပြတ်သလို ဖြစ်သွားတဲ့အတွက် နေထိုင်စားသောက်ရေးအတော်ခက်ခဲခဲ့ကြတယ်။ စားသုံးသူတွေ အခက်တွေ့သလို ဈေးသည်တွေလည်း ဝင်ငွေမရှိဖြစ်ခဲ့ရတာပေါ့။

အခုတော့ ဈေးဆိုင်ကယ်တွေ၊ ဈေးကားတွေ ပုံမှန်ပြန်သွားလာနေပြီ။ ဝါးခုတ်ရာသီဆိုတော့ ဝါးသမား တွေလည်း တောထဲဝင်နေကြပြီ။ လမ်းဘေးမှာ ဝါးပုံတွေ မြင်ရသလို ဝါးကားကြီး တွေလည်း တွေ့နေ ရပြီ။ ဖျံဥ တွေလည်း လှိုင်လှိုင်ထွက်နေပြီ။

ကိုဗစ် တတိယလှိုင်းမှာ သင်ခန်းစာရသွားတဲ့ ရိုးမပေါ်က ကျေးရွာသားတွေက ကာကွယ်ဆေး ထိုးဖို့ စိတ်အားထက်သန်နေကြတယ်။ ဒီရွာတွေက တောင်လည် ကျေးရွာအုပ်စုဆိုတော့ ဆေးထိုး ဖို့အတွက် ပေါက်ခေါင်းဘက်ကို မိုင် သုံးလေးဆယ် ဆိုင်ကယ်နဲ့ သွားထိုးကြတယ်။ အခု အချိန်မှာ ဆေးထိုးရမယ့် အုပ်စု မှာ ပါတဲ့ သူတိုင်းလိုလို ဆေးထိုးပြီးကြပြီ။ ဒါ့အပြင် ဈေးဆိုင်နဲ့ စားသောက်ဆိုင်က လူတွေလည်း ဆေးထိုးထားကြပြီ။ ဈေးဆိုင်ကယ်၊ ဈေးကားသမားတွေလည်း ဆေးထိုးပြီးသူပြီး၊ ဆေးထိုးဖို့ စောင့်သူကစောင့်ပဲ။ ပြီးခဲ့တဲ့ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်နေ့ကလည်း တောင်လည်မှာ ကာကွယ်ဆေးတစ်ကြိမ်ထပ်ထိုးပေးသေးတယ်။

တောင်ပေါ် ဈေးကားမှာ မပါမဖြစ် ပါတာကတော့ အရက်ပဲ။ Grand Royal ကတော့ တောင်ပေါ် က ဘောစိတွေအတွက်၊ လူကြမ်းတွေအတွက်ကတော့ အိုပီ အဆီပေါ့။ အိုပီ ကို ဆိုင်တွေက စပ်ရောင်းတာရှိသလို ကိုယ့်ဘာသာကိုယ် စိတ်ကြိုက်ဝယ်ပြီး စပ်သောက်သူလည်း ရှိသတဲ့။ ဘ၀ ကြမ်းကြမ်း၊လူကြမ်းကြမ်း၊ အရက်ကြမ်းကြမ်း။ ကျန်းမာရေးအတွက် မကောင်းဘူးလို့ ပြောရင် လည်း နေကုန် နေခန်း တောထဲမှာ အလုပ်ကြမ်းလုပ်ပြီး ညနေမှာ အပန်းဖြေစရာ ဒါပဲ ရှိတယ် လေ လို့ ပြန်ပြောမှာပဲ။

လမ်းဘေးတစ်နေရာက ဈေးဆိုင်တဲလေးတစ်လုံးမှာတော့ ဈေးကားပေါ်က ပစ္စည်းချတဲ့အထဲမှာ ရေသန့်ဘူးကြီးတွေလည်း ပါတယ်။ ရေရှားလို့လားလို့မေးတော့ မဟုတ်ဘူး။ ရေထွက်က သူတို့တဲနားမှာပဲ။ ငှက်ဖျားမဖြစ်အောင်လို့ ရေသန့်သောက်တာလို့ ပြောတယ်။ “ ငှက်ဖျား က ခြင်ကြောင့် ဖြစ်တာပါ” လို့ပြောတော့ “ အဲဒါတော့ မသိဘူး၊ ရေသန့်သောက်ထဲက မဖျားတော့ ဘူး” လို့ ပြောတယ်။

မြို့သားဟာ ရိုးမသားတွေရဲ့ လော့ဂျစ်ကို ချေပဖို့ စကားမရှိဘူး။

တောင်ပေါ် ရေတံခွန်

“ကရင်မ, သေ လား၊ ကရင်, မသေ လား” ။

ဒီရွာလေး နာမည်ကို ကြားတဲ့သူတိုင်း မေးလေ့ရှိတဲ့ မေးခွန်းပေါ့။

ရွာခံတွေကတော့ ရွာနာမည်က “ ကရင်မ,သေရွာ” လို့ ပြောတယ်။ ဘာ့ကြောင့် ခေါ်တာလဲဆို တာတော့ သူတို့မသိဘူး။ ဘိုးဘေး အစဉ်အဆက် ဒီလိုပဲခေါ်တာလို့ ဆိုတယ်။

ဒါပေမယ့် ပဲခူးရိုးမ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုဌာနချုပ်မှာ ရုံးအုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ပဲခူး ရိုးမ ပေါ်မှာ နှစ်ပေါင်းများစွာလှုပ်ရှားခဲ့တဲ့ ရဲဘော်ဘခက် ကတော့ “ ကရင်,မသေ” လို့ ပြောတယ်။

ရဲဘော်ဘခက်ရေးသားတဲ့ “ ဘခက်အကြောင်း” ( အားမာန် သစ်စာပေ၊ ၂၀၁၂ ဇူလိုင် ) မှာ“ ဟိုးရှေးကာလက ပဲခူးရိုးမပေါ်မှာ တောင်ယာခုတ်ထွင် စိုက်ပျိုးနေတဲ့ ကရင်လူမျိုးစုတွေရှိတယ်၊ သူတို့ တောင်ယာတွေကို ဆင်တွေ အမြဲလာဖျက်ဆီး တဲ့ အတွက် ဆင်တွေကို နှိမ်နင်းဖို့ ဆင်တွေလာတဲ့ လမ်းကြောင်းကို ခြေရာခံလိုက်ခဲ့ကြတယ်။ အဲဒီ လို လိုက်သွားတဲ့အခါ ရေတံခွန်တစ်ခုရဲ့ ထိပ်မှာ ကျောက် ဆင်ရုပ်ကြီးကို တွေ့တယ်။ ရွာသားတွေက အဲဒီ ဆင်ရုပ်ကြီးကြောင့် ဆင်တွေလာတာပဲလို့ ယူဆပြီး ချောင်းထဲကို တွန်းချဖျက်ဆီးလိုက်တယ်။ ဆင်ရုပ်ကြီး ချောင်းထဲ ကျသွားချိန်မှာ ကျယ်လောင်တဲ့အသံကြီးထွက်လာသတဲ့။

အဲဒီအသံကြီးကို ကြားလိုက်ရတဲ့ ရွာသားတစ်ချို့လည်း အသက်ရှုလို့မရဘဲ လဲကျသေဆုံး ကုန် တယ်။ အဲဒီအခါမှာ ကျန်တဲ့ ရွာသား ကလေး၊ လူငယ်၊ လူကြီးတွေဟာ အဲဒီနေရာက ထွက် ပြေးခဲ့ကြတယ်။ အသက်တောင်ရှုလို့မရလို့ အဲဒီနေရာကို “ အသက်မရှုမြောင်” လို့ခေါ်ကြ တယ်။ ချောင်းအထက်ဘက် ရောက်တော့ မှ အသက် ၀၀ ရှုနိုင်လို့ အဲဒီနေရာကို “ အသက် ရှုမြောင်” လို့ခေါ်ကြတယ်။ အဲဒီနေရာရဲ့ အထက်ဘက် ချောင်းလေးတစ်ခုကို ရောက်တော့ ငါတို့ အသက်မသေနိုင်တော့ဘူး လို့ ပြောနိုင်တဲ့အတွက် အဲဒီချောင်းကို “ ကရင်, မသေချောင်း” လို့ ခေါ်တယ်” ဆိုပြီး ရေးထားတယ်။

ရဲဘော်ဘခက်ရဲ့ စာအုပ်မှာ ၁၉ ၆၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ဗကပ ပဲခူးရိုးမတိုင်း ပြန်လည်ဖွဲ့စည်း ရေး ကွန်ဖရင့်ကို ကရင် မသေ ချောင်းဖျားမှာ သခင် သန်းထွန်း ဦးစီးပြီး ကျင်းပခဲ့ တယ်လို့ ဖော်ပြထားခဲ့တယ်။

ဒီရွာ နာမည်ကို ထွေအုပ်မှာ စာရင်းပေါက်တာတော့ “ ပြောင်ချောင်း” ဖြစ်မယ်ထင်တယ်။ ရွာထဲမှာတွေ့ရတဲ့ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနရဲ့ ဆိုင်းဘုတ်မှာတော့ “ အုတ်တွင်းမြို့နယ်၊ ပေါက်တော ကျေးရွာအုပ်စု ၊ ပြောင်ချောင်း ( ကရင်မသေ) ကျေးရွာ” လို့ ရေးထားတယ်။

ရွာက အိမ်ခြေသုံးဆယ်လောက်ပဲရှိပါတယ်။ နေထိုင်သူတွေက ကရင် နဲ့ ဗမာတွေပါ။ မူလထဲက တောင်ပေါ်မှာနေထိုင်တဲ့ ကရင်တွေရှိသလို တောင်ငူအရှေ့ဘက်က ပြောင်းလာတဲ့ ကရင် တိုင်းရင်းသားတွေလည်းရှိတယ်။ အိမ်ခြေနည်းတော့ မူလတန်းကျောင်းတောင်မှ တွဲဘက် မူလတန်းကျောင်းပဲရှိတယ်။

ဒီရွာလေးကို လူသိများတာက ရွာနားမှာရှိတဲ့ ရေတံခွန်လေးကြောင့်ဖြစ်ပါတယ်။ ရွာနာမည်ကို အစွဲပြုပြီး “ ကရင်မ သေ ” ရေတံခွန်လို့ခေါ်ပေမယ့် ဟိုး အမြင့်ကြီးက ရေလုံးကြီး ထိုးကျနေတဲ့ ရေတံခွန်မျိုးမဟုတ်ပါဘူး။ ကျောက်ထပ် ကျောက်လွှာအဆင့်ဆင့်ကနေ စီးကျနေတဲ့ “ ရေကျ” လို့ ပြောတာက ပိုမှန်မယ်ထင်ပါတယ်။

ရေတံခွန်က အဆင့်သုံးဆင့်ရှိတယ်။ ပထမအဆင့်က အခုလို ရေများချိန်မှာတောင် အနက် တစ်ပေ၊ တစ်ပေခွဲလောက်ပဲရှိတယ်။ ရေပြင်ကျယ်တယ်၊ ရေစီးနှေးတယ်။ ကလေးတွေ ရေ ဆော့ လို့ကောင်းတဲ့နေရာပေါ့။

ဒုတိယအဆင့်ကတော့ ကျောက်ဖျာပေါ်ကနေ ရေလုံးကျနေတာ၊ ကျောက်ဖျာအမြင့်က သုံးပေ၊ လေးပေလောက်ရှိတယ်။ အောက်ခြေမှာ ရေအိုင်ရှိပြီး ရေများချိန်မှာ အနက်လေးပေ လောက်ရှိ တယ်။ ရေမကူးတတ်တဲ့ လူကြီးတွေ ရေဆော့လို့ကောင်းတဲ့နေရာပေါ့။

တတိယအဆင့်ကတော့ အမြင့်ဆယ်ပေလောက်ကနေ ရေလုံးကျနေတာ။ အောက်ခြေရေအိုင် ကျယ်တယ်။ အခု အချိန်မှာ ရေအနက်ဆုံးနေရာ ကျောက်ဖျာအခြေမှာ ဆယ်ပေ၊ ဆယ့်ငါးပေလောက် နက်တယ်။ အိုင်ဘေးဘက်မှာတော့ ငါးပေ၊ ခြောက်ပေ လောက်ပဲရှိတယ်။ ဒုတိယအဆင့်ကနေ ရေကျနေတဲ့ ရေကြောအတိုင်း အောက်က အိုင်ထဲကို ရေလေ ျှာစီးပြီး ဆင်းလို့ရတယ်။ ရေ ကူး ကျွမ်းကျင်တဲ့သူတွေပဲ ရေချိုးသင့်တဲ့နေရာဖြစ်ပါတယ်။ ဆောင်းရာသီ ရေနည်းသွားရင်တော့ ဘယ်သူမဆို ချိုးလို့ရမယ်ထင်ပါတယ်။

ဒီရေတံခွန်လေးရဲ့ အားသာချက်ကတော့ ကားလမ်းဘေးကနေ ကိုက်ငါးဆယ် လောက် ဆင်းလိုက်ရင် ပထမ အဆင့် နဲ့ ဒုတိယ အဆင့်ကို ရောက်နိုင်တဲ့ အခြေအနေပါပဲ။ တတိယ အဆင့်ကို သွားရင်တော့ ဒုတိယအဆင့်ကနေ ကျောက်ဆောင်တွေကို တွယ်ပြီး ဆင်းလို့ရ သလို ချောင်းဘေး လူသွားလမ်းအတိုင်းပတ်ပြီးသွားလို့လည်း ရပါတယ်။

ကရင်မသေရွာက Bago Yoma Eco Resort အပန်းဖြေစခန်းကနေ မိုင် ၂၀ ဝေးတယ်။ အပန်းဖြေ စခန်းကလာရင် ရွာအဝင်နေရာမှာ ကားရပ်ပြီး လမ်းဘယ်ဘက်ကို ဆင်းသွားရပါတယ်။ ( သွားတဲ့ ကားလမ်းကြောင်းနဲ့ ရေတံခွန်တတိယအဆင့်ကို သွားတဲ့လမ်းကြောင်းကို ဓာတ်ပုံတွေနဲ့ ပြထား ပါတယ်။ )

ရေတံခွန်ကို သွားတဲ့ကားလမ်းက အကောက်အကွေ့များပြီး အတက်အဆင်းကြမ်းတယ်၊ ကိုယ့်ကား နဲ့ မသွားချင်ရင် အပန်းဖြေစခန်းက ကားငှားပြီး သွားလို့ ရပါတယ်။ အပန်းဖြေစခန်း နဲ့ ကရင်မသေ ရွာကြား မိုင်တိုင် ၅၁ ကနေ ၅၄ ကြားမှာ ဘော်ဒါ၊ ခပေါင်း နဲ့ ရွှေတောင်ငွေတောင် ဆိုတဲ့ ရွာတွေ ရှိတယ်။ ရွှေတောင် ငွေတောင်က ပေါက်ခေါင်း နဲ့ အုတ်တွင်း ကြား အလယ်ဗဟိုလောက်မှာ ရှိ တော့ ကားတွေ နားလေ့ရှိတယ်။ ထမင်းဆိုင်လေးတွေရှိတယ်။

ရေတံခွန်ကို သွားမယ်ဆိုရင် အပန်းဖြေစခန်းက မနက် ၈ နာရီလောက်ထွက်၊ ရွှေတောင် ငွေတောင်က ထမင်းဆိုင်တွေမှာ ရနိုင်တဲ့ ဟင်းကို ကြည့်ပြီး ကိုယ်စားချင်တာမှာခဲ့။ ရေတံ ခွန် ကို သွား၊ အပြန် ရွှေတောင် ၊ ငွေတောင်မှာ ထမင်းဝင်စားလို့ရတယ်။ ရွှေတောင်၊ ငွေတောင် နဲ့ ကရင် မသေရွာ ကြား မိုင်တိုင် ၅၆ လောက်မှာ ရှုခင်းသာရှိတယ်။ ပဲခူးရိုးမ ခပေါင်းကြိုးဝိုင်းကို အပေါ်စီး ကနေ မြင်ရတယ်။ မိုင်တိုင် ၅၉ က ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်အဆုံး၊ အုတ်တွင်း မြို့နယ်အစ ဖြစ် ပါတယ်။ ကရင်မသေရွာက မိုင်တိုင် ၆၃ မှာ ရှိတယ်။

ကရင်မ သေရွာသားတွေ ရေတံခွန်လေးကို မှီခိုပြီး လုပ်ကိုင်စားသောက်တာမတွေ့ရ ဘူး။ ရိုးရာဓလေ့ တောင်ယာလုပ်၊ ဝါးခုတ်၊ မီးသွေးဖုတ်ပဲ။ ဒီနှစ်တော့ ဖျံဥ တွေဈေးကောင်းလို့ တောထဲ ဝင်ပြီး ဖျံဥတူးတာလည်းရှိတယ်။ ရေတံခွန်အောက်ဘက် ကရင်မသေ ချောင်းအတိုင်း တောတွင်း ခရီးသွားနိုင်အောင်၊ ရွာမှာ ဒေသထွက် ရိုးရာလက်မှု ပစ္စည်းလေးတွေ ရောင်းနိုင်အောင် လုပ်ပေး ရင်တော့ ရွာလေးအတွက် အကျိုးရှိမှာပါ။

ရေတံခွန်ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ပလတ်စတစ်အမှိုက်တစ်ချို့တွေ့တယ်။ လူသွားလူလာ များလာရင် တော့ အမှိုက်ပြဿနာရှိလာနိုင်တယ်။ နောက်တစ်ခုက တတိယ အဆင့် ရေအိုင် မှာ ရေကူး တာနဲ့ပတ်သက်ပြီး သတိပေးဆိုင်းဘုတ်ထားသင့်တယ်လို့ မြင်တယ်။ ရေတံခွန် သန့်ရှင်းရေး နဲ့ သတိပေးဆိုင်းဘုတ် ထားတာကို အပန်းဖြေစခန်းက တာဝန်ယူပြီးလုပ်ပေး ရင် ကောင်းမယ်လို့ ထင်ပါတယ်။

ရေတံခွန်က အပြန်မှာတော့ ရွာနာမည်ကို ကရင်တိုင်းရင်းသားတွေအတွက် မင်္ဂလာရှိ အေးချမ်း လှပတဲ့ အမည်တစ်ခု ပြောင်းပေးရင် ကောင်းမှာပဲလို့ တွေးမိတယ်။

ရိုးမပေါ်က ဒေါင်းမလေး

ပဲခူးရိုးမပေါ်ကို ခရီးထွက်မယ်ဆိုတော့ ဆောင်းခိုငှက်တွေ အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံမှာ ရှိတဲ့ ငှက်တွေကို စောင့်ကြည့်မှတ်တမ်းတင်နေတဲ့ #wildwingsgroup မှာပါဝင်တဲ့ ဆရာသမား တစ်ယောက်က ကျွန်တော်သွားမယ့်ဒေသမှာ ဒေါင်းမျိုးစိတ်တွေ ရှိတဲ့အကြောင်း၊ သူကိုယ်တိုင် ဓာတ်ပုံရိုက်မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ဖူးကြောင်း၊ ကျွန်တော်လည်း ဓာတ်ပုံရိုက်နိုင်အောင်ကြိုးစား သင့် ကြောင်းပြောတယ်၊ အဲဒီဒေသကို ရောက်ရင် ဆက်သွယ်ရမယ့် လမ်းပြကိုလည်း ညွှန်တယ်။

၂၀၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ပဲခူးရိုးမပေါ်ကို ခရီးထွက်ချိန်က #BagoYomaEcoResort ဆိုတဲ့ သဘာဝအခြေခံအပန်းဖြေစခန်းလေးမှာ တည်းခိုနေထိုင်ခဲ့တယ်။ အဲဒီ စခန်းလေးအကြောင်း ကို ဆိတ်ငြိမ်ရာ ဆိုပြီး ရေးခဲ့ဖူးတယ်။ ( https://myehtut.com/2019/11/17/ဆိတျငွိမျရာ-၂/)

၂၀၂၀ ခုနှစ် ကိုဗစ် ပထမလှိုင်းကာလက စလို့ အပန်းဖြေစခန်းလေးလည်း တံခါးတွေပိတ်၊ တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်သွားခဲ့တယ်။ အခုတော့ ဝန်ထမ်းတွေ ကာကွယ်ဆေးထိုးပြီးတဲ့အတွက် အပန်းဖြေစခန်းကို ကိုဗစ် ကာကွယ် ထိန်းချုပ် ရေးလုပ်ငန်းစဉ်တွေနဲ့ အညီ ပြန်ဖွင့်ခွင့်ပြု ပြီ ဆိုတော့ ဒီအပန်းဖြေစခန်းလေးကို အခြေပြုပြီး တောတွင်းခရီးနှင်ဖို့ရောက်ခဲ့ရပြန်တယ်။

၂၀၁၉ ခရီးစဉ်မှာတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဝန်ထမ်းအများစုကို ပြန်တွေ့ရတယ်။ သူတို့ထဲက အတော်များများ က ဒေသခံတွေပါ။ တောတွင်းခရီးဖော် လမ်းပြကြီး ဦးတင်ထွန်းကိုလည်း ပြန်တွေ့ တယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ တစ်နှစ်ကျော်ကာလအတွင်းမှာ အပန်းဖြေစခန်းပိုင်ရှင်နဲ့ ဝန်ထမ်းတွေ ဟာ အခက်အခဲ တွေ အမျိုးမျိုးကြားက ဒီအပန်းဖြေစခန်းလေး ပျောက်ကွယ်မသွားအောင် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ရ တဲ့ အကြောင်းတွေလည်း ကြားရတယ်။

ရိုးမပေါ်ရောက်တာနဲ့ ပထမဆုံးလုပ်တာကတော့ ဒေါင်းတွေ ကျက်စားတတ်တဲ့နေရာကို သိတဲ့ သူနဲ့ ဆက်သွယ်တာပါပဲ။ သူက အခု အချိန်က မိုးတွင်း၊ တောထူတော့ ဓာတ်ပုံရိုက်ဖို့ ခက်တယ်၊နောက်ပြီး အစာပေါတော့ စားကျက်တစ်နေရာထဲက စောင့်ရိုက်ဖို့လည်း မလွယ်ဘူး လို့ ရှင်းပြတယ်။

သူနဲ့ စကားပြောရင်းနဲ့ အပန်းဖြေစခန်းနဲ့ လေးငါးမိုင်လောက်ဝေးတဲ့ ရွာမှာ ဒေါင်းတစ်ကောင် မိ ထားတယ်၊ ရောင်းဖို့ လိုက်စပ်နေတယ်လို့ သိလိုက်ရတယ်။ တကယ်တော့ ဒေါင်းမျိုးစိတ်တွေ ဟာ “ တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်နှင့် သဘာဝအပင်များ ကာကွယ်ရေးနှင့် သဘာဝနယ်မြေများ ထိန်း သိမ်း ရေးဥပဒေ ( ၁၉ ၉ ၄ )” အရ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားတဲ့ ငှက်မျိုးစိတ်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ဖမ်းဆီး သတ်ဖြတ်လို့မရဘူး။

ဒါပေမယ့် ရွာသားတွေကျတော့လည်း သူတို့ စပါးစိုက်ခင်း၊ ပဲစိုက်ခင်းတွေကို ဒေါင်းတွေ ဝင်စားလို့ နစ်နာဆုံးရှုံးတဲ့အတွက် ခြောက်လှန့်ဖမ်းဆီးရတယ်လို့ မြင်ပြန်ရော။ တကယ် တော့ တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်တွေ သဘာဝအတိုင်းနေထိုင်နေတဲ့ သစ်တောတွေထဲကို လူတွေ ကျူး ကျော်ဝင်ရောက် နေထိုင်လုပ်ကိုင်ရာကနေ လူနဲ့ တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်တွေအကြား ပဋိပက္ခဖြစ်လာ ရတာဟာ ကမ္ဘာအနှံ့ကြုံတွေ့နေရတဲ့ကိစ္စ၊ အထူးသဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတွေမှာ အဓိက ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ ပြဿနာပဲ။ ကျွန်တော်ရောက်နေတဲ့ ဒေသမှာတောင် ဥဒေါင်း ငှက်တွေ သာ မက ချေ၊ တောဝက်၊ ဝက်ဝံ စတဲ့ တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်တွေကို ဖမ်းမိတာ၊ သတ်ဖြတ်တာတွေရှိနေတာပဲ။

ကျွန်တော့်အတွက်ကတော့ လက်ရှိအခြေအနေမှာ အဲဒီ ပြဿနာကြီးကို စဉ်းစားဖို့ ထက် ဖမ်းဆီးခံထားရတဲ့ ဒေါင်းကို သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တောထဲကို ပြန်လွှတ်နိုင်ဖို့က အရေးကြီး တယ်။ ဒါ့ကြောင့် သက်ဆိုင်တဲ့ ရွာသားကို ဆက်သွယ်ပြီး သူတို့ပြောတဲ့ဈေးနဲ့ ဝယ်လိုက်တယ်။

ဒေါင်းလာပို့ တော့ ဖမ်းမိထားတာက ဒေါင်းမလေးဖြစ်နေတယ်။ နားလည်တဲ့ သူတွေကတော့ မနှစ်ကမှ ပေါက်တဲ့ ဒေါင်းပျိုမလေးလို့ ပြောတယ်။ ဒေါင်းမလေးကို ဖမ်းမိခဲ့တဲ့ တောထဲတော့ ပြန်လွှတ်လို့ မဖြစ်ဘူး။ စိုက်ပျိုးခင်းတွေနဲ့ နီးတဲ့အတွက် ပြန်ဖမ်းမိသွားနိုင်တယ်။ ဒါ့ကြောင့် ရွာတွေနဲ့ ဝေးပြီး အခြားဒေါင်းအုပ်တွေ ကျက်စားလေ့ရှိတဲ့ နေရာကို ယူသွားပြီး ပြန်လွှတ် ပေးခဲ့ တယ်။

အပန်းဖြေစခန်းက လမ်းပြကြီး ဦးတင်ထွန်းကပဲ “ ဒေါင်းမလေးရေ၊ မင်းအပေါင်းအသင်း တွေကို သွားရှာပေတော့။ ငါတို့ ဆီကို ပြန်မလာနဲ့တော့” ဆိုပြီး မြေပေါ်ချပေးလိုက်တယ်။ ဒေါင်းမ လေးက မြေပေါ်မှာ လေး၊ ငါးလှမ်းပြေးတယ်။ နောက် တစ်ချက်ပံျပြီး တောစပ်ချုံတွေ ကြားထဲကို တိုးဝင်ပျောက်ကွယ်သွားတော့ တယ်။

ဒေါင်းတွေက သစ်ပင်တွေပေါ် မှာ အိပ်တန်းတက်ပေမယ့် အချိန်အများစုက မြေပေါ်မှာ ကျက်စား ပြီး ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းတွေကြားမှာ အစာရှာစားတာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ချုံတွေထဲကို တိုးဝင် သွားတဲ့ ဒေါင်း မလေးဟာ “ကရော ကရော ” လို့ အသံပြုရင်း တဖြည်းဖြည်းဝေးသွား ပါတော့တယ်။ ကျွန်တော်တို့အားလုံးကတော့ လွတ်မြောက်သွားတဲ့ ဒေါင်းမလေးအတွက် ပီတိ တွေဖြာလို့ ကျန်ခဲ့တာပေါ့။

ဒေါင်းမလေးကို ပြန်လွှတ်ပေးတဲ့ အတွေ့အကြုံကို အခြေခံပြီး ဒီ အပန်းဖြေစခန်းလေးမှာ လုပ်ငန်းရှင်တွေ၊ ခရီးသွား ဧည့်သည်တွေရဲ့ လှုဒါန်းငွေတွေနဲ့ တောရိုင်း တိရိစ္ဆာန် ကယ်ဆယ်ရေး ရန်ပုံငွေ တစ်ခု ထူထောင်ထားရင် ကောင်းမှာပဲ လို့ တွေးမိတယ်။

ဒါပေမယ့် ဖမ်းမိထားတဲ့ တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်တွေကို ပြန်ဝယ်ပြီး သဘာဝတောထဲ ပြန်လွှတ်ပေး တယ်ဆိုတာက ရေတိုဖြေရှင်းနည်းပါပဲ။ လူသားတွေရဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတက်ဖို့လိုအပ်ချက်နဲ့ တောရိုင်း တိရိစ္ဆာန်တွေရဲ့ သဘာဝအတိုင်းရှင်သန်နေထိုင်ရေး လိုအပ်ချက်ကို ဟန်ချက်ညီအောင် လုပ်နိုင် မှ၊ လိုရင်း တိုရှင်းပြောရရင် လူနဲ့တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်တွေ ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်နိုင်မှ ပြဿနာဖြေရှင်းနိုင်မှာပါ။

ခက်တာက ၊ ကျွန်တော်တို့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး အကြောင်း ပြောရင်သာ ငြိမ်းချမ်းစွာအတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်ရေး ဘာညာ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ်ပြောနေတာ၊ လက်တွေ့ဘဝမှာ ကျတော့ လူလူချင်း တောင်မှ အယူအဆ မတူရင်၊ အကျိုးစီးပွားမတူရင် ငါနဲ့ မတူ ငါ့ရန်သူ နည်းနဲ့ ဖြေရှင်းနေ တာ ဆိုတော့ စိတ်ကူးမယဉ်တာပဲ ကောင်းပါတယ်။

ထရမ့် ၊ ဘိုင်ဒန် နဲ့ တာလီဘန်

ပြီးခဲ့တဲ့ သြဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့ ကဘူးလ်လေဆိပ် ဗုံးခွဲ တိုက်ခိုက်မှုမှာ ( အခု ဆောင်းပါးရေး ချိန် အထိ CNN oသတင်းအရ ) အမေရိကန် စစ်သည် ၁၃ ဦးနဲ့ အာဖဂန်ပြည်သူ ၁၇၀ ကျော်သေ ဆုံး၊ အမေရိကန်စစ်သည် ၁၈ ဦးနဲ့ အာဖဂန်ပြည်သူ နှစ်ရာ နီးပါး ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်။ အမေရိကန် စစ်သည်တွေ ကျဆုံးမှုဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ ၁၈ လ အတွင်း ပထမဆုံး အမေရိကန်စစ်သည်တွေ ကျဆုံးမှုဖြစ်တယ်။ ဒီအဖြစ်အပျက်က အမေရိကန် စစ်သည်တွေ နောက်ထပ် အသက်ဆုံးရှုံးမှုတွေ မဖြစ်အောင် အာဖဂန်နစ္စတန်ကနေ ဆုတ်ခွာ လိုက်တာဖြစ်တယ်လို့ အကြောင်းပြခဲ့တဲ့ သမ္မတ ဘိုင်ဒန်အတွက် အရှိုက်ထိုးခံလိုက်ရတဲ့ အဖြစ် အပျက်ပဲ။

ဝါရှင်တန်မြို့တော်မှာတော့ အတိုက်အခံရီပတ်ဘလီကင်အမတ်တွေနဲ့ Fox News လို ကွန်ဆာ ဗေးတစ် သတင်းဌာနတွေက ဘိုင်ဒန်ကို ဆွမ်းကြီးလောင်းနေကြတယ်။

၂၀၂၀ သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲမှာ ဘိုင်ဒန်ကို အရေးနိမ့်ခဲ့တဲ့ သမ္မတဟောင်း ထရမ့်ကလည်း “ ဘိုင်ဒန်ရဲ့ အာဖဂန်ကနေ ကသောင်းကနင်းဆုတ်ခွာမှုဟာ အမေရိကန်သမိုင်းမှာ အရည် အချင်းမရှိဆုံး ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ရဲ့ လုပ်ရပ်” လို့ ဝေဖန်ပုတ်ခတ်ခဲ့တယ်။ သူက ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ မဲဆွယ် ချိန်မှာ ဂျိုးဘိုင်ဒန် ကို “ ထုံထုံထိုင်းထိုင်း ဂျိုး Sleepy Joe” လို့ခေါ်ခဲ့တာ ကို လူတွေ သတိရ အောင် ပြန်ပြောနေတယ်။

တကယ်တော့ အာဖဂန်ကနေ အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့တွေ ရုပ်သိမ်းဖို့ ကိစ္စကို လက်တွေ့အကောင် အထည်ဖော်တာက ဂျိုးဘိုင်ဒန်ဖြစ်ပေမယ့် တပ်တွေရုပ်သိမ်းဖို့အတွက် တာလီဘန်တွေနဲ့ သဘောတူစာချုပ်လက်မှတ်ထိုးခဲ့တာက ထရမ့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒ့ါကြောင့် ဂျိုးဘိုင်ဒန်ကိုပဲ အပြစ်ပုံချ နေရင် တရားမ ျှတမှုရှိမှာမဟုတ်ဘူး။

ဒီတော့ ထရမ့်၊ ဘိုင်ဒန် နဲ့ တာလီဘန်တွေ ကြားမှာ ဘာတွေ သဘောတူခဲ့လဲ၊

ထရမ့်

ထရမ့်ဟာ ၂၀၁၃ ခုနှစ်က စပြီး အာဖဂန်စစ်ပွဲကို အကျိုးမရှိတဲ့စစ်ပွဲ လို့ ပြောခဲ့ပြီး သမ္မတ အိုဘားမားကို အမေရိကန်တပ်ဖွဲကတွေ ရုပ်သိမ်းဖို့ တိုက်တွန်းခဲ့တယ်။ ၂၀၁၆ ရွေးကောက် ပွဲ မဲဆွယ်စည်းရုံးမှုတွေမှာ အာဖဂန်စစ်ပွဲဟာ ငွေကုန် သံပြာပဲ၊ အမေရိကန်လူထုအတွက် အကျိုးမရှိဘူး။ အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့တွေ အိမ်ပြန်ချိန်တန်ပြီ၊ သမ္မတ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရရင် အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့တွေကို အမြန်ဆုံး ရုပ်သိမ်း မယ်လို့ ကတိပေးခဲ့တယ်။

ထရမ့် သမ္မတဖြစ်လာတော့ အာဖဂန်ကနေ တပ်ဖွဲ့တွေ ရုပ်သိမ်းမယ့် ကိစ္စကို ချက်ခြင်း အကောင် အထည်မဖော်နိုင်ဘူး။ ၂၀၁၇ စက်တင်ဘာမှာဆိုရင် မြေပြင်စစ်ဆင်ရေးလိုအပ်ချက်အရ နောက် ထပ်တပ်ဖွဲ့ဝင်အင်အား သုံးထောင်ထပ်ဖြည့်ပေးခဲ့ရတယ်။ ဒါပေမယ့် ထရမ့်က တာလီဘန်တွေ နဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ရရင် ၁၄ လအတွင်း အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့တွေ အပြီးအပိုင် ရုပ်သိမ်း မယ်လို့ပြောခဲ့တယ်။
ဒီလိုနဲ့ ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှာ အမေရိကန် နဲ့ တာလီဘန်တွေ ကာတာ နိုင်ငံမှာ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ တယ်။ ဆွေးနွေးပွဲမစခင်မှာ အမေရိကန်တွေက ဆွေးနွေးမှု မှတ်တမ်းတွေမှာ တာလီဘန် လို့ပဲ ခေါ်ချင်တယ်။ တာလီဘန်တွေက သူတို့ တစ်ဖက်သတ်ကြေညာဖွဲ့စည်းထားတဲ့ “ Islamic Emirate of Afghanistan အာဖဂန်နစ္စတန် အစ္စလမ်စော်ဘွားနိုင်ငံ” လို့ သုံးစွဲစေချင်တယ်။ နောက်ဆုံးတော့ Islamic Emirate of Afghanistan which is not recognized by the United States as a state and is known as the Taliban, အမေရိကန်က နိုင်ငံအဖြစ် အသိအမှတ် မပြုပဲ တာလီဘန် ဟုသာ သိရှိသည့် အာဖဂန်နစ္စတန် အစ္စလမ်စော်ဘွားနိုင်ငံ” လို့ သုံးဖို့ နှစ် ဘက်သဘောတူခဲ့ကြတယ်။

အတိုချုပ်လိုက်ရင်တော့ ၂၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀ မှာ အမေရိကန်နဲ့ တာလီဘန်တွေ ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်ကိုလက်မှတ်ထိုးခဲ့တယ်။ စာမျက်နှာ လေးမျက်နှာ ရှိတဲ့ အဲဒီ စာချုပ်မှာ အဓိက အချက်လေးချက်ပဲပါတယ်။ ဥပဒေစကားလုံးတွေကို ဖယ်ပြီး လိုတိုရှင်းအနှစ်ချုပ်လိုက်ရင် အဲဒီ အချက်လေးချက်က

၁။ တာလီဘန်တွေက အာဖဂန်နစ္စတန် နယ်မြေကို အသုံးပြု ပြီး အမေရိကန် နဲ့ အပေါင်းအပါ မဟာမိတ်တွေကို တိုက်ခိုက်တာမျိုးမဖြစ်အောင် အာမခံရမယ်။

၂။ အမေရိကန်တွေက အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံကနေ နိုင်ငံခြားတပ်ဖွဲ့တွေ အားလုံးရုပ်သိမ်းဖို့ အတွက် တိကျတဲ့ အချိန် ဇယားသတ်မှတ်ရမယ်။

၃။ အချက် ၁ နဲ့ ၂ ကို နိုင်ငံတကာအသိသက်သေတွေရှေ့မှာ ကတိပြုပြီးရင် တာလီဘန် တွေ နဲ့ အာဖဂန်အစိုးရ အပါအဝင် အာဖဂန်အုပ်စုတွေကြားမှာ ဆွေးနွေးမှုတွေကို ၁၀ မတ် ၂၀၂၀ မှာ စတင်ဆောင်ရွက်ရမယ်။

၄။ အပိုဒ် ၃ ပါဆွေးနွေးပွဲတွေမှာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးနဲ့ အာဖဂန်အတွက် နိုင်ငံရေး လမ်းပြ မြေပုံ ကို ဆွေးနွေးကြမယ်။

အသေးစိတ်သဘောတူညီချက်တွေထဲမှာ အရေးကြီးတဲ့အချက်တွေကတော့ အမေရိကန်နဲ့ အပေါင်းအပါမဟာမိတ်တွေဟာ သဘောတူညီချက်လက်မှတ်ထိုးပြီး ၁၄ လ အတွင်း တပ်ဖွဲ့တွေကို အပြီးရုပ်သိမ်းမယ်ဆိုတဲ့အချက်ဖြစ်ပြီး တာလီဘန်တွေ ဘက်တော့ တာလီဘန် တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေသာမက အယ်လ်ကေဒါ အပါအဝင် အခြား ဘယ်အဖွဲ့အစည်းကမှ အာဖဂန် နယ်မြေကို အသုံးပြုပြီး အမေရိကန်နဲ့ မဟာမိတ်တွေကို တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ တိုက်ခိုက်နိုင် ဖို့ အတွက် လေ့ကျင့်ခြင်း၊ လူသစ်စုဆောင်းခြင်း၊ ငွေကြေးစုဆောင်းခြင်းတွေ မလုပ်နိုင်အောင် ကာကွယ် တားဆီးပေးဖို့အာမခံတဲ့အချက်ဖြစ်ပါတယ်။

အရေးကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး၊ နိုင်ငံရေးလမ်းပြမြေပုံပေါ်ထွက်ရေးတို့နဲ့ပတ်သက်တဲ့ အာဖဂန်အုပ်စုတွေကြားဆွေးနွေးပွဲနဲ့ပတ်သက်ပြီး အသေးစိတ်ဖော်ပြထားတာမရှိဘူး။ အဲဒီ ဆွေးနွေးပွဲတွေနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အမေရိကန် ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍ လုံးဝဖော်ပြမထားဘူး။ ဆွေးနွေး ပွဲတွေကနေ ပေါ်ထွက်လာမယ့် အာဖဂန်အစိုးရသစ်နဲ့ အပြုသဘောဆက်ဆံမယ်ဆိုတဲ့အချက် ပဲ ပါတယ် ။ ရှင်းရှင်းပြောရရင် အမေရိကန်တွေက ငါတို့ကတော့ လစ်ပြီ၊ ကျန်တာကတော့ မင်းတို့ အချင်းချင်း ညှိကြ ပေတော့ လို့ ပြောလိုက်တာပဲ။

တကယ်တော့ အဲဒီစာချုပ်လက်မှတ်ထိုးတဲ့နေ့စပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်မှာ တာလီဘန်တွေ အာဏာ ပြန်ရတော့မယ်ဆိုတာ သေချာသွားခဲ့တာပါ။

အမေရိကန်ကြားဝင်မှုမရှိတဲ့အတွက် အာဏာရ ဂါနီ အစိုးရက တာလီဘန်တွေနဲ့ ဆွေးနွေးဖို့အတွက် အားမရှိတော့ဘူး။ ဒီကြားထဲမှာ အမေရိကန် ရဲ့ ဖိအားကြောင့် တာလီဘန်အကျဉ်းသားတွေကို ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့ရတာတွေလည်း ရှိခဲ့တယ်။

တာလီဘန်တွေကတော့ သမ္မတ ဂါနီ အစိုးရ နဲ့ ဆွေးနွေးပွဲတွေ လုပ်ခဲ့ပေမယ့် သဘောတူညီချက်ရဖို့မကြိုးစားတော့ဘူး။ အမေရိကန် တပ်ဖွဲ့တွေကို တတ်နိုင်သမ ျှ လက်ရှောင်နေပေမယ့် အာဖဂန်အစိုးရတပ်နဲ့ ရဲ တပ်ဖွဲ့ တွေကိုတော့ ဆက်တိုက်နေခဲ့တယ်။

အမေရိကန်တွေကတော့ အာဖဂန်အုပ်စုတွေကြားဆွေးနွေးမှုတွေ တိုးတက်မှုမရှိပေမယ့် တပ် တွေ ကို အဆင့်ဆင့်ရုပ်သိမ်းတဲ့ အစီအစဉ်ကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့တယ်။

ဘိုင်ဒန်

ဘိုင်ဒန် သမ္မတဖြစ်လာတော့ ထရမ့်လက်မှတ်ထိုးခဲ့တဲ့ တာလီဘန်နဲ့ သဘောတူညီချက်ကို ပြန် သုံးသပ်မယ်လို့ ကြေညာခဲ့တယ်။ အာဖဂန်အစိုးရကလည်း တာလီဘန်တွေဟာ ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်ကို လိုက်နာမှုမရှိဘူး၊ ဒါ့ကြောင့် အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့တွေ အပြီးအပိုင် ရုပ်သိမ်း မှု မလုပ်သင့်ဘူး၊ တာလီဘန်ကို ဖိအားပေးသင့်တယ်လို့တောင်းဆိုခဲ့တယ်။

ဒါပေမယ့် နောက်ဆုံးမှာတော့ ဘိုင်ဒန်က သဘောတူညီချက်အတိုင်း တပ်ဖွဲ့တွေ ရုပ်သိမ်းမှုကို ဆက်လုပ်မယ်လို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တယ်။ အခုအချိန်မှာ အမေရိကန် တပ်ဖွဲ့တွေ လုံး၀ ရုပ်သိမ်းလိုက်ရင် အာဖဂန်အစိုးရ ရပ်တည်ဖို့ မလွယ်ဘူး။ အနည်းဆုံး ပွင့်လင်းရာသီ ကုန်ပြီး ဆောင်းရာသီ ရောက်တဲ့အထိ ဆက်နေသင့်တယ်၊ ဆောင်းရာသီဆိုရင် တာလီဘန်တွေ တိုက် ပွဲ ဝင်ဖို့ ခက်ခဲပြီး အစိုးရတပ်ဖွဲ့တွေ ပြင်ဆင်ချိန်ပိုရမယ်ဆိုတဲ့ အကြံပြုချက်တွေကိုလည်း ပယ်ချခဲ့တယ်။

ဒီလိုနဲ့ နောက်ဆုံးမှာ အခု မြင်နေရတဲ့ ကဘူးလ် ကျဆုံးခြင်း နဲ့ အမေရိကန် အရှက်ကွဲခြင်း ကို ရောက်လာတာပါပဲ။

ဒါ့ကြောင့် ဒီကျရှုံးမှုကြီးမှာ ဘိုင်ဒန် တစ်ဦးတည်း တာဝန်ရှိတယ်လို့ပြောလို့မရဘူး။ ထရမ့် မှာလည်း တာဝန်ရှိတယ်။

ဒီထက်ပိုပြီး အရေးကြီးတာကတော့ ဗီယက်နမ်၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဆိုမာလီ၊ အီရတ်နဲ့ အခုနောက်ဆုံး အာဖဂန် အတွေ့အကြုံတွေအရ အမေရိကန် နဲ့ အပေါင်းအပါတွေဟာ သူတို့ အတွက် အကျိုး မရှိတော့ဘူးလို့ ယူဆတဲ့အခါ ဘယ်သူ့မျက်နှာမှ မထောက်၊ ဖုတ်ဖက်ခါ ထွက်သွားတတ်တယ်ဆို တဲ့ အချက်ပါပဲ။

အမေရိကန်အတွက် အာဖဂန် သင်ခန်းစာ

အာဖဂန်နစ္စတန်မှာ တာလီဘန်တွေ အောင်ပွဲခံပြီးနောက် အမေရိကန်နဲ့ အပေါင်းအပါတွေက သူတို့ နိုင်ငံ သားတွေ၊ သူတို့နဲ့လက်တွဲလုပ်ခဲ့တဲ့ အာဖဂန်နိုင်ငံသားတွေကို ဘေးကင်းရာ ရွှေ့ပြောင်းနိုင်ဖို့ အသည်းအသန်ကြိုးစားနေချိန်၊ ကဘူးနိုင်ငံတကာလေဆိပ်ထဲကို ဝင်ခွင့်ရဖို့ ကြိုးစားနေသူ တွေနဲ့ ကသောင်းကနင်းဖြစ်နေချိန်မှာ အာဖဂန်နစ္စတန် ကျဆုံးခန်းအတွက် အမေရိကန် သမ္မတ ဂျိုးဘိုင်ဒန်မှာ တာဝန်ရှိတယ်ဆိုတဲ့ ဝေဖန်သံတွေ ဆူညံလာတယ်။

အမေရိကန်သမ္မတ ဘိုင်ဒန်ကတော့ အဲဒါကို လက်မခံဘူး။ အာဖဂန်မှာ တာလီဘန်တွေ လွယ် လွယ်နဲ့ အာဏာပြန်ရသွားတာဟာ ( ပြုတ်ကျသွားတဲ့ ) အာဖဂန် အစိုးရနဲ့ အာဖဂန် ပြည်သူ တွေမှာပဲ တာဝန်ရှိတယ်။ အမေရိကန်နဲ့ မဟာမိတ်တွေက နိုင်ငံတည်ဆောက်ရေး၊ အာဖဂန် တပ်မတော်ဖွဲ့စည်းရေးအတွက် နှစ်နှစ်ဆယ်လောက် ကူညီပေးခဲ့ပြီးပြီ၊ အာဖဂန်တွေက သူတို့ ကိုယ်သူတို့ မကာကွယ်နိုင်ဘူးဆိုရင် အမေရိကန်လည်း ဘာမှမတတ်နိုင်ဘူးလို့ ဆိုတယ်။

ဘိုင်ဒန်ရဲ့ ပြောဆိုချက်နဲ့ပတ်သက်ပြီး စင်္ကာပူနိုင်ငံ ဝါရင့် သံတမန်တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ Kishore Mahbubani က သြဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့ အမေရိကန်နိုင်ငံထုတ် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ ( Foreign Policy ) မဂ္ဂဇင်းမှာ “အာဖဂန်တွေကို အပြစ်မတင်ပါနဲ့” “ Don’t Blame the Afghans ” ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ ဆောင်းပါးရေးသား တုန့်ပြန်ခဲ့တယ်။

Kishore Mahbubani ကို မြန်မာစာဖတ်သူတွေက သူရေးတဲ့ “ အာရှသားတို့ တွေးခေါ်မေ ျှာ်မြင် နိုင်သလား” “ Can Asians Think? ” ဆိုတဲ့ စာအုပ်နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး သိကြမှာပါ။ Kishore Mahbubani က စင်္ကာပူနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှာ ၁၉ ၇၁ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၀၄ ခု နှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့တယ်။ သူဟာ စင်္ကာပူနိုင်ငံ ကုလသမဂ္ဂဆိုင် ရာ အမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သလို ၂၀၀၁ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် လည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့တယ်။ အနားယူပြီးတဲ့နောက်မှာ စင်္ကာပူအမျိုးသားတက္ကသိုလ်အပါအဝင် ထင်ရှားတဲ့ တက္ကသိုလ်များ၊ နိုင်ငံတကာလေ့လာရေးဌာနများမှာ သင်ကြားရေး တာဝန်ယူ ခဲ့သလို နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးနဲ့ပတ်သက်တဲ့ စာအုပ်စာတမ်းများလည်းရေးနေသူ၊ အာရှ ရေးရာနဲ့ပတ်သက်ရင် ထင်ရှား လူသိများ လေးစားခံရတဲ့ ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပါတယ်။

Kishore Mahbubani က သူ့ဆောင်းပါးမှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ဂျာမနီ နဲ့ ဂျပန်နိုင်ငံ ပြန်လည် ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းလုပ်ငန်းတွေ အောင်မြင်အောင်လုပ်နိုင်သလို အဲဒီနိုင်ငံတွေမှာ ဒီမိုကရေစီ စနစ်ခိုင်မာအောင်လည်း တည်ဆောက်ပေးနိုင်ခဲ့တဲ့ အမေရိကန်ဟာ ၁၉ ၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ ကနေ အခု အချိန်အထိ တောင်ဗီယက်နမ် အစ၊ အီရတ် အလယ်၊ အာဖဂန်နစ္စတန်အဆုံး နိုင်ငံတည်ဆောက် ရေး၊ ဒီမိုကရေစီဖော်ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းတွေမှာ ခွက်ခွက်လန် အောင် ကျရှုံးခဲ့ရတဲ့ အကြောင်း အရင်းကို သုံးသပ်ထားပါတယ်။

Kishore Mahbubani က အဲဒီကျဆုံးမှုတွေရဲ့ အခြေခံအကြောင်း က သုံးချက်ပဲရှိတယ်၊ အဲဒါတွေကတော့ “ C ” သုံးလုံး control, culture, and compromise ပါပဲ လို့ အစချီပြီး အခု လို ရှင်းပြထားပါတယ်။

ထိန်းချုပ်မှု Control

အမေရိကန်တွေက သူတို့ဟာ “ ဘာမဆိုလုပ်နိုင်တယ်” လို့ ခံယူထားတယ်။ သူတို့နိုင်ငံ တည် ဆောက်ရေး သမိုင်းတစ်လေ ျှာက်မှာ အဲဒီစိတ်ဓာတ်နဲ့ လုပ်ခဲ့လို့ အောင်မြင်ခဲ့တာလည်း အမှန် ပဲ။ ဒါပေမယ့် “ ဘာမဆိုလုပ်နိုင်တယ်” ဆိုတဲ့ အယူအဆကို အခြားနိုင်ငံတွေမှာ သွား ကျင့်သုံးပြီး အရာရာ ကိုယ်တိုင် ဝင်လုပ်တဲ့ အခါ ဒုက္ခရောက်တော့တာပဲ။

Mahbubani ကိုယ်တိုင် ၁၉ ၇၃ ခုနှစ် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်တော့ အဲဒီအချိန်က သူနဲ့ အလွန်ရင်းနှီးတဲ့ အမေရိကန် သံတမန်ဝန်ထမ်း တစ်ယောက်က မနက်တိုင်း ကမ္ဘောဒီးယား စီးပွားရေး ဝန်ကြီးကို သွားတွေ့ပြီး နိုင်ငံ စီးပွားရေး နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဝါရှင်တန် ရဲ့ ညွှန်ကြားချက်တွေကို ပြောတာကို မြင်ခဲ့ရတယ်။ အခြားဝန်ကြီးဌာနတွေကိုလည်း အဲဒီအတိုင်းပဲ လုပ်တယ်။ ဒီလိုနဲ့ အဲဒီအချိန်က အမေရိကန်ထောက်ခံတဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး လွန်နိုး အစိုးရ ဟာ သူ့ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်နဲ့ ဘာမှမလုပ်တတ်တော့ဘူး။ နောက်ဆုံး အမေရိကန်တွေ ထွက်သွားတဲ့ အခါ လွန်နိုးရဲ့ အစိုးရအဖွဲ့လည်း ပြုတ်ကျပြီး ခမာနီတွေ အာဏာရလာတော့တာပဲ။

အာဖဂန်မှာလည်း ဒီလိုဖြစ်တာပဲ။ အာဖဂန်တပ်မတော်တပ်ဖွဲ့တွေမှာ အမေရိကန် အရာရှိ/ စစ် သည်တွေ တွဲထားတယ်။ အာဖဂန်စစ်သားတွေက အမေရိကန်တွေပြောတဲ့အတိုင်း အမေရိကန် လေယာဉ်တွေ၊ အမြောက်တွေအကူအညီနဲ့ တိုက်တယ်။ နောက်ဆုံး အမေရိကန် တပ်တွေ ထွက်သွားတော့ အမေရိကန်မပါရင် စစ်မတိုက်တတ်တော့တဲ့ အာဖဂန်တပ်တွေ ပြိုကွဲသွားတော့တာပဲ။

ယဉ်ကျေးမှု Culture

ယဉ်ကျေးမှု ဆိုတာ ဒေသခံလူမျိုးများရဲ့ သမိုင်း၊ ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံယဉ်ကျေးမှုအပြင် နိုင်ငံရေး ယဉ်ကျေးမှုလည်း ပါတယ်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ဂျပန်နိုင်ငံကို ပြန်လည်ထူထောင်တဲ့ အခါ ဂျပန် ဘုရင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုနဲ့ အရေးယူဖို့တောင်းဆိုမှုတွေရှိခဲ့တယ်။ ဒါပေမယ့် အမေရိကန် အစိုးရ က ဂျပန်လူမျိုးတွေက ဘုရင် အပေါ် ထားရှိတဲ့ သဘောထားကို နားလည်တဲ့အတွက် ဘုရင်ကို အရေးယူတာမလုပ်ခဲ့ဘူး။ ဘုရင် အပါအဝင် ဂျပန်တွေရဲ့ ရိုးရာအစဉ်အလာ၊ ဓလေ့ထုံးစံတွေကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့တယ်။ ဒါ့ ကြောင့်အမေရိကန်ပြည်သိမ်းတပ်တွေအပေါ် ဂျပန်လူထုက အမြင်ကြည်လင်ခဲ့တယ်။ အမေရိကန်ရဲ့ နိုင်ငံတည်ဆောက်ရေးအောင်မြင်ခဲ့တယ်။ ဒါပေမယ့် အမေရိကန်တွေက အဲဒီသင်ခန်းစာကို လွယ်လွယ်နဲ့ မေ့ပစ်လိုက်ကြတယ်။

အာဖဂန်နစ္စတန်မှာက ဘုရင်ခေတ်က စလို့ ကဘူးမြို့တော်မှာ ဘယ်သူပဲ အုပ်ချုပ် အုပ်ချုပ် ၊ ဒေသအလိုက်ရှိတဲ့ လူမျိုးစုခေါင်းဆောင်တွေရဲ့ ထောက်ခံမှုရမှ ရပ်တည်လို့ရတယ်။ ဒါ့ကြောင့် loya jirga လို့ခေါ်တဲ့ လူမျိုးစု ခေါင်းဆောင်တွေရဲ့ ညီလာခံ က အာဖဂန်နိုင်ငံရေးမှာ အလွန် အရေးကြီးတယ်။

၂၀၀၁ ခုနှစ် တာလီဘန်တွေပြုတ်ကျသွားတော့ ပထမဆုံးဖွဲ့စည်းတဲ့ ကြားဖြတ်အစိုးရက loya jirga အစည်းအဝေးက သဘောတူရွေးချယ်တဲ့ အစိုးရ ဖြစ်တဲ့ အတွက် သြဇာတည်တယ်၊ တာလီဘန်တွေကို ရင်ဆိုင်နိုင်တယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ အမေရိကန်တွေက ရွေးကောက်ပွဲ တွေကို ပို အလေးပေးပြီး loya jirga ကို ချောင်ထိုးထားခဲ့တယ်။ အမေရိကန်တွေက အာဖဂန်ရဲ့ နိုင်ငံရေး အစဉ်အလာတွေကို လုံးဝအလေးမထားခဲ့ဘူး။ ရွေးကောက်ပွဲတွေကသာ ဒီမိုကရေစီ စံနဲ့ ညီ တယ်လို့ ယူဆခဲ့တယ်။

ဒါပေမယ့် အခု ပြုတ်ကျသွားတဲ့ သမ္မတ ဂါနီ အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ မှာ အာဖဂန် လူဦးရေ ၃၁.၆ သန်း၊ မဲပေးဖို့ မှတ်ပုံတင်ထားသူ ၉ .၇ သန်းထဲက ၁.၈ သန်းပဲ မဲလာပေးခဲ့တာ ဖြစ်တယ်။ အမေရိကန်တွေကတော့ ဂါနီ အစိုးရ ဟာ ရွေးကောက်ပွဲကနေ ပေါ်လာတာဖြစ်တဲ့ အတွက် တရားဝင်တယ်။ သြဇာတည်တယ်လို့ ထင်တယ်။ လက်တွေ့ မြေပြင်မှာက အဲဒီလို မဟုတ်ဘူး။ မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်တွေက လက်တွေ့အာဏာရှိနေပြီး သူတို့ ဘက်ပြောင်းသွား တာနဲ့ အစိုးရပြုတ်ကျသွားတာပဲ။

အပေးအယူစေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှု Compromise

အမေရိကန်နိုင်ငံဟာ စစ်ရေး၊ စီးပွားရေး အင်အားအလွန်ကြီးမားတယ်။ အဲဒါဟာ သူ့ နိုင်ငံခြား ရေးမူဝါဒကို အကောင်အထည်ဖော်ရာမှာ အားသာချက်ဖြစ်သလို အားနည်းချက်လည်း ဖြစ် တယ်။ အမေရိကန်က အင်အားကြီးလွန်းတော့ ဘယ်သူနဲ့ မှ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းအပေးအယူလုပ်ဖို့ စိတ် မဝင် စားဘူး။

အာဖဂန်နစ္စတန် နဲ့ပတ်သက်ရင် ပြည်တွင်းမှာ ရှိတဲ့ အင်အားစုတွေကို ထည့်မစဉ်းစားသလို အာဖဂန်နဲ့ နှစ်ထောင်ချီ ယှဉ်တွဲ ဆက်ဆံနေထိုင်လာခဲ့ပြီး အာဖဂန် အကြောင်း ကောင်းကောင်းသိတဲ့ အီရန်လို နိုင်ငံမျိုးနဲ့လည်း စကား ပြော ဖို့မစဉ်းစားဘူး။ တကယ်တော့ အီရန်ကလည်း တာလီဘန်တွေ အာဏာပြန်ရလာမှာကို မလို လား ဘူး။ ဒါပေမယ့် အမေရိကန်တွေက အီရန်နဲ့ အပေးအယူလုပ်ဖို့ဆိုတာ ဘယ်လိုမှ မဖြစ်နိုင်ဘူးလို့ ခံယူထားတယ်။ တရုတ်၊ ရုရှား တို့ နဲ့လည်း ဒီသဘောပါပဲ။

ဒါတွေကတော့ Mahbubani ဆောင်းပါးထဲက အရေးကြီးတဲ့ အချက်များကို ကောက်နှုတ် ဖော်ပြ တာဖြစ်ပါတယ်။

Mahbubani ကတော့ သူ့ဆောင်းပါးအဆုံးသတ်မှာ “ အမေရိကန် မူဝါဒ အမှားရဲ့ သားကောင် ဖြစ်ခဲ့ရတဲ့ အာဖဂန်တွေကို အပြစ်တင်မယ့်အစား ကိုယ့်ကိုကိုယ်သာ အလေး အနက် ပြန်လည်သုံးသပ်ပါ ” လို့ အမေရိကန်အစိုးရကို တိုက်တွန်းထားပါတယ်။