တောင်သမန် ကျောက်တော်ကြီးဘုရား

တောင်သမန်ကျောက်တော်ကြီးဘုရားက တောင်သမန်အင်း ဦးပိန်တံတားရဲ့ အဆုံး၊ အမရပူရ ရဲ့ တစ်ဖက်ကမ်းမှာရှိပါတယ်။ ဘုရားရဲ့ ဘွဲ့အမည်က “ မဟာသကျရံသီ ” ဖြစ်ပေမယ့်တောင်သမန် ကျောက်တော်ကြီးဘုရားလို့ပဲလူသိများပါတယ်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှာ လှူဒါန်းထားတဲ့ ဘုရား မုခ် ဦးမှာ တော့ “ မဟာသကျရံသီ ကျောက်တော်ကြီး ရုပ်ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရား” လို့ ကမ္ဗည်းထိုး ထားပါ တယ်။

မဟာသကျရံသီကျောက်တော်ကြီးဘုရားဟာလည်းကုန်းဘောင်မင်းတွေ နေပြည်တော်ရွှေ့ ပြောင်း တဲ့နောက် လိုက်ပါစံတော်မူခဲ့ရတဲ့ ဘုရားတစ်ဆူပါပဲ။ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားရဲ့ မူလ ဒါယကာက ဘကြီးတော်ဘုရား လို့ သိကြတဲ့ စစ်ကိုင်းမင်းဖြစ်ပါတယ်။ ပုဂံမင်း၊ မင်းတုန်းမင်းတို့ရဲ့ ဘကြီးတော် ဖြစ်တဲ့အတွက်ကြောင့် ဘကြီးတော်မင်းလို့နာမည်တွင်တာဖြစ်ပါတယ်။

ကုန်းဘောင်ဆက်မဟာရာဇဝင်တော်ကြီးမှာ ဖော်ပြချက်အရ စစ်ကိုင်းမင်း က ကျောက်တော်ကြီးဘုရားတစ်ဆူတည်ဖို့ ဆန္ဒရှိတဲ့အတွက် ကျောက်သလင်းပညာ ကျွမ်းကျင်တဲ့ ကျော်စဉ်တိုက်စာရေး ကျော်စွာ သီဟနော်ရထာကို စကျင်တောင်ကို လွှတ်ပြီး ဘုရား ဆင်းတုတော်ထုလုပ်ဖို့ သင့်တော်တဲ့ ကျောက်တော်ကြီးကို ရှာခိုင်းတယ်။ သင့်တော်တဲ့ကျောက် တော်ကို တွေ့တော့ ၁၇ မေ ၁၈၂၉ မှာ စပြီးတူးဖော်တယ်၊ ၈ သြဂုတ် ၁၈၂၉ မှာစပြီး တောင် အောက် ကို ရွှေ့တယ်။ အဲဒီလို ရွှေ့တဲ့အခါ လူခြောက်ထောင် သုံးပြီး လမ်းဖောက်တာ၊ ကျောက် တုံးကြီးကို ဆွဲချတာလုပ်ရတယ်။ တစ်နေရာမှာ ဘယ်လိုမှရွှေ့လို့မရတဲ့အတွက် နတ်တွေပင့်ပြီး ဘုရားဆင်းတုတော်ထုလုပ်မယ့် ကျောက်တော်ကြီးဖြစ်တဲ့အတွက် ကူညီရွှေ့ပေးဖို့ အမိန့်ပြန် မှ ရွှေ့လို့ရတယ်လို့ဆိုတယ်။

တောင်ခြေရင်းကနေ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းဘေးကို ရွှေ့တဲ့အခါ လူသုံးထောင်သုံးရတယ်။ ၁၃ ဇန်နဝါရီ ၁၈၃၀ရက်နေ့ကနေစရွှေ့တာ တစ်လကျော်ကြာပြီး ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၃၀ ရက်နေ့မှာ မြွေတောင် ရွာ၊မြောင် မြစ်ဆိပ်ကိုရောက်တယ်။ မြစ်ဆိပ်ရောက်တော့ ကရဝိတ်ဖောင်တော်နှစ်စင်းတွဲပေါ်မှာ ဘုံကိုးဆင့် ပါတဲ့ ပြသာဒ်နဲ့ တင်ပြီးသယ်ဖို့ဆောင်ရွက်တယ်။

မြွေတောင်ရွာကထွက်တဲ့ရက်စွဲကိုတော့ ရှာလို့ မတွေ့ဘူး။ စစ်ကိုင်းမင်းကတော့ ကျောက်တော် ကြီး ကို မင်းကွန်းကနေ မင်းခမ်းမင်းနားနဲ့ ကြို တယ်။ အင်းဝဆိပ်ကမ်းကို ၇ မေ ၁၈၃၀ ရက်နေ့ မှာရောက်တယ်။ တောင်ပေါ်ကနေ စရွှေ့တဲ့ ရက် ကနေ ဆိပ်ကမ်းရောက်တဲ့အထိ ကိုးလကျော် ကြာတယ်။ ဆိပ်ကမ်းကနေ ဘုရားတည်မယ့် နေရာ ကို ရွှေ့တဲ့အခါ လူရှစ်ထောင့်နှစ်ရာ့ငါးဆယ် ကျော်ပါပြီး ၂၁ မေ ၁၈၃၀ ရက်နေ့မှာ စရွှေ့တယ်။ တစ်ရက်သယ်၊ တစ်ရက်နားနဲ့ ရွှေ့လိုက်တယ် ၁၈ ရက်အကြာ ၇ ဇွန် ၁၈၃၀ မှာ တန် ဆောင်းတော်ထဲကို ရောက်တယ်။

သာယာဝတီမင်းနန်းတက်တော့ နေပြည်တော်ကို အမရပူရ ပြန်ရွှေ့တယ်။ ကျောက်တော်ကြီး ဘုရားက အင်းဝမှာကျန်ခဲ့တယ်။ မင်းနေပြည်တော်မဟုတ်တော့တဲ့အတွက် ဘုရားကို စောင့်ရှောက် မယ့်သူ ကင်းမဲ့ပြီး ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းတွေနဲ့ ဖြစ်သွားတယ်။ သာယာဝတီမင်းက သူ့အကို စစ်ကိုင်း မင်းကို ပုန်ကန်နန်းချပြီး အာဏာရလာတာဆိုတော့ စစ်ကိုင်းမင်း ကောင်းမှုကို လျစ်လျူရှုထား တာ လည်းဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ရှေ့မင်းလုပ်ခဲ့တာ နောက်မင်းဖျက်တယ်ဆိုတာကလည်း မြန်မာ့ သမိုင်းမှာ အရင်ကလည်း ရှိခဲ့တယ်၊ အခုလည်း ရှိတယ်၊ နောင်လည်း ရှိဦးမှာပဲလို့တောင် ပြောလို့ရတယ်။

သာယာဝတီမင်းကို ဆက်ခံတဲ့ ပုဂံ မင်းလက်ထက်မှာတော့ ပျက်စီးနေတဲ့ ကျောက်တော်ကြီး ဘုရားကို အမရပူရကို ရွှေ့ဖို့ စီစဉ်တယ်။ ဘုရားတည်မယ့် နေရာကိုတော့ နန်းတော်ကနေ လှမ်း ဖူးမျှော်နိုင်တဲ့ တောင်သမန်အင်းတစ်ဖက်ကမ်းကို ရွေး တယ်။ အဲဒီနေရာက ဘိုးတော်ဘုရား လက် ထက်ကနိုင်ငံခြားသံတမန်တွေလာရင်ထားတဲ့တောင်သမန် သံတဲနေရာရဲ့ အနောက် ဘက်မှာ ဖြစ် ပါတယ်။

၂၆ ဧပြီ ၁၈၄၉နေ့မှာ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားကိန်းဝပ်စံပယ်မယ့်ဂန္ဓကုဋီ အုတ်ပြသာဒ်ကို အုတ်မြစ် ချတယ်။ ၄ ဇွန် ၁၈၄၉ ရက်နေ့မှာ အင်းဝမြို့ကျောင်းဆောင်ကနေ ဆိပ်ကမ်းကို စရွှေ့ တယ်။ လူအင်အားသုံးထောင်သုံးပြီး သုံးရက်ကြာရွှေ့ရတယ်။ အဲဒီနောက် ဖောင်တော်ပေါ်ကို ရွှေ့ ပြောင်းတင်တာတွေ ဆောင်ရွက်ပြီး ၁၀ ဇူလိုင် ၁၈၄၉ ရက်နေ့မှာ အင်းဝကနေ တောင်သမန် အင်း လက်ရှိ ဂန္ဓကုဋိတိုက်နေရာကို ရွှေ့တယ်။

တောင်သမန်ဝန်းကျင်သမိုင်းဝင်နေရာများ ( ကိုပညာ၊ အမရပူရ) စာအုပ်မှာတော့ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ် ကနေ တဆင့် တောင်သမန်အင်းအတွင်းကို ပို့ဆောင်ခဲ့တယ်၊ ဘုရားပင့်ဆောင်လာတဲ့ ဖောင်တော် ဝင် ရောက်တဲ့ တောင်သမန်အင်းအ၀ မြစ်ထွက်ပေါက်ကို ကျောက်တော်ကြီးပေါက်လို့ခေါ်တယ်လို့ ရေးထားပါတယ်။

ဆင်းတုတော်ကြီးကို ဂန္ဓကုဋီတိုက်ထဲကို ထည့်သွင်းပြီးတဲ့အခါ ဂန္ဓကုဋီတိုက်နဲ့ အုတ်ပြသာဒ် ကြီးကို ဆက်ပြီးတည်ဆောက်တယ်။ ၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၈၅၀ မှာ ဌပနာသွင်း တယ်။ ၂၉ အောက် တိုဘာ ၁၈၅၀ မှာ ထီးတင်တယ်။ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားက ပုဂံ အာနန္ဒာဘုရားလှိုဏ်ပုံကို နမူနာယူပြီးတည်ဆောက်ထားတာဖြစ်ပြီး တာဝန်ခံတည်ဆောက်သူက ပန်းပဲ အတွင်းဝန် သတိုး မင်းကြီး မင်းလှကျော်သူဖြစ်ပါတယ်။ ပန်းပဲအတွင်းဝန် မင်းလှကျော်သူက စစ်ကိုင်းမင်း၊သာယာ ဝတီမင်း၊ ပုဂံမင်းနဲ့ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရတဲ့သူဖြစ်တယ်၊ ရန်ကုန် မြို့ မြို့မကျောင်းလမ်းမှာ ရှိတဲ့ ပုဂံမင်းကောင်းမှု အိမ်တော်ရာ ဘုရားကိုလည်း ကြီးကြပ်တည် ဆောက်ခဲ့သူဖြစ်တယ်လို့ ကိုပညာ(အမရပူရ) ရဲ့စာအုပ်မှာဖော်ပြထားပါတယ်။

ကျွန်တော်ကတော့ ဦးပိန်တံတားပေါ်ကနေ တောင်သမန် အရုဏ်တက်ချိန်အလှကို ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီး တဲ့နောက် တံတားအဆုံးထိ ဆက်လေ ျှာက်ပြီး ကျောက် တော် ကြီးဘုရားကို သွားခဲ့တယ်။ ဘုရားနဲ့ တံတားက မဝေးပါဘူး။ တံတားထိပ်ကနေ ဆယ်မိနစ်လောက် လေ ျှာက်လိုက်ရင် ရောက်ပါတယ်။ တံတားထိပ်မှာတော့ စားသောက်ဆိုင်တွေရှိတယ်၊ လှေဆိပ် ရှိတယ်။

ကျောက်တော်ကြီးဘုရားမုခ်ဦးကနေ ဘုရားကို လှမ်းမြင်ရတဲ့ ရှုခင်းကတော့ အတော်လှပါတယ်။ ပုဂံမင်းလက်ထက်ကတည်ဆောက်ခဲ့တဲ့မဟာရံတံတိုင်းလည်းရှိနေသေးတဲ့အတွက် ဘုရားဝင်းပတ် လည်က မဟာရံတံတိုင်းကို လေ့လာကြည့်ရှုနိုင်အောင်လုပ်ပေးရင် ပိုကောင်းမယ်လို့ မြင်မိတယ်။ ဘုရားဝင်းအတွင်းက အပင်ကြီးတွေအောက်မှာလည်း စားသောက်ဆိုင်တွေရှိတယ်။ ကျွန်တော် ရောက်သွားတဲ့အချိန်က စောနေသေးတဲ့အတွက် ဆိုင်တွေမဖွင့်သေးဘူး။

ဘုရားဝင်းက ကျယ်ပြီး အရိပ်ကောင်းတဲ့အတွက် ဘုရားဖူးတွေနားလို့အဆင်ပြေတယ်။ အများသုံး သန့်စင်ခန်း သန်ု့သန့်လေး ရှိဖို့ပဲလိုတယ်။ အခုရှိတဲ့ အိမ်သာကတော့ လူတစ်ယောက် နှစ်ရာ ပေးရပေမယ့် ဈေးအိမ်သာ အဆင့်ပဲ။ ဒါကို မြင်တော့ မန္တလေးတောင်ခြေ ကုသိုလ်တော်ဘုရား၊ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားတွေ ဖူးချိန်မှာ မြင်ခဲ့ရတဲ့၊ မီနီ အိုးဝေဆရာလေးက ဒါ ဆရာရဲလွင် လက်ထက်မှာ လုပ်ခဲ့တာပေါ့လို့ ဂုဏ်ယူတဲ့အသံနဲ့ပြောတဲ့ ၁၄ လမ်းနဲ့ ၆၆ လမ်းထောင့်က အများ သုံးသန့်စင်ခန်းသန့်သန့်လေးကို သတိရမိတယ်။ ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ ခရီးသွားတွေအတွက် ကြည့် ရှုစရာပေါလှတဲ့ မန္တလေးလို့နေရာမျိုးမှာ အဲဒီလို အများသုံးသန့်စင်ခန်းကောင်းကောင်း လေးတွေ များများရှိစေချင်တယ်။

ကျောက်တော်ကြီးဘုရား လှိုဏ်အဝင်မုခ်တွေမှာ နံရံဆေးရေးပန်းချီတွေရှိပြီး ရှေးဟောင်း သုတေ သနဌာနက ထိန်းသိမ်းထားတယ်လို့ သိရတယ်။ သာမန်ဘုရားဖူးတစ်ယောက်ရဲ့ အမြင်အရပြော ရရင်တော့ ပုဂံဘုရားတွေရဲ့ နံရံဆေးရေးပန်းချီတွေက ပိုပြီး အရောင်စို၊ လက်ရာမြောက်တယ်လို့ ခံစားမိတယ်။ နံရံဆေးရေးပန်းချီတစ်ခုမှာ “ကုသိုလ်တော် မန္တလေး ဘုရားစောင်းတန်း” လို့ ရေး ထိုးတာတွေ့တော့ တစ်ချို့လက်ရာတွေက မန္တလေးမြို့တည်ပြီးမှ ရေးဆွဲခဲ့တဲ့လက်ရာတွေလား လို့ တွေးမိပါတယ်။

ကျောက်တော်ကြီးဘုရား အတွင်းလှိုဏ်က ကျယ်တယ်၊ အလင်းရောင်ရတယ်၊ လေဝင်လေထွက် ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တစ်ချို့နေရာတွေမှာတော့ စားပွဲ၊ ကုလားထိုင်၊ ဆက်တီတွေ စုပြုံ သိမ်း ထားတာကြောင့် အမြင်မတင့်တယ်ဘူးဖြစ်နေတယ်။

ဘုရားလှိုဏ်ထဲမှာ ရေးထိုးထားတဲ့ မှတ်တမ်းအရ တောင်သမန်ကျောက်တော်ကြီးဘုရားကို မန္တလေး ပိုက်ကျုံးရပ် စက်သူဌေး ဦးသာဌေး၊ ဒေါ်သန်း သားသမီးမြေးတစ်စုက ၁၉ ၇၆ – ၁၉ ၈၁ အထိ ငါးနှစ်ကြာပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့တယ်၊ မြန်မာ့ဗိသုကာဆရာကြီး ဦးမြတ်သင်းက ကြီးကြပ်ဆောင် ရွက်တယ်လို့ သိရပါတယ်။ အဓိက ပြုပြင်ခဲ့တာကတော့ ပစ္စယံအမိုးနှစ်ထပ်ရဲ့ သစ်သားတန်းတွေ နေရာမှာ သံချောင်းတွေအစားထိုးပြီး အုတ်သုံးထပ်စီအမိုးကို အင်္ဂတေ ကွန်ကရစ်အမိုးအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

ဘုရားလှိုဏ်ထဲမှာ ထူးထူးခြားခြားတွေ့ရတာကတော့ အလောင်းဘုရား၊ မင်းတုန်းမင်း၊သီပေါမင်း အပါအဝင် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားများရဲ့ ဓာတ်ပုံတွေကို ခင်းကျင်းပြသထား တာဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ချို့ဓာတ်ပုံတွေကတော့ အတော်ဟောင်းနွမ်းနေတဲ့အတွက် ပြန်လည်ထိန်း သိမ်းမှုလုပ်ဖို့လိုနေပါပြီ။

ကျောက်တော်ကြီးဘုရားက နံရံဆေးရေးပန်းချီတွေကလွဲရင် ထူးထူးခြားခြားလေ့လာဖို့တော့ မရှိဘူး။ ဒါပေမယ့် ဦးပိန် တံတားရောက်တယ်ဆိုရင်တော့ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားကို ရောက် အောင် သွား၊ ဘုရားဝင်းထဲက ဆိုင်လေးတွေမှာနား၊ ငှက်စီးပြီး ပြန်တာမျိုးလုပ်နိုင်ရင်ကောင်းတယ်။

နဂါးရုံ ဘုရား

ကျွန်တော်တို့ မြင်နေကျ နဂါးရုံ ဘုရားတွေနဲ့ မတူတဲ့၊ အလွန်လက်ရာမြောက်တဲ့ ပန်းတော့ လက်ရာ တွေနဲ့ နဂါးရုံ ဘုရားတစ်ဆူကို အမရပူရ၊ ဖန်ချက်ရပ်မှာ ဖူးခဲ့ရပါတယ်။

နဂါးရုံဘုရားဆိုတာမြတ်စွာဘုရားမိဂဒါဝုန်တောတွင်သီတင်းသုံးနေစဉ်နဂါးကြီးက မြတ်စွာဘုရားကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပေးခဲ့တာကိုအကြောင်းပြု၍ တည်တယ်လို့ မှတ်သားဖူးပါတယ်။ အမရ ပူရ နဂါးရုံဘုရားက တောင်သမန်အင်းရှိတဲ့ အရှေ့ဘက်ကို မျက်နှာမူပြီး ဘုံသုံးဆင့်ခံပြီး တည်ထား တာဖြစ်ပါတယ်။ နဂါးအုပ်မိုးထားတဲ့ ဂန္ဓကုဋီတိုက်ထဲမှာ ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်တစ်ဆူရှိပါ တယ်။

နဂါးရုံ ဘုရားက ဘယ်သူ့ကောင်းမှုလဲဆိုတာနဲ့ပတ်သက်ပြီး အမျိုးမျိုးတွေ့ပါတယ်။ ပထမ အဆို ကတော့ အလှုရှင်ဘယ်သူလဲ ဆိုတာ မသိဘူး၊ ဘုရားတည်တာကတော့ ၁၈၀၀ လွန်နှစ်တွေက ဖြစ် တယ်၊ ဂန္ဓကုဋီတိုက်ထဲက ဆင်းတုတော်ကတော့ နှစ်တစ်ရာကျော်သက်တမ်းရှိပြီ လို့ ပြောတယ်။ ဝင်းတွေနဲ့တည်တဲ့ မင်းနေပြည် ( နတ်မောက်ထွန်းရှိန်) စာအုပ်မှာတော့ နဂါးရုံဘုရားကို ၁၂၀၀ ( ၁၈၃၈) ခုနှစ် မှာ မွမ်းမံပြင်ဆင်ခဲ့သည် လို့ရေးထားတဲ့အတွက် ဘုရားတည်တဲ့ နှစ်က အဲဒီထက် စောတဲ့သဘောပဲ။

ဒုတိယအဆိုကဒီဘုရားကသာယာဝတီမင်းရဲ့အနောက် နန်းတော်မိဖုရား မမြကလေး ကောင်းမှု လို့ပြောတယ်။မိဖုရားမမြကလေးဆိုတာ“ ချစ် သမ ျှ ကို ၊ မြင်းမိုရ် ရွှေတောင်လုံး သာပလေး။ လေးဆူဒီပါ၊ သီတာ ရေမြေ ဆုံးစေ တော့ လေး။” အစချီတဲ့ “ ချစ်သမ ျှကို” သစ္စာတိုင် ပတ်ပျိုးကို ရေးဖွဲ့ခဲ့တဲ့ သူဖြစ်ပါတယ်။သာယာဝတီမင်းရဲ့ အချစ်ဆုံး မိဖုရား ဖြစ်ပေမယ့် ပြည်မင်းသားနဲ့ ပူးပေါင်းပြီး သူ့ကို ဆန့်ကျင်ဖို့ကြံစည် တယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်နဲ့ ၁၈၄၅ ခုနှစ်မှာ သာယာဝတီ မင်းက မမြကလေးကို ကွပ်မျက်ခဲ့ရတယ်။ ( မဟာဂီတ နိုင်ငံ တော်မူ (၁၉ ၆၉ )မှာတော့“ချစ်သမ ျှ ကိုသစ္စာတိုင်ပတ်ပျိုး” ကို“မင်းဘူး ပဲ့နင်း ဦးနေဦး” ရေး တယ် လို့ ဖော် ပြ ထားပေ မယ့် ဂီတ ပညာရှင်အများစုကတော့အနောက်နန်းမိဖုရားမမြကလေးရေးတယ်လို့ပဲလက်ခံထားပါ တယ်။ )

အနောက်နန်းမိဖုရား မမြကလေးလှူဒါန်းတာ မှန်၊ မမှန်သိနိုင်ဖို့အတွက် ကုန်း ဘောင် ဆက် မဟာ ရာဇဝင်တော်ကြီးမှာ ရှာကြည့်တယ်။ ကုန်းဘောင်ဆက်မဟာရာဇဝင်တော် မှာ ဘုရင်တစ်ပါး ရဲ့ ဆောင်ရွက်ချက်တွေဖော်ပြတဲ့အခါ မိဖုရားတွေ၊ မင်းညီမင်းသားတွေ လှူဒါန်း တဲ့ဘုရား ကျောင်း ကန်စေတီတွေကို ဘုရင်ကိုယ်တိုက်တက်ရောက်ချီးမြှင့်တဲ့အကြောင်းတွေ ပါဝင်လေ့ရှိ ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့်သာယာဝတီမင်းလက်ထက်မှတ်တမ်းတွေကိုပြန်ကြည့်တဲ့အခါသာယာဝတီမင်းကိုယ်တိုင် တက်ရောက်ရေစက်သွန်းချခဲ့တဲ့အနောက်နန်းမိ ဖုရားမမြကလေးလှူဒါန်းမှုတွေကိုအခုလို
တွေ့ ပါ တယ်။

၁။ ၂၂ မေ ၁၈၄၀ ရက်နေ့မှာ မင်းအိုကျောင်းတိုက်အရှေ့မှာ အုတ်ကျောင်းတိုက် ဆောက်လှူ တယ်။
၂။ ၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၄၁ ရက်နေ့မှာ ရွှေတိဂုံစေတီတော် အနောက်စောင်းတန်းတည်ဆောက်ဖို့ အတွက် သစ်နဲ့ လက်ခငွေများလှူဒါန်းတယ်။
၃။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈၄၃ မှာ စန္ဒာမုနိ ဘုရားအတွက် ရွှေဆည်းလည်း၊ ငွေဆည်းလည်း၊ ကြေး ဆည်းလည်း နဲ့ ငွေသပိတ်များလှူဒါန်းတယ်။
၄။ ၂၉ ဇန်နဝါရီ ၁၈၄၄ ရက်နေ့မှာ သာယာဝတီမင်းရဲ့ ကုသိုလ်တော် လောကမဏိစူဠာ ရဲ့ အရံစေတီအဖြစ် ရတနာလောက စေတီကို လှူဒါန်းပြီးထီးတင်ခဲ့တယ်။

ဒီမှတ်တမ်းတင်ပုံအရ နဂါးရုံဘုရားကို အနောက်နန်းမိဖုရား မမြကလေး တည်ထားလှူဒါန်းခဲ့တယ် ဆိုရင် သာယာဝတီမင်းကိုယ်တိုင်တက်ရောက်ရေစက်သွန်းချပေးတဲ့အကြောင်း ကုန်းဘောင်ဆက် မဟာ ရာဇဝင်တော်ကြီးမှာပါရမယ်။အဲဒီလိုမပါတဲ့အတွက် အနောက်နန်းမိဖုရား မမြကလေး လှူဒါန်း တာ မဖြစ်နိုင်ဖူးလို့ပဲ ယူဆပါတယ်။

တောင်လေးလုံးဆရာတော်ကိုပညာ(အမရပူရ)ရေးတဲ့“တောင်သမန်ဝန်းကျင်သမိုင်းဝင်နေရာ များ” စာအုပ်မှာရေးသားထားချက်အရ ဘုရားဒါယကာနဲ့ အဆက်ဆက်ပြုပြင်မှုတွေကို ခေါင်းလောင်း စာနဲ့ မှတ်တမ်း တင်ထားပေမယ့် အဲဒီခေါင်းလောင်းကို မသမာသူတွေက ခိုးယူသွားတဲ့အတွက် သမိုင်းအထောက် အထားမရှိတော့ဘူး လို့သိရပါတယ်။

ဒါပေမဲ့၁၈၅၅ ခုနှစ် အင်္ဂလိပ်သံတမန် ဟင်နရီယူးလ် အမရပူရ ရောက်ချိန်မှာ နဂါးရုံ ဘုရားကို ပန်းချီရေးဆွဲမှတ်တမ်းတင်ခဲ့တဲ့အတွက်နဂါးရုံဘုရားဟာ၁၈၅၅ခုနှစ်မှာ ရှိနေပြီဆိုတာ တော့သေချာ ပါတယ်။ ( ဟင်နရီယူးလ် ရေးဆွဲခဲ့ တဲ့ ပန်းချီကို ဓာတ်ပုံများနဲ့ အတူ ဖော်ပြထားပါတယ်။ )

နဂါးရုံဘုရားဟာ လက်ရာအလွန်ကောင်းပေမယ့် သူ့အလှကို ဖျက်နေတာ နှစ်ခုရှိပါတယ်။ ပထမ တစ်ခုက လ ျှပ်စစ်မီးကြိုးတွေပါ။ နဂါးရုံဘုရားကို ရှေ့တည့်တည့်က ဓာတ်ပုံရိုက်ရင် မီးကြိုးတွေက မြင်ကွင်းထဲမှာ ကန့်လန့်ခံ အလှဖျက်နေတာကို တွေ့နိုင်ပါတယ်။ တကယ်လို့ လ ျှပ်စစ်မီးကြိုး တွေကို အခုလို သွယ်တန်းမထားဘဲ အောက်ခြေကနေ ဘုရားကိုယ်လုံးတော်အတိုင်းကပ်ပြီး သွယ် တန်းထားရင် ပိုကောင်းမှာပါ။

ဒုတိယတစ်ခုကတော့ နှစ်ပေါင်းများစွာ ဆောင်ရွက်လာတယ်လို့ ယူဆရတဲ့ ထုံးသင်္ဃန်းများကြောင့် ပန်းတော့အနုစိတ်လက်ရာတွေက ထင်ရှားသင့်သလောက် မထင်ရှားတဲ့အချက်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါက တော့ ကိုယ်မြင်ရတဲ့ မျက်မြင်အခြေအနေအရ သုံးသပ်ချက်ဖြစ်ပါတယ်။ ပညာရှင်တွေကတော့ ပိုသိ မှာပါ။

ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် နဂါးရုံဘုရားရဲ့ ပန်းတော့လက်ရာတွေက လက်ရာမြောက်လွန်းတော့ ဘုရားဖူးလာသူ တိုင်းက မူလအလှူရှင် ဘယ်သူပါလိမ့်ဆိုပြီး တွေးဆချီးမွမ်းနေတာကိုကြည့်ရင် သမိုင်းမှာ လူတစ် ယောက်ရဲ့ တန်ဖိုးကို သူ့လုပ်ရပ်နဲ့ပဲ တိုင်းတာတယ်၊ ဘုန်းတော်ဘွဲ့တွေနဲ့ မတိုင်းတာဘူး ဆိုတဲ့ သင်ခန်းစာရနိုင်ပါတယ်။

ရေစကြို စကားဝိုင်း

ရေစကြို ဆိုတာ ကျွန်တော့် ဘေး၊ အဘွားတို့ရဲ့ ချက်မြှုပ်၊ အမေနဲ့အဒေါ်တွေ ကြီးပြင်း ခဲ့ရာ၊ အခုအချိန်ထိ ဆွေမျိုးတွေရှိနေသေးတဲ့နယ်မြေပေါ့။

ကျွန်တော့် အမေဘက်က ဘိုးဘွားတွေက အညာသူ၊အညာသားတွေ၊၊ အဖေဘက်က မော်လမြိုင် ဇာတိတွေ၊ ဒါတောင် အဖေ့ဘက်က အဘွားသာ မွန်တိုင်းရင်းသူ။ အဘိုးက မင်း တုန်းမင်း နဲ့ သီပေါမင်း အကူးအပြောင်း တိုင်းရေးပြည်ရေးမငြိမ်သက်တဲ့ ကာလမှာ အညာကနေ အောက်ပြည်၊ အောက်ရွာကို ပြောင်းရွှေ့လာတဲ့ အညာသား မျိုးဆက် ကနေ ဆင်းသက်လာတာ။

ကျွန်တော်ကတော့ ရန်ကုန်မှာမွေးပေမယ့် ငယ်ငယ်တည်းက အမေ့ဘက်က အဘိုးအဘွားတွေနဲ့ ကြီး ခဲ့ရ၊ ကျွန်တော့် ကို ထိန်းတာကလည်း ရေစကြိုနယ်သူတွေဆိုတော့ ရေစကြိုအကြောင်း အညာအကြောင်းတွေ နားထောင်ရင်း ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ရေစကြိုသားလို့ပဲ ခံယူထားတာ။

ဒါ့ကြောင့်လည်း မနေ့ တစ်နေ့က ရေစကြိုနယ်သူ၊ နယ်သားတွေ ရဲ့ ပွဲတစ်ပွဲကို ရောက်ခဲ့ တယ်။ လာတဲ့သူတွေကလည်း ရေစကြိုဇာတိတွေ၊ ရေစကြိုအဆက်အနွယ်တွေ၊ ပင့် သံဃာတွေကလည်း ရေစကြိုဇာတိဆရာတော်တွေ ဆိုတော့ ရေစကြိုပွဲစစ်စစ်ပဲ။

တကယ်တော့ ဒီလိုပွဲမျိုးက အမေ တက်နေကြ၊ ဒါပေမယ့် အသက် ရှစ်ဆယ်ကျော်၊ ကိုးဆယ်နား နီးနေပြီဖြစ်တဲ့ အမေ မတက်နိုင်တဲ့အတွက်အမေ့ကိုယ်စား ကျွန်တော်သွားခဲ့တယ်။ တက်ဖို့ တာ ဝန်လည်းရှိ၊ ရေစကြိုသတင်းလည်း ကြားချင် နှစ်ခုပေါင်းပြီး သွားခဲ့တာပေါ့။

လာတဲ့သူတွေထဲမှာ ကျွန်တော့်အမျိုးရင်းသုံးလေးယောက်ပါတယ်။ ဝန်ထမ်းဘဝက သိကျွမ်းခဲ့ တဲ့ အငြိမ်းစား တစ်ယောက်နှစ်ယောက်တွေ့တယ်။ ဧည့်သည်တချို့ကတော့ ကျွန်တော့် ကို ဘယ်သူမှန်း သိပေမယ့် ရေစကြိုနဲ့ ဘယ်လိုပတ်သက်သလဲဆိုတာ မသိဘူး။ ဒါ ဘယ်သူ့ သား၊ ဘယ်သူ့ မြေးဆိုပြီး မိတ်ဆက်တော့မှ ရင်းနှီးသွားတယ်။ ဒီပွဲမှာတွေ့တဲ့ လူကြီးပိုင်း တွေက ရေစ ကြို နယ်ဇာတိ စစ်စစ်တွေ၊ ရန်ကုန်မှာ အလုပ်အကိုင်ကြောင့် ရောက်နေပေမယ့် ရေစကြိုမြို့ ပေါ်မှာ၊ ရွာတွေ မှာ သူတို့ ညီအကိုမောင်နှမ ၊ ဆွေမျိုးသားချင်းတွေရှိနေဆဲပဲ၊ အဆက်အသွယ်မ ပြတ်ဘူး။

အရင်ကတော့ ဒီလိုပွဲဆိုရင် အုန်းအုန်းကျွက်ကျွက်၊ ရယ်ကြ၊ မောကြ၊ နောက်ကြ၊ ပြောင်ကြ ပေါ့။ အခုတော့ အစုလေးတွေနဲ့ တိုးတိုးတိတ်တိတ်၊ ဘယ်သူတော့ ၊ ဘယ်ရွာတော့ ဆိုပြီး ပြောနေ တာ မြင်ရတော့ ရေစကြိုနယ် ဘယ်လိုဖြစ်နေလဲဆိုတာ မှန်းကြည့်လို့ရတယ်။

ရေစကြိုနယ်သားတွေထဲမှာ အသက်ရှစ်ဆယ်ကျော်တွေက ဂျပန်ခေတ်နဲ့အင်္ဂလိပ်ပြန်အဝင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလကို မီခဲ့တယ်။ ကျွန်တော့်အဘိုး၊အဘွားနဲ့အမေတို့တောင် ရေစကြို တောနယ်ဘက်မှာ စစ်ပြေးဒုက္ခသည်အဖြစ်နဲ့ ပုန်းနေခဲ့ရဖူးတယ်။ ခုနစ်ဆယ်၊ ရှစ်ဆယ် တန်းတွေက တော့ လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခအရှိန်အမြင့်ဆုံးကာလ ကို ဖြတ်သန်းခဲ့ဖူးတယ်။ ရေစကြိုနယ်ဆိုတာကလည်း ကွန်မြူနစ်တွေအား ကောင်းခဲ့တဲ့နေရာကိုး။ အလံနီတွေဆိုရင် ဆိုဗီယက်တွေရဲ့ လီနင်ဂရက် ၊ စတာလင် ဂရက် တွေကို အားကျပြီး ရေစကြိုသား အလံနီခေါင်းဆောင် ဗိုလ်မော်တင်ကို ဂုဏ်ပြုတဲ့အနေနဲ့ ရေစကြိုကို “မော်တင်ဂရက်” လို့ နာမည်ပြောင်းဖို့တောင်ကြိုးစားခဲ့သေးတယ်လို့ မှတ်သားဖူးတယ်။ ငါးဆယ်၊ ခြောက်ဆယ်တန်း တွေကတော့ အဲဒီအဖြစ်အပျက်တွေကို သက်ကြီးစကား၊ သက်ငယ်ကြား နဲ့ သိခဲ့ရတာပဲ ရှိတော့ တယ်၊ကိုယ်တွေ့မရှိသလောက်ဖြစ်သွားပြီ။

ဒါပေမယ့် ပြီးခဲ့တဲ့ တစ်နှစ်ကျော်အတွင်း အဖြစ်အပျက်တွေကတော့ ဂျပန်ခေတ်မီခဲ့သူတွေရော၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ စစ်မက်ထူပြောတဲ့အချိန်ကိုဖြတ်သန်းခဲ့သူတွေရောအားလုံးကို တုန်လှုပ် ချောက်ချားသွားစေတယ်။ အတွေးအမြင်တွေ၊ အယူအဆတွေ၊ သဘောထားတွေ ပြောင်းပြန် ဖြစ်ကုန်တယ်။ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခကို ကိုယ်တွေ့မကြုံဖူးတဲ့ မျိုးဆက် တွေ ဆိုရင်တော့ ပြော မနေနဲ့တော့။

ကျွန်တော်ပါနေတဲ့ စကားဝိုင်းလေးမှာလည်း ဒီအကြောင်းပဲ ပြောဖြစ်တာပါ။ စိတ်မကောင်း စရာ သေဆုံးမှုတွေအကြောင်းပြောတယ်။ လူ့အသက်တွေဆုံးရှုံးနေရ၊ ကိုယ့်ဆွေမျိုးသားချင်းတွေ လည်း အဲဒီဒဏ်ခံနေရတဲ့အတွက် စိတ်မကောင်းဖြစ်ကြတယ်။ တစ်ဦးချင်းရဲ့ တိမ်း ညွတ်မှု အပေါ်မူတည်ပြီး ခံစားချက်၊ သုံးသပ်ချက်အမြင်တွေ မတူပေမယ့် အညာ သား တွေရင်ထဲက အနာကျက်ဖို့မလွယ်တော့ဘူးဆိုတာတော့ အားလုံးလက်ခံကြပါတယ်။

အားလုံးအမြင်တူတာကတော့ မီးဘေးအန္တရာယ်ပဲ။ ရေစကြိုနယ်က အညာ အပူပိုင်းဒေသဆို တော့ မီးဘေးနဲ့ မစိမ်းပါဘူး။ ရေစကြိုမြို့တောင်မီးဘေးကြီးနဲ့ ကြုံခဲ့ဖူးတာပဲ။ ဒါပေမယ့် အဲဒီ မီးဘေး ဆိုတာက ပေါ့ဆမီးကြောင့်ဖြစ်ရတဲ့မီးဘေး။ အခု ကပ်ဆိုက်နေတာက ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ လုပ်တဲ့ လူလုပ် မီးဘေး။ အဖြူ၊ အမည်း၊ နီ ၊စိမ်း၊ ဝါ၊ ပြာ အရောင်မရွေးဘဲ လောင်တဲ့မီး။ ဂျပန်ခေတ်မှာတောင် ဂျပန် ပါးရိုက်တာခံဖူးပေမယ့် ရွာမီးရှို့တာ မကြုံဖူးဘူး၊ အစိုးရတပ်၊ ဗကပ ၊ အလံနီ၊ ပြည်သူ့ ရဲဘော် တို့ တဂျိမ်းဂျိမ်း ချနေချိန်ကလည်း ငါတို့ရွာ မီးရှို့မခံရဘူး လို့ အပြော ခံရတဲ့ မီးဘေး။

ကျွန်တော်နဲ့ စကားပြောနေတဲ့သူတွေက လုပ်ငန်းရှင်တွေ၊ ဝန်ထမ်းဟောင်းတွေ။ တချို့က ဇာတိရွာမီးလောင်ခံရတယ်။ တချို့က ဆွေမျိုးရွာ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမီးလောင်ခံရတယ်။ တချို့ ရွာ ကမီးမလောင်ပေမယ့် ရွာမှာမနေရဲလို့ တောထဲပုန်းနေရတယ်။ တချို့ရွာတွေက ကျီးလန့် စာစား နေနေရတယ်။ ကျွန်တော်သွားဖို့ ရည်ရွယ် ထားပေမယ့် အခုထိ မသွားနိုင်သေးတဲ့ ကိုကြီးကျော် နတ်နန်းရှိရာ ကျွန်းထဲ အကြောင်းမေး လိုက် တော့ ကိုကြီးကျော်နန်းပဲ အကောင်း ကျန်တယ်၊ ကျန်တာကတော့ မီးလောင်ရင်လောင်၊ မလောင် ရင် ပြေးနေ၊ ပုန်းနေပဲတဲ့။

သူတို့ပြောတဲ့ စကားကို နားထောင်ရင်း အရေးကြီးဆုံးမေးခွန်းကို မေးလိုက်တယ် “ ဘယ်သူ ရှို့တာလဲ” ။ ကျွန်တော့်မေးခွန်းကြောင့် အားလုံးအသံတိတ်သွားတယ်။ ခဏနေတော့ တစ် ယောက်က “ လူစိမ်းတွေပေါ့ဗျာ၊ ရွာသားတွေကတော့ ကိုယ့်ရပ်ကိုယ့်ရွာမရှို့ပါဘူး” လို့ပြော တယ်။ ကျွန်တော်က “ လူစိမ်း ဆိုတာ” လို့စကားစလိုက်ပေမယ့် စကားဝိုင်းက လူတွေရဲ့ မျက်နှာတွေ ကို မြင်လိုက်တာနဲ့ သဘောပေါက်သွားပြီး ဆက်မမေးတော့ဘူး။ တစ်ယောက်က
“ ဖုန်းနဲ့ ရိုက် ထားတဲ့ ဗီဒီယိုတွေရှိပါ့ဗျာ။ မတင်ရဲလို့ မတင်ကြတာ။နောင်တော့ပေါ်လာပါလိမ့် မယ်။” လို့ထပ် ပြောတယ်။

နောက်တော့ မီးဘေးဒုက္ခသည်တွေကို ဘယ်လိုကူညီကြမလဲဆိုတဲ့ အကြောင်းရောက်သွား တယ်။ အရင်ကတော့ ကိုယ့်ရပ်ကိုယ့်ရွာ သဘာဝဘေးနဲ့ ကြုံတဲ့အခါ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးမှာ ရှိတဲ့ နယ်သူ နယ်သားတွေ ဝိုင်းဝန်းကူခဲ့ကြတာပဲ။ အခုအခြေအနေကတော့ အဲဒီလို စုစုစည်းစည်းနဲ့ ပစ္စည်း တွေ သယ်သွားပြီး အကူအညီပေးဖို့ က အခြေအနေမပေးသေးဘူး။ ဆွေမျိုးသားချင်း နီးစပ် ရာ ကို အဆင်ပြေသလို ကူနေရတာပဲရှိတယ်၊ ဒါပေမယ့် အခြေအနေပေးတာနဲ့ ဆင်းကူဖို့ ပြင် နေပါတယ်တဲ့။ ကျွန်တော်လည်း နိုင်သလောက်ကူပါ့မယ်လို့ ကတိပေးခဲ့တယ်။

ဆရာတော်တွေကြွလာတော့ စကားဝိုင်းရပ်လိုက်တယ်။ ဒကာတွေက ဆရာတော်တွေကို
လေ ျှာက်ထားတော့လည်း ကိုယ့်နယ်၊ ကိုယ့်ရွာ အကြောင်းပါလာတာပါပဲ။ ဆရာတော်တွေလည်း ဇာတိ ဒေသ မီးဘေး၊ လက်နက်ဘေး သင့်နေတာ စိတ်ချမ်းသာပုံမရဘူး။

၂၀၁၉ ခုနှစ် ထွေအုပ်စာရင်းအရ ရေစကြိုမြို့နယ်မှာ ကျေးရွာအုပ်စု ၈၁ အုပ်စု၊ ကျေးရွာ ပေါင်း ၂၄၅ ရွာရှိတယ်။ ဒီပွဲလေးမှာ ကြားခဲ့ရတာ ရွာအားလုံးရဲ့ အခြေအနေမဟုတ်ပေမယ့် တကယ် လက်တွေ့ကြုံနေရတဲ့ အခြေအနေကို ထင်ဟပ်နေတယ်လို့ခံစားရတယ်။ ကျွန်တော် စကား ပြောခဲ့ ရသူတွေက ချဲ့ကား၊ ပုံကြီးချဲ့ ပြောမယ့်သူတွေမဟုတ်ဘူး။ အကြောင်းကြောင်းကြောင့် စကားကို ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်း လေ ျှာ့ပေါ့ပြောတာသာရှိကောင်းရှိနိုင်တယ်။

အိမ်အပြန်လမ်းမှာ အမေ့ကို သူချစ်တဲ့မြို့နဲ့ပတ်သက်ပြီး ဘာတွေပြောပြရမလဲလို့ စဉ်းစားရင်း “ လူစိမ်းတွေ” ဆိုတဲ့ စကား ထပ်တလဲလဲ ကြားနေမိတယ်။ လူ့သဘောသဘာဝအရ ကိုယ့်ထင်တာ မှန်နေရင် ပျော်တတ်၊ ကျေနပ်တတ်ပေမယ့် ဒီတစ်ခါတော့ ကျွန်တော်မပျော်ပါဘူး။

မဟာ စန္ဒာမုနိဘုရား

စန္ဒာမုနိ ဘုရားလို့ ပြောလိုက်ရင် မန္တလေးတောင်ခြေ ကုသိုလ်တော်ဘုရား၊ ကျောက်တော်ကြီး ဘုရားများအနားမှာရှိတဲ့ စန္ဒာမုနိဘုရား လို့ ထင်တဲ့သူများပါတယ်။ ကျွန်တော်ရောက်ခဲ့တဲ့ မဟာ စန္ဒာမုနိ ဘုရားက အမရပူရမြို့မှာရှိတဲ့ ဘိုးတော်ဘုရား ကောင်းမှု “ မဟာစန္ဒာမုနိ” ဘုရားဖြစ် ပါ တယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီစန္ဒာမုနိ ဘုရားနှစ်ဆူက ဆက်စပ်နေပါတယ်။

စန္ဒာမုနိ ဘုရားဆိုတာက စန္ဒာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို အစွဲပြုပြီး ခေါ်တာဖြစ်ပါတယ်။ စန္ဒာမုနိရုပ်ပွား တော်က ကျွန်တော်တို့ ဖူးတွေ့နေကြ ကြေးသွန်းရုပ်ပွားတော်မဟုတ်ပါဘူး။ သံ ကို သွန်းလုပ်ထား တာဖြစ်ပါတယ်။ စန္ဒာမုနိရုပ်ပွားတော်ရဲ့ ထူးခြားချက်ကတော့ ဘိုးတော်ဘုရားနောက်ပိုင်း မင်းတွေ နေပြည်တော်ရွှေ့ပြောင်းတိုင်း နေပြည်တော်အသစ်ကို စန္ဒာမုနိရုပ်ပွားတော်ကြီး ပင့်ဆောင်သွား တဲ့အချက်ပါပဲ။ ဒီလိုလုပ်ဆောင်ရတဲ့ အကြောင်းအရင်းကို လက်လှမ်းမီသလောက်ရှာဖွေကြည့်ပေ မယ့် မတွေ့ဘူး။ ( သိတဲ့သူများရှိရင် မှတ်ချက်မှာရေးပေးစေလိုပါတယ်။ )

ကုန်းဘောင်ဆက် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီးမှာ ဖော်ပြချက်များအရ ဘိုးတော်ဘုရားက မင်းကွန်းပုထိုး တော်ကြီးတည်ဆောက်တာကို ကြီးကြပ်ဖို့အတွက် မင်းကွန်းအလယ်ကျွန်းမှာ ယာယီနန်းတော် ဆောက်လုပ်စံမြန်းနေချိန် ၅ ဧပြီ ၁၈၀၃ ရက်နေ့မှာ စန္ဒာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို သွန်းလုပ်တယ်။ သံ ပိဿာချိန် ၁၁၃၆၈ ကုန်တယ်။ သွန်းလောင်းပြီးတဲ့အခါ ရုပ်ပွားတော်ကို ယာယီစံနန်းတော် အရှေ့ မြောက်ဘက်မှာ တန်ဆောင်းရွှေပြသာဒ်နဲ့ထားတယ်။ ပြီးရင် ရှင်သာရိပုတြာ၊ ရှင်မောဂ္ဂလာန် စတဲ့ အသိတီရှစ်ကျိပ်သော ရဟန္တာရုပ်တုတော်တွေကို ထုပြီး တစ်ပါးကို ရွှေကျောင်းတော် တစ်ဆောင် စီ ဆောက်လုပ်ထားရှိတယ်။ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် နေ့စဉ် ဆွမ်းကပ်တယ်။

၂၉ စက်တင်ဘာ ၁၈၁၅ မှာ စန္ဒာမုနိရုပ်ပွားတော်နဲ့ ရဟန္တာရုပ်တုတော်တွေကို အမရပူရကို ရွှေ့ ပြောင်းပင့်ဆောင်တယ်။ ရုပ်ပွားတော် ကိန်းဝပ်ရာကျောင်းတော်ကို မဟာရံတံတိုင်းနှစ်ထပ် ကာ ထားတယ်။ စေတီတည်တယ်။ ရဟန္တာရုပ်တုတော်တွေကို တစ်ပါးစီ အုတ်ပြသာဒ်နဲ့ ထားတယ်။

ဘကြီးတော်ဘုရား( စစ်ကိုင်းမင်း)လက်ထက်မှာ နေပြည်တော်ကို အင်းဝကို ပြန်ရွှေ့ပြီးတဲ့နောက် ၁၂ သြဂုတ် ၁၈၂၇ မှာ စန္ဒာမုနိရုပ်ပွားတော်နဲ့ရဟန္တာရုပ်တုတော်တွေကို အင်းဝကို ပင့်ဆောင် ကိုးကွယ်ခဲ့တယ်။ ဘကြီးတော်ဘုရားကို နန်းချပြီး သာယာဝတီမင်းတက်လာတော့ စန္ဒာမုနိရုပ်ပွား တော်နဲ့ ရဟန္တာရုပ်တုတော်တွေကို ၁၁ စက်တင်ဘာ ၁၈၃၈ မှာ အမရပူရကို ပြန်လည်ပင့်ဆောင် ခဲ့တယ်။

မင်းတုန်းမင်းက ၆ ဇွန် ၁၈၆၇ မှာ စန္ဒာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို မန္တလေးကို ပင့်ဆောင်ခဲ့တယ်။ ရဟန္တာ ရုပ်တုတော်တွေကတော့မူလ ဘုရားဝင်းမှာ ကျန်ခဲ့ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းမှာ ပျက်စီးသွားတယ် လို့ဆိုတယ်။

မင်းတုန်းမင်း စန္ဒာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို ပင့်ဆောင်ပြီး စန္ဒာမုနိစေတီတော်တည်တဲ့ ဖြစ်ရပ်ကလည်း မြင်းကွန်း၊ မြင်းခုံတိုင်အရေးအခင်းနဲ့ ဆက်နွယ်နေတဲ့အတွက် စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းပါတယ်။ ၂ သြဂုတ် ၁၈၆၆ ရက်နေ့မှာ သားတော်နှစ်ပါးဖြစ်တဲ့ မြင်းကွန်းနဲ့ မြင်းခုံတိုင်မင်းသားနှစ်ပါး နဲ့ နောက်ပါတွေက ခမည်းတော် မင်းတုန်းမင်းကို လုပ်ကြံပြီး ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ဖို့ ကြိုးစားပေမယ့် မအောင်မြင်ဘူး။ ဒါပေမယ့် အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသား၊ မင်းတုန်းမင်းရဲ့ သားတော် မလွန် မင်းသား၊ ပြင်စည်မင်းသားနဲ့ စကုမင်းသားတို့ လုပ်ကြံခံရပြီး ကျ ဆုံးတယ်။

အဲဒီအချိန်က မင်းတုန်းမင်းဟာ ယတြာချေတဲ့အနေနဲ့ မန္တလေးနန်းတွင်း နန်းတော်ကြီးက နေ အခု စန္ဒာမုနိဘုရားရှိတဲ့နေရာမှာ နန်းမြေဘုံသာ အမည်နဲ့ ယာယီနန်းတော်ဆောက်ပြီး စံနေတဲ့ အချိန် ဖြစ်ပါတယ်။ မြင်ကွန်း၊ မြင်းခုံတိုင်အရေးအခင်းပြီးတော့ နန်းမြေဘုံသာ နန်းတော်ကို ဖျက် သိမ်းပြီး နန်းတော်ဟောင်းနေရာမှာ ကနောင်မင်းသား၊ မလွန်မင်းသား၊ ပြင်စည်မင်းသား နဲ့ စကု မင်းသားတို့ကို ဂူသွင်း သင်္ဂြ ိုလ်တယ်။

အဲဒီဂူတွေနဲ့နှစ်တောင်အကွာမှာ ဂန္ဓကုဋီတိုက်ဆောက်တယ်။ပြီးတော့ အမရပူရက စန္ဒာမုနိ ရုပ်ပွား တော်ကို ပင့်ဆောင်ထားရှိကိုးကွယ်တယ်။ စေတီ တစ်ဆူတည်တယ်။ စေတီကို နန်းမြေဘုံသာ စံနန်းတော်ရာ စန္ဒာမုနိစေတီတော်လို့ ဘွဲ့အမည်ပေးတယ်။ စေတီနဲ့ ဂန္ဓကုဋီတိုက်ကြားကနေရာ က အိမ်ရှေ့စံ ကနောင် မင်းသား နဲ့ သားတော် မင်းသားများရဲ့ ဂူနေရာဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီနေရာမှာ “အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်း၊ သီရိ ပဝရ မဟာဓမ္မရာဇာ၊ ရတနာပုံ (မန္တလေး) ကို ခေါင်းစဉ်တပ်ထားပြီး ကနောင်မင်းသားကြီးလုပ်ဆောင် ချက်နဲ့ ကျဆုံးရပုံအကျဉ်းချုပ်ရေးထားတဲ့ ကျောက်ပြားတစ်ချပ် ရှိတယ်။ ကျောက်ပြားကို ကာထားတဲ့ စတီးလက်ရန်းမှာတော့ “ အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းဘုရား၏ တီတော် လင်းပင်တင်မျိုးသန့်၊ ဒေါ်မမကြီး မိသားစုမှ ပြန်လည်ပြင်ဆင်မွမ်းမံသည်။ ၂၃-၇-၂၀၁၉ ဆိုတဲ့ ကြေးပြားတစ်ချပ်ရှိတယ်။

အမရပူရ မဟာ စန္ဒာ မုနိစေတီတော်ကိုလာတဲ့ဘုရားဖူးဧည့်သည်အများစုကတော့ စန္ဒာမုနိ ရုပ်ပွား တော်ရဲ့ သမိုင်း ကြောင်းကို သတိထားမိပုံမရဘူး။ သူတို့က ဒီဘုရားမှာရှိတဲ့ ထနောင်းပင်တွေနဲ့ ရေကန်ကြီး ကို နောက်ခံ ထားပြီး ဓာတ်ပုံရိုက်လို့ကောင်းတယ်ဆိုလို့ လာကြတာပါ။

မဟာစန္ဒာမုနိ ဘုရားက မန္တလေး- စစ်ကိုင်းကားလမ်း အတိုင်းသွားရင် အမရပူမြို့နယ်မှ ကြိုဆိုပါ၏ ဆိုတဲ့ ဆိုင်းဘုတ်မရောက်ခင်နားလေးမှာ ဘယ်ဘက်ကို ချိုးဝင်ရတယ်။ အဲဒီအနားမှာ မေးလိုက်ရင် လည်း ရပါတယ်။ ဘုရားဝင်းက အမရပူရခေတ်က အတိုင်း အုတ်တံတိုင်း မုခ်ဦးကြီးရှိသေးတယ်။ မဟာရံတံတိုင်းကလည်းနေရာအများစုမှာကျန်သေးတယ်။အတွင်းဘက်ကရဟန္တာရုပ်တု တော်တွေ ထားခဲ့ဖူးတဲ့အုတ်ပြသာဒ် အများစုကတော့ ပြိုကျပျက်စီးနေပြီ။ ရေကန ကြီးဘက် အခြမ်း က အုတ် ပြသာဒ်တွေရှေ့မှာတော့အုတ်စီလမ်းလေးခင်းထားတယ်။ အုတ်ပြသာဒ်တွေနဲ့ ထနောင်း ပင်ကြီး တွေဟာ အလွန်ပနံရတဲ့ ရှုခင်းဖြစ်ပါတယ်။

စန္ဒာမုနိစေတီတော်က အတော်အချိုးအစားကျနတယ်။ မင်းကွန်း မြသိန်းတန်ဘုရား၊ အမရပူရ နဂါး ရုံဘုရားတို့လိုပဲ ဖိနပ်တော်အဆင့်ဆင့်နဲ့ တည်ထားပါတယ်။ အရပ်လေးမျက်နှာမှာ ရှိတဲ့ မနုဿီဟ ရုပ်တွေကလည်း ကြီးမားခန့်ထယ်လှပါတယ်။ ရေကန်ကြီးကတော့ အုတ်စီလှေကားထစ်ပတ် လည် နဲ့ ဇလားပုံတည်ဆောက်ထားတာပါ။ တံတိုင်းနှစ်ထပ်ရှိပြီး အတွင်းတံတိုင်းက မျက်နှာစာ တစ်ဖက်ကို ၇၇ ပေရှိပြီး ရေကန်ထိပ်ကနေ အောက်အထိ ၅၅ ပေရှိတယ်လို့မှတ်တမ်းတွေမှာ တွေ့ တယ်။ဒီရေကန်ကြီးကအမရပူရမြို့တည်ချိန် မှာ တစ်ပြိုင်တည်းတည်ခဲ့တဲ့ သတ္တဌာန မှာ အပါအဝင် ဖြစ်ပါတယ်။ မင်းကွန်းမှာ ဘိုးတော်ဘုရား တည်ခဲ့တဲ့ ကြီးလေးကြီးထဲမှာပါတဲ့ရေကန်ကြီးကလည်း ဒီရေကန်ပုံစံပဲလို့ဆိုပါတယ်။

ဘုရားဝင်းထဲမှာ ပုသိမ်ထီးတွေနဲ့ အမှတ်တရပစ္စည်းတွေ ရောင်းတဲ့ဆိုင် လေးဆိုင်ရှိတယ်။ ဓာတ်ပုံ လမ်းညွှန်ကလေးမလေးတွေရှိတယ်။ကလေးမလေးတွေက ဘုရားဖူးဧည့်သည်တွေကို ဓာတ်ပုံ ရိုက် လို့ကောင်းတဲ့နေရာလေးတွေ ညွှန်ပြပြီး လိုက်ရိုက်ပေးနေတယ်။ “ထာဝရမန္တလေး” မှာ ပါတဲ့ နေရာ ပေါ့ဆိုပြီး ညွှန်းတာလည်း ကြားခဲ့ရတယ်။ တစ်နေရာမှာ အမျိုးသမီး လေးငါး ယောက် ရှေ့နောက် တန်းပြီး ဓာတ်ပုံရိုက်တော့ ကလေးမလေးက “ ဝတဲ့ အန်တီတွေ နောက်မှာ နေ၊ ပိန်တဲ့ အန်တီ တွေ ကို ကွယ်ထား” ဆိုပြီး ညွန်ကြားနေတာကြားရတော့ ပြုံးမိတယ်။ ဓာတ်ပုံအရိုက်များတဲ့ နေရာ တွေကတော့ ရေကန်ကြီး၊ ထနောင်းပင်တွေမိုးထားတဲ့အုတ်ပြသာဒ်တွေရှေ့က အုတ်လမ်းလေး နဲ့ ထနောင်းပင်စည်ကောက်ကောက်ကွေးကွေးကြီးတွေပါပဲ။

လက်ရှိအခြေအနေမှာတော့မဟာစန္ဒာမုနိဘုရားကိုဓာတ်ပုံရိုက်လို့ ကောင်းတဲ့ နေရာ တစ်ခု အဖြစ် ပဲ သိနေကြသေးတယ်။ အုတ်ပြသာဒ် တွေကို အခုထက်ပို ပျက်စီးမသွားအောင် ထိန်းသိမ်း ထားပြီး အမရပူရမြို့သမိုင်းနဲ့ ဘုရားသမိုင်းကို အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ နှစ်ဘာသာနဲ့ ရေးထား ပေးနိုင် ရင်တော့ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ်လည်း သိလာကြမှာပါ။

ဓာတ်ပုံ လမ်းညွှန်

“မွှားဆေးလုရီ မရှိုးနဲ့”

“လေဖော်တို ရှိုးမှာလား”

“ဆေးပ”

“ဆေးဘွန်း”

မင်းကွန်း ပုထိုးတော်ကြီး ရောက်တဲ့အခါ ဆယ့်လေးငါးနှစ်အရွယ် ကလေးမလေးတွေ ပြောနေတဲ့ အဲဒီ စကားသံတွေကို ကြားရလိမ့်မယ်။ ဒီစကားတွေက ပြင်သစ် ၊ မြန်မာနဲ့ အင်္ဂလိပ်စကားတွေကို ရောပြီး သုံးထားတဲ့ ၊ သူတို့ အချင်းချင်းပဲ နားလည်တဲ့ အထာ စကားတွေပါ။

ပထမ စကား “မွှားဆေးလုရီ၊ မရှိုးနဲ့” ဆိုတာက ဒါ သူဦးထားတဲ့သူ၊ လာမလုနဲ့ လို့ သတိပေး တာပါ။ “လေဖော်တို ရှိုးမှာလား” ဆိုတာက ဓာတ်ပုံရိုက်မယ့်လူလား လို့ အချင်းချင်းမေးတာ။ “ဆေးပ” နဲ့ “ ဆေးဘွန်း” ဆိုတာက ပုထိုးတော်ကြီးကို ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီး လို့ ပြန်ထွက်လာချိန် မှာ လိုက်ပြတဲ့ ကလေးမလေးက အမှတ်တရပစ္စည်းရောင်းဖို့ စောင့်နေတဲ့ ကောင်လေး၊ ကောင်မ လေးတွေကို လှမ်းပြောတာ။ “ဆေးပ” ဆိုရင် အခြေအနေမကောင်းဘူး၊ သဘောမကောင်းဘူး ပေါ့။ “ဆေးဘွန်း” ဆိုရင်တော့ အခြေအနေကောင်းတယ်၊ သဘောကောင်းတယ်ပေါ့။ ( အသံ ထွက်ကတော့ သူတို့ပြောတာကို ကြားတဲ့အတိုင်း ရေးထားတာပါ။ မူရင်း ဘာသာ အသံထွက် နဲ့ ကွဲလွဲနိုင်ပါတယ်။ )

ဒီကလေးမလေးတွေက မင်းကွန်းပုထိုးတော်ကြီးနဲ့ မြသိန်းတန်စေတီမှာ ပြည်တွင်းခရီးသွား ဧည့် သည်တွေကို ဓာတ်ပုံလိုက်ရိုက်ပေးတဲ့သူတွေပါ။ အမရပူရ မဟာ စန္ဒာမုနိ စေတီ မှာလည်း ဒီလို ကလေးမလေးတွေနဲ့တွေ့ခဲ့တယ်။ ဒီကလေးမလေးတွေရဲ့ အဓိက ဖောက်သည် ကတော့ ခရီးသွားဧည့်သည် အမျိုးသမီးတွေပေါ့။

သူတို့က ဘုရားပတ်ဝန်းကျင်က ဓာတ်ပုံရိုက်လို့ကောင်းတဲ့ နေရာ တွေကို သိတယ်။ ဘယ်လိုရှုထောင့်ကရိုက်ရင် နောက်ခံရှုခင်းလှတယ်ဆိုတာကို နားလည်တယ်။ သာမန် ခရီးသည်တွေ မစဉ်းစားမိတဲ့ ဘုရားမုခ်ပေါက်ထဲကရိုက်တာ၊ ပန်းခက်တွေကြားက ရိုက် တာမျိုးတွေမှာ ကျွမ်းကျင်တယ်။ ဖုန်းကင်မရာတွေကိုလည်း ကောင်းကောင်း အသုံးချ တတ်တယ်။

အမရပူရ က ကလေးမလေးတွေနဲ့ မင်းကွန်းက ကလေးမလေးတွေ ဘဝက နည်းနည်းကွာခြား တယ်။ မဟာစန္ဒာမုနိဘုရား ကလေးမလေးတွေက အစထဲက ဓာတ်ပုံရိုက်ပေးတဲ့အလုပ်ပဲ လုပ် တာ။ လူလည်းနည်းတယ်။ ဘုရားဝင်းထဲမှာ လေးငါးခြောက်ယောက်ပဲရှိတယ ် သူတို့ မိဘ ဆွေမျိုးတွေက ဘုရားဝင်းထဲမှာ ပုသိမ်ထီးတွေ ငှားတယ်။ အမှတ်တရ ပစ္စည်း လေးတွေ ရောင်းတယ်။ သူတို့ဆိုင်တွေကို ဓာတ်ပုံရိုက်လို့ကောင်းအောင် ခင်းကျင်းထားတယ်။

မင်းကွန်းက ကလေးမ အများစုဟာ အရင်က နိုင်ငံခြားသားခရီးသွားတွေကို ဧည့်ကြိုတဲ့အလုပ်၊ လမ်းညွှန်ပေးတဲ့အလုပ်၊ အမှတ်တရ ပစ္စည်းရောင်းတဲ့အလုပ်ကို လုပ်တဲ့သူတွေ၊ ကိုဗစ် နဲ့ ကိုစစ် နောက်ပိုင်း နိုင်ငံခြားခရီးသွားတွေ မလာတော့တဲ့အတွက် ပြည်တွင်း ဧည့်သည်တွေကို ဓာတ်ပုံ လမ်းညွှန်လုပ်တဲ့ဘက်ကူးလာတာ။ လူလည်းများတယ်။ ပုထိုးတော်ကြီးမှာဆိုရင် များလွန်းလို့ နှစ်ဆယ်ကျော် သုံးဆယ်ပါတဲ့ အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ ဖွဲ့ထားပြီး တစ်ဖွဲ့တစ်ရက် အလှည့်ကျ ဆင်းရတယ်။

မင်းကွန်းကလေးမလေးတွေက အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ၊ အီတလီ၊ စပိန် စကားတွေကို တော် တော်ပြောတတ်တယ်။ ထိုင်း လိုပြောနိုင်သူလည်း ရှိတယ်။ တရုတ် စကားကိုတော့ စာရင်းသွင်း ထားပုံမရဘူး။ တရုတ်ဧည့်သည်တွေလာရင်လည်း ပိုက်ဆံမသုံးဘူးတဲ့။ Zero Budget အဖွဲ့ တွေ နဲ့ ကြုံခဲ့ပုံရတယ်။

ဒီကလေးမလေးအများစုကတော့ မူလတန်း၊ အလယ်တန်းလောက်နဲ့ ကျောင်းပြီးသွားတဲ့သူများ တယ်။ ကျောင်းပိတ်ရက်မှာ လာအလုပ်လုပ်တဲ့သူလည်းရှိတယ်။ ကိုးတန်းအောင်ပြီး ဆယ်တန်း ဆက် မတက်ဘူးဆိုတဲ့ ကလေးမလေးတစ်ယောက်လည်း စန္ဒာမုနိဘုရားမှာတွေ့ခဲ့ရတယ်။

ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားတွေ အလာများတဲ့ အချိန်တွေက သူတို့လေးတွေ ရွှေခေတ်ပေါ့။ ၂၀၂၀၊ ၂၀၂၁ ကတော့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး။ ၂၀၂၁ သင်္ကြန်ကစပြီး ပြည်တွင်းခရီးသွားတွေ နည်း နည်း ရှိလာလို့ အခုလို ဓာတ်ပုံလမ်းညွှန်ပေးတဲ့အလုပ်လုပ်နိုင်တယ်။ အမှတ်တရ ပစ္စည်းလေးတွေ ရောင်းရတယ်။ ဒါပေမယ့် အခါကြီး ရက်ကြီး ရုံးပိတ် ရက် တွေပဲလူများတာ၊ ကျန်တဲ့ အချိန် ကတော့ ဖြိုးဖြိုးဖြောက်ဖြောက်ပဲ။

သူတို့အလုပ်က နှုန်းထားသတ်မှတ်ထားတာမရှိဘူး။ စေတနာရှိသလောက်ပေးပေါ့။ တစ်ချို့ ဧည့်သည်တွေကတော့ ဓာတ်ပုံလေးတွေ ပုံထွက်လှလို့ဆိုပြီး တစ်သောင်း၊ နှစ်သောင်း ပေး တာလည်း ရှိတယ်။ တစ်ချို့ကတော့လည်း အသေအလဲရိုက်ပြီး တစ်ထောင့်ငါးရာ၊ နှစ်ထောင် နဲ့ ပြီးသွားတာလည်းရှိတယ်။

ကျွန်တော်ကတော့ သူတို့ကို ဓာတ်ပုံရိုက်လို့ ရှုခင်း ကောင်းတဲ့နေရာတွေလိုက်ပြခိုင်းတယ်၊ သူတို့ဘဝအကြောင်းမေးတယ်။ ခရီးသွားသင့်/မသင့် အငြင်းအခုန်များနေချိန်မှာ သူတို့လေး တွေကတော့ ဧည့်သည်တွေ ဖြစ်နိုင်ရင် နိုင်ငံခြားသား တွေ များများလာစေချင်တာပဲ။

ကျွန်တော်က မင်းတို့ မေ ျှာ်လင့်တာတွေဖြစ်ဖို့ ဝေးဦးမှာ လို့ပြောတော့ သူတို့ မျက်လုံးတွေ မှာ ဝမ်းနည်းရိပ်တွေပေါ်လာတယ်။ ကျွန်တော်အတွက်လည်း ကိုယ်ရောက်ခဲ့ဖူးတဲ့ ထိုင်း၊ လာအို နဲ့ သီရိ လင်္ကာက ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်နေရာတွေမှာ ကျောင်းနေအရွယ်ကလေးတွေ ဒီလို လုပ် နေရတာမျိုး မမြင်ခဲ့ရတာကို သတိရပြီး ငါတို့အားလုံးညံ့ခဲ့တာလို့တွေးပြီး ဝမ်းနည်းမိတယ်။ ဒီလိုနဲ့ အပြန်အလှန်ဝမ်းနည်းရင်း မင်းကွန်းကနေ ပြန်ခဲ့ရပေါ့။

ရမည်းသင်း၊ မိုးကောင်းနဲ့ ကြေးမြင်ကျောင်း

ဒီတစ်ခေါက် မန္တလေးခရီးစဉ်မှာ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံကျောင်းတိုက် ( ၆၂ လမ်း ၊ ၂၃ – ၂၄ လမ်းကြား) ထဲက အမရပူရခေတ် လက်ရာ ပန်းပုရုပ်စုံ တွေ၊ မှန်စီရွှေချလက်ရာတွေရှိတဲ့ရမည်းသင်း ကျောင်း၊ မိုးကောင်းကျောင်းနဲ့ ကြေးမြင်ကျောင်းတွေကို ရောက်ခဲ့ပါတယ်။

ဒီကျောင်းတိုက် တွေရဲ့ သမိုင်းကိုလေ့လာတဲ့အခါ ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းနေပြည်တော်တွေ အကြောင်းကိုပါ သိလာ ရတယ်။ ကျွန်တော်လေ့လာမိသလောက်တော့ ဗမာ မင်းဆက်တွေထဲမှာ ကုန်းဘောင် မင်းဆက် က နေပြည်တော်အရွှေ့အပြောင်းလုပ်တာအများဆုံးဖြစ်ပြီး ကုန်းဘောင် မင်းဆက် သက်တမ်း ၁၃၂ နှစ် မှာ မြို့တော် ခြောက်ကြိမ်ပြောင်းခဲ့တယ်။

ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ရဲ့ ပထမဆုံးနေပြည်တော်က ရတနာသိင်္ဃ ရွှေဘို ဖြစ်ပြီး ၁၁၁၅ ( ၁၇၅၃ ) ခုနှစ်မှာ အလောင်းမင်းတရားကြီး ဦးအောင်ဇေယျ ( အလောင်းဘုရား) ကတည်ပါတယ်။ အလောင်းဘုရားကို ဆက်ခံတဲ့နောင်တော်ကြီးမင်းက ၁၁၂၄ ( ၁၇၆၃) ခုနှစ် စစ်ကိုင်းမြို့မှာ နန်းတော်တည်ပြီး ရွှေဘိုနဲ့ စစ်ကိုင်းကို အပြန်အလှန်ကူးသန်း ထီးနန်းစိုးစံတယ်။ ဒ့ါကြောင့် ကုန်း ဘောင်ဆက် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီးမှာ နောင်တော်ကြီးမင်းကို စစ်ကိုင်းမြို့တည် မင်းတရားကြီး လို့ ရေးတယ်။ ဒါပေမယ့် နောင်တော်ကြီးမင်းက နန်းသက်ကြာကြာမစံလိုက်ရဘူး။ စစ်ကိုင်း မှာ နန်းတော်သစ်ဆောက်ပြီး ရှစ်လ အကြာမှ နတ်ရွာစံတယ်။

နောင်တော်ကြီးမင်းကို ဆင်ဖြူရှင်မင်းက ဆက်ခံတယ်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းက အင်းဝဟာ မင်းနေပြည် တော်အဟောင်းဖြစ်တယ်။ စစ်ရေးအရ ဧရာဝတီမြစ် နဲ့ ဒုဋ္ဌာဝတီမြစ် ( မြစ်ငယ်မြစ်) ကြားမှာရှိပြီး မြို့ကို ကာကွယ်ဖို့ အနေအထားကောင်းတယ်။ ပထဝီအနေအထားအရ လည်း အင်းဝက ပုဂံ၊ ပြည်၊ တောင်ငူ၊ ဟံသာဝတီ ၊ ဒဂုံ ( ရန်ကုန်) တို့နဲ့ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးပိုကောင်းတယ် လို့ ဆုံးဖြတ်ပြီး ၁၁၂၇ ( ၁၇၆၆) မှာ နေပြည်တော်ကို ရွှေဘိုကနေ အင်းဝကို ရွှေ့ခဲ့တယ်။ ဆင်ဖြူရှင် မင်းလွန်တော့ စဉ့်ကူးမင်း ငါးနှစ်၊ ဖောင်ကားစားမောင်မောင် ၇ ရက် နန်းစံ ပြီးတော့ ၁၁၄၃ ( ၁၇၈၂) ခုနှစ်မှာ အလောင်း ဘုရားရဲ့ စတုတ္ထသားတော်ဖြစ်တဲ့ ဘိုးတော်ဘုရားနန်းတက်တယ်။

ဘိုးတော် ဘုရားက ၁၁၄၅ (၁၇၈၃) ခုနှစ် မှာ နေပြည်တော်ကို အင်းဝကနေ အမရပူကို ရွှေ့တယ်။
ဘိုးတော်ဘုရား ၁၁၈၁ (၁၈၁၉ ) ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော့ နန်းတက်တဲ့ ဘကြီးတော် ( ခ) စစ်ကိုင်း မင်းနန်းတက်တယ်။ ဘကြီးတော်မင်းက ၁၁၈၅ ( ၁၈၂၄) ခုနှစ်မှာ မြို့တော်ကို အမရပူရ ကနေ အင်းဝကို ပြန်ရွှေ့တယ်။ ၁၁၉ ၉ (၁၈၃၇) ခုနှစ်မှာ ဘကြီး တော်မင်း က ထီးနန်းအရိုက်အရာကို သာယာဝတီ မင်းကို လွှဲအပ်တယ်။ သာယာဝတီမင်းက ၁၂၀၂ ( ၁၈၄၀ ) ခုနှစ်မှာ နေပြည် တော်ကို အင်း၀ ကနေ အမရပူရပြန်ရွှေ့တယ်။

သာယာဝတီမင်းကို ပုဂံမင်းက ဆက်ခံတယ်။ အမရပူရမှာပဲ နန်းစိုက်တယ်။ ၁၂၁၄ ( ၁၈၅၃) ခုနှစ် မှာ ပုဂံမင်းကို နန်းချပြီး မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်တယ်။ မင်းတုန်းမင်းက၁၂၁၈ ( ၁၈၅၆) ခုနှစ်မှာ မန္တလေးနေပြည်တော် တည် ဆောက်ရေးကို စတင်တယ်။ ၁၂၂၀ ( ၁၈၅၈) မှာ နေပြည်တော် တည် ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းအားလုံးပြီးစီးပြီးနန်းတော်သစ်မှာ ရွှေ့ပြောင်းစံတော်မူတယ်။

ကျွန်တော့်ကိုယ်ပိုင်အမြင်အရတော့ မင်းနေပြည်တော်ကို ရွှေဘို ကနေ အင်းဝကို ပြောင်း တာက နိုင်ငံရေး၊စီးပွားရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးရှုထောင့်များအရ မှန်ကန်တယ်၊ အင်း၀ က နေ အမရ ပူရ၊ အမရပူရ ကနေ အင်းဝ၊အင်း၀ ကနေ အမရပူရ၊ အမရပူရကနေ မန္တလေးကို ရွှေ့ တာကတော့ ပထဝီ အနေ အထားအရ ထူးထူးခြားခြား ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်ဆိုတော့ သူလုပ်ချင်တာကို သိုက်၊ ဓာတ်၊ နိမိတ်၊ ဗျာဒိတ်၊ စံနည်း၊ တဘောင်အရ လုပ်ရ တယ်ဆိုပြီး အကြောင်းပြလုပ်ခဲ့တာပါပဲ။

အထူးသဖြင့် အင်္ဂလိပ်တွေရဲ့ သံတမန်ရေး ၊ စီးပွားရေး၊ စစ်ရေးဖိအားတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရချိန် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် နောက်ဆုံး ၇၅ နှစ်အတွင်း မြို့တော်လေးကြိမ်ပြောင်းခဲ့တယ်။ အဲဒီအတွက် ကုန်ခဲ့ရတဲ့ငွေကြေး၊အချိန်နဲ့လုပ်အား တွေ ကိုသာ နိုင်ငံတည်ဆောက် ရေးမှာ သုံးနိုင်ခဲ့ရင် အတော် အကျိုးရှိမှာပါ။

အဲဒီအချက်ကို ခေတ်ပြိုင် ဂျပန်နဲ့ ထိုင်း ဘုရင်တွေ လုပ် ဆောင် ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွား ရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင် ထင်ထင်ရှားရှားတွေ့နိုင်တယ်။ သက်ဦး ဆံပိုင် အာဏာရှင်ခြင်းတူပေမယ့်အသိဉာဏ်ပညာ၊ဗဟုသုတကွာခြားတော့တိုင်းပြည်တိုးတက်မှုလည်း ကွာခြားသွားတာပဲ။

ကုန်းဘောင်ခေတ်နေပြည်တော်တွေအကြောင်းပြီးတော့ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွေဘက် လှည့်ရ အောင်။

မဟာဝိသုဒ္ဓရာမကျောင်းတိုက်ထဲကိုဝင်လိုက်ရင်ဘယ်ဘက်အခြမ်းမှာ ရမည်းသင်းကျောင်းရှိတယ်။ ကျောင်းက ခြေတံရှည်ကျောင်း၊ အောက်ထပ်ကို ရာဇမတ်ကွက်ကာထားတာကတော့ နောက်ပိုင်း မှ လုပ်ထားတာပါ။ ကျောင်းတိုင်တွေ ဆွေးလာလို့ အုတ်ဖိနပ်ပြန်ခံထားရတာလည်း တွေ့တယ်။ ကျောင်းအပြင်မှာတော့ ပန်းပုရုပ်စုံတွေ မရှိဘူး။ ကျောင်းဘယ်ညာမှာ လှေကားနှစ်စင်းရှိတယ်။ အလယ်မှာ ကဒေါင်းရုပ်ပုံရှိတယ်။အတော်လက်ရာကောင်းတယ်။

ရမည်သင်းကျောင်းရဲ့ နောက်ပိုင်းမှာ မှန်စီရွှေချ တံခါးတွေနဲ့ ကာထားတဲ့ အခန်းရှိတယ်။ အဲဒီ အခန်းကို အသုံးမပြုဘူး။ ပိတ်ထားတယ်။ မှန်စီရွှေချလက်ရာတွေကို ကိုင်ကြည့်လို့မရအောင် ရှေ့မှ ဒူးပိတ်ချထားတယ်။ မှန်စီရွှေချလက်ရာတွေကတော့ အတော်အနုစိတ်တယ်။ ပညာရှင်မဟုတ်တဲ့ အတွက် အသေးစိတ်တော့မသုံးသတ်နိုင်ဘူး။ စိတ်မကောင်းစရာကတော့ နှစ်နှစ်ရာကျော်ပြီ ဖြစ် တဲ့အတွက် မှန်စီရွှေချလက်ရာတွေက အတော်အရောင်မှိန်နေပြီ။ ထိလိုက်ရင် ကြွေကျတော့မယ့် အခြေအနေ ဖြစ်နေပြီ။ မှန်စီရွှေချလက်ရာတွေကြားထဲမှာ ထည့်ထားတဲ့ မှန်ချပ်ကြီး တချို့ မရှိတော့ဘူး။

မိုးကောင်းကျောင်းကလည်း ခြေတံရှည်ကျောင်းပါပဲ။ ကျောင်းတိုက်အဝင်လမ်း ညာဘက် အခြမ်းမှာ ရှိတယ်။ ရမည်းသင်းကျောင်းထက်တော့ အရွယ် အစားသေးတယ်။ လှေကားတစ်စင်းပဲရှိတယ်။ လှေကားက နှစ်ဆင့်၊ ပထမအဆင့်မှာ ဘယ်ညာ လှေကားနှစ်စင်းရှိတယ်။ ပြီးရင် လှေကားတစ်စင်း ထဲရှိပြီးရှေ့တည့်တည့်က တက်ရတယ်။ အတွင်း မှာ ရမည်း သင်းကျောင်းလိုပဲ မှန်စီရွှေချတံခါး တွေ နဲ့ ကာထားတဲ့ အခန်းရှိတယ်။ ရမည်းသင်း ကျောင်းမှာတော့ အဲဒီအခန်းထဲမှာ သံဃာတွေ သီတင်း သုံးတာမရှိဘူး။မိုးကောင်းကျောင်းမှာတော့သံဃာတွေသီတင်းသုံးတယ်။မှန်စီရွှေချလက်ရာ တွေက လည်း ရမည်းသင်းကျောင်းက လက်ရာ တွေ လိုပဲ အရောင်မှိန်နေပြီ။ တစ်ချို့ရွဲလုံးတွေ ပြုတ်ထွက် နေပြီ။

မိုးကောင်းကျောင်း ညာဘက် လှေကားရင်းမှာ အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ နှစ်ဘာသာနဲ့ ရေးထိုးထားတဲ့ ကျောက်စာရှိတယ်။ အဲဒီကျောက်စာမှာ မင်းတုန်းမင်း အမရပူကနေ မန္တလေးကို ပြောင်းပြီး နန်း သစ်တည်တဲ့အခါ ကြေးမြင်မိဖုရားကြီး၊ မိုးကောင်းမိဖုရားကြီး၊ ရမည်းသင်းမိဖုရားကြီးနှင့် လှိုင်း တက် မိဖုရားကြီးတို့က မိမိတို့ အဆောင်တွေကို ကျောင်းဆောက်ပြီးလှူဒါန်းတယ်။ ၁၉ ၉ ၈ မှာ မိုးကောင်းမိဖုရားကြီးရဲ့ ကျောင်းကို မြစ်တော်စပ်သူများက မွမ်းမံပြီး ကုသိုလ်ပြုပါတယ် လို့ ရေးထား ပါတယ်။ ( စာအပြည့်အစုံကို ဓာတ်ပုံ အမှတ်စဉ် ၉ တွင်ကြည့်ပါ။ )

ကြေးမြင် မိဖုရားကျောင်းကတော့ ဆရာတော်အပြင်ကြွသွားလို့ ထင်တယ်၊ ကျောင်းတံခါး တွေ သော့ခတ်ပြီး ပိတ်ထားတဲ့အတွက် အပြင်ကပဲ ကြည့်ခဲ့ရတယ်။ ကြေးမြင်မိဖုရားကျောင်းက ကျောင်း သုံးကျောင်းအနက် ကျောင်းအရွယ်အစားအကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ပန်းပုလက်ရာအကောင်းဆုံး ကျောင်း လည်း ဖြစ်တယ်။ အပြင် တံခါးနဲ့ လက်ရန်းတွေမှာ ထုထားတဲ့ ပန်းပု လက်ရာတွေက အတော် လက်ရာမြောက်တယ်။ကျောင်းအတွင်းမှာလည်းပန်းပုလက်ရာကောင်း တွေရှိတယ်လို့ ပြောတယ်။ ရမည်းသင်းကျောင်းနဲ့ မိုးကောင်းကျောင်းမှာ အဲဒီ လိုလက်ရာတွေ မရှိဘူး။

ကြေးမြင်မိဖုရားကျောင်းရဲ့ မူလ အလှူရှင်က ကြေးမြင်မိဖုရားမဟုတ်ဘူး။ “ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု၊ မြန်မာ့ရှေးဟောင်း ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းကြီးများ ( နတ်မောက်ထွန်းရှိန်)” စာအုပ်မှာ ဒီကျောင်း ကို ၁၂၇၃ ခုနှစ်မှာရန္တပိုရွာစားက ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့ပြီး ကြေး မြင် မိဖုရားက ရှေ့ပိုင်း အဆောင် ကို ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့တာလို့ ဆိုတယ်။ ဒါ့ကြောင့် လှေကားအတက်နဲ့ ကျောင်းတံခါး၊ ကျောင်းနံံရံ တွေမှာမြင်ရတဲ့ ပန်းပုလက်ရာတွေက ကြေးမြင်မိဖုရားကောင်းမှုဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ကြေးမြင်မိဖုရားကျောင်းရှေ့မှာ ထူးထူးဆန်းဆန်း မြင်ခဲ့ရတာက ရေအိုးစင်ရဲ့ အောက်ခြေ ဘယ် ညာက သင်္ချ ိုင်းကျောက်စာနှစ်ချပ်ဖြစ်ပါတယ်။ ကျောင်းဘက်ကို မျက်နှာမူကြည့်လိုက်ရင် ဘယ် ဘက်အခြမ်းမှာက “မင်းတုန်းမင်း နဲ့ ကြေးမြင်မိဖုရားတို့ရဲ့ သားတော် ပျဉ်းမနားမြို့စား ကိုယ်တော် ကြီးဘုရား ( ၉ ၂ နှစ် )” ကျောက်စာဖြစ်ပါတယ်။ ညာဘက်ကတော့ “ မင်းတုန်းမင်း နဲ့ ငန်းဇွန် မိဖုရားတို့ရဲ့ သမီးတော် ထရံကာမြို့စား ထိပ်ခေါင်တင်ဖုရား ( ၉ ၀ နှစ်)” ကျောက်စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကွယ်လွန်တဲ့ ရက်က ၁၃၂၅ နယုန်လပြည့် နဲ့ ၁၃၂၅ နယုန်လဆန်း ၁၁ ရက်ဆိုတော့ လေးရက်ပဲ ခြားပါတယ်။ ဆရာတော်မရှိတဲ့အတွက် ကျောက်စာတွေရဲ့ ရာဇဝင်ကိုတော့ မမေးခဲ့ရဘူး။( စာ အပြည့် အစုံကို ဓာတ်ပုံ အမှတ်စဉ် ၁၄ မှာကြည့်ပါ။)

မိုးကောင်းကျောင်းနဲ့ ရမည်းသင်းကျောင်းတွေအကြာင်းကို ရေးတဲ့ ခရီးသွားဆောင်းပါးတွေမှာ ဒီ ကျောင်းတွေက အမရပူရ နန်းတော်က နန်းတော်အဆောင်တွေကို ရွှေ့ပြောင်းပြီးလှူဒါန်းတဲ့ သဘော ရေးတာမျိုးတွေ့ရတယ်။ မိုးကောင်းကျောင်းမှာတွေ့ရတဲ့မွမ်းမံကုသိုလ်ပြုစာတမ်းမှာတော့ “မိမိတို့အဆောင်များကို ကျောင်းဆောက်၍လှူဒါန်းကြပါသည်။” လို့ပဲ ရေးထားတယ်။ မြင်ခဲ့ရတဲ့ ကျောင်းပုံစံများအရတော့ နန်းတော်အဆောင်ကို ရွှေ့ဆောက်တာထက် နန်းတော်ဆောင်က ပစ္စည်းတွေ အထူးသဖြင့် မှန်စီရွှေချ တံခါးလို့ အရာမျိုးတွေကိုပဲ သယ်လာပြီး ကျောင်းမှာ အသုံးပြု တယ်လို့ ယူဆမိပါတယ်။
တကယ်တော့ နှစ်တစ်ရာကျော်တဲ့ သာသနိက အဆောက်အအုံများ (မည်သည့်ဘာသာမဆို)၊ လူနေအဆောက်အအုံများ၊ လှိုဏ်ဂူ၊ကျောက်ဂူ၊ စဉ့်ဖို စတဲ့ နေရာများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများ၊ သင်္ချ ိုင်းများ စတဲ့ ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံတွေကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်း နိုင်ဖို့အတွက် “ ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံများ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရေး ဥပဒေ ( ၂၀၁၅)” ကို ပြဋ္ဌာန်းထားပြီးသားဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီဥပဒေအရ ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံအဖြစ် ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းပေးစေလိုရင် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနကို တင်ပြလို့ရတယ်။ ဝန်ကြီးဌာနက ပိုင်ရှင်နဲ့ ညှိနှိုင်း ပြီး ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းလို့ရတယ်။ ဒါမှမဟုတ် ပိုင်ရှင်က ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနကို လွှဲပြောင်း အပ်နှံ ရင် ဝန်ကြီးဌာနက သင့်လျော်တဲ့ ချီးမြှင့်ငွေကို ပေးအပ်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့တာ ခုနစ် နှစ်ရှိပြီဖြစ်ပေမယ့် အခုထိ အဲဒီ ဥပဒေအရ ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီး ဌာနက ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံအဖြစ် သတ်မှတ် ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းပေးထားတဲ့ အဆောက် အအုံက ၂၀၈ လုံးပဲရှိပါသေးတယ်။ အဲဒီအထဲမှာ ရန်ကုန်က ၁၂၄ လုံးနဲ့ အများဆုံး ဖြစ် ပါတယ်။ မန္တလေးက ဘယ်နှစ်လုံး စာရင်းပေါက်သလဲ မသိဘူး။

မန္တလေး၊ အမရပူရ၊ အင်း၀ ယဉ်ကျေးမှုတြိဂံနယ်မြေက ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံတွေကို ဒီ ဥပဒေနဲ့ အညီ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းနိုင်ဖို့အတွက် ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုမယ့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ပေါ် လာရင်တော့ ရမည်းသင်းကျောင်း၊ မိုးကောင်းကျောင်းနဲ့ ကြေးမြင်ကျောင်းတို့မှာ ရှိနေတဲ့ အမရ ပူရ ခေတ် အနုပညာလက်ရာတွေအတွက် စိတ်အေးရမှာပဲ။

“ ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံများ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရေး ဥပဒေ ( ၂၀၁၅) အပြည့်အစုံကို အောက်ပါ လင့်ခ်မှာ ဖတ်နိုင်ပါတယ်။

https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=325

ထင်တလုံး

လွန်ခဲ့တဲ့ ခုနစ် နှစ် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးတာဝန်ယူချိန်က ကိုယ့်ကိုယ် ကိုယ်ထင်တလုံးဖြစ်နေတဲ့ စိတ်ပျောက် သွားစေတဲ့ ဖြစ်ရပ်အကြောင်းကို “ ထင်တလုံး” ဆိုပြီး စာတစ်ပုဒ်ရေးခဲ့တယ်။ ဒီဖြစ်ရပ် လေးမှာ ပါဝင်ခဲ့တဲ့၊ အဲဒီအဖြစ်အပျက်အကြောင်း ကျွန်တော့်ကို ပြန်ပြောပြတဲ့ ဘုတ်အဖွဲ့ဝင်တွေ ထဲက တစ်ချို့ အငြိမ်းစားယူသွားပြီ၊ တစ်ချို့ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေဆဲပဲ။

သူတို့နဲ့ စကားပြောပြီးတဲ့နောက် ပြန်တွေးကြည့်တော့ သူတို့ ဒီအဖြစ်အပျက်အကြောင်း ကျွန်တော့်ကို ပြန်ပြောပြတာ ဟာ “ ဦးရဲထွဋ် ၊ ခင်ဗျား ဘဝင်မြင့်မနေနဲ့၊ ထင်တလုံး ဖြစ်မနေနဲ့” လို့ သွယ်ဝိုက်သတိပေးတာလို့ ခံစားမိတဲ့အတွက် ဒီစာကို ရေးဖြစ်ခဲ့တာပါ။

ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် “ထင်တလုံး” ဖြစ်ပြီး ထင်ရာစိုင်းလို့ ကိုယ်တိုင်တင်မဟုတ်ဘူး၊ အရပ် ရှစ်မျက်နှာက လူတွေကိုပါ ဒုက္ခမျိုးစုံရောက်စေတဲ့ ဖြစ်ရပ်တွေကို မြင်တိုင်း “ထင်တလုံး” မဖြစ် အောင် သွယ်ဝိုက်သတိပေးခဲ့တဲ့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။


ထင်တလုံး

ကျွန်တော်အနေဖြင့် သမ္မတ၏ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ်နှင့် မီဒီယာတွေပေါ်မှာ မကြာ မကြာ ညွှန်းဆိုဖော်ပြခံရသူလည်းဖြစ်၊ ဖေ့ဘွတ်လူမှုမီဒီယာကို တက်တက်ကြွကြွ အသုံးပြု ပြီး လူတွေနဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံနေသူလည်းဖြစ်ရာ လူသိအတော်များသည်ဟု ဆိုနိုင်ပါ သည်။

ထို့အတူ ဝန်ကြီးဌာနအတွင်းတွင်လည်း ဆယ်နှစ်ကျော်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်၊ အောက်ခြေဝန်ထမ်းများနှင့် မကြာခဏထိတွေ့ဆက်ဆံပြောဆိုသူလည်းဖြစ်သည့် အတွက် ဝန်ထမ်းများအကြားတွင် လူသိများသည်ဟု ဆိုနိုင်ပါသည်။

ဒီလိုကြောင့်လည်း လူကြားသူကြားထဲ သွားရင်းလာရင်း ပြည်သူတွေက၊ အခြားဌာန မှ ဝန်ထမ်းများက ၊ကိုယ့်ဌာနက ဝန်ထမ်းများက ကိုယ့်ကိုနှုတ်ဆက်လ ျှင်“ဟယ် ငါ့ကို လူ သိ အတော်များပါလား”ဟုတွေးရင်းကျေနပ်မိသည်။ မကြာခဏ ဆိုသလို “ သွားရတာ မလွတ်လပ် တော့ဘူးဗျ၊ လူတွေက သိနေတာကိုး “ ဟု ခင်သူမင်သူများကို ပြောရင်း ကျေနပ်နေတတ်ပြန် သည်။

တနည်းပြောရရင်တော့ ကိုယ့်ကိုယ် ကိုယ် ထင်ပေါ်သူ၊လူသိများသူဟု ထင်တစ်လုံးဖြစ်နေခဲ့ သည်ဟု ဆိုရပါ မည်။ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာစာအဖွဲ့၏ ၁၉ ၇၉ ခုနှစ် မြန်မာ အဘိဓာန် အကျဉ်းချုပ် တွင်မူ “ထင်တလုံး”ကို ထင်မြင်ယူဆချက်၊ မိမိ ကိုယ် မိမိ အထင် ကြီးခြင်း ဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်။

ပြီးခဲ့သည့် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့က ဝန်ကြီးဌာနအတွင်းမှာ အရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခု လုပ်သည်။ သတင်းလုပ်ငန်းနှင့်ပတ်သက်ပြီး နိုင်ငံတကာအသံလွှင့်ဌာန တစ် ခုနှင့် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်မည့် စီမံကိန်းအတွက် လူရွေးချယ်သည့် စာမေးပွဲဖြစ်ပြီး ပထမ အဆင့်စစ်ဆေးမှုတွေ ထဲကအောင်မြင်လာသူတွေကိုနောက်ဆုံးလူတွေ့စစ်ဆေး ရွေးချယ် မှုလုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။

ဘုတ်အဖွဲ့မှာ ဌာနက တာဝန်ရှိသူတွေပါသလို ပြင်ပမီဒီယာများက သတင်းလုပ်ငန်းအတွေ့ အကြုံ ရှိသူတွေလည်းပါသည်။ သူတို့မေးသည့် မေးခွန်းတွေထဲမှာ သတင်းတစ်ခုနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဖြစ်စဉ် ဖွင့်ကာ အဲဒီ သတင်းနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဘယ်လိုသတင်းတည်ဆောက်ပြီး ထုတ်ပြန်မလဲ ဆိုသည့် မေးခွန်း လည်းပါသည်။

ဒီလိုနဲ့ အမျိုးသမီးဝန်ထမ်းတစ်ဦးဖြေဆိုသည့် အလှည့်သို့ရောက်လာ သည်။ သူ့ကို ဖြစ်စဉ်ဖွင့်ပေးသည့် သတင်းက အစိုးရနှင့်လည်း ပတ်သက်သည်၊ ထို့အတူ အခြား နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခုနဲ့လည်းပတ်သက်သည်။ ဘုတ်အဖွဲ့က အဲဒီသတင်းကို ထုတ် ပြန်နိုင်ဖို့အတွက် ဘယ်သူတွေကိုမေးပြီးဖော်ပြသင့်သလဲ ဆိုတာကို သိချင်သည်။

ဖြေဆိုသူ အမျိုးသမီလေးက အထာမပေါက်၊ “ဟင် ဟို ဟာ” နဲ့ ရပ်နေသည်။ ဒီတော့ ဘုတ် အ ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးက ဝင်ထောက်ပေးသည်။ သတင်းနဲ့ပတ်သက်ပြီး တတ်နိုင်ရင် နှစ်ဘက် လုံးကို မေးရမယ်လေ ဟု စပေးလိုက်တော့ ဟုတ်ကဲ့ ဟုတ်ကဲ့ အစိုးရနဲ့ ပါတီကိုမေးပါ့ မယ်ဟု ဆိုလေ၏။

ဒီတော့ နောက်မေးခွန်းက အစိုးရဘက်က ဘယ်သူ့ကို မေးမလဲ ဟု ထပ်မေးသည်။ အဖြေမရ။ နောက်ဆုံး စိတ်မရှည်သည့် အဖွဲ့ဝင်တစ်ယောက်က အစိုးရရဲ့ သဘောဆိုရင် သမ္မတရဲ့ ပြောရေး ဆိုခွင့် ရှိသူကို မေးရမှာလေ။ သူ ဘယ်သူလည်း သိတယ် မဟုတ်လားဟု တရားထောက် ပေးရ ပြန်သည်။

ခက်ပြီ။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ အမျိုးသမီးဝန်ထမ်းလေး အဖြေကို အကြိတ်အနယ် စဉ်းစား၏။ လက်ချင်းပွတ်၊ ခေါင်းငုံ့၊ ခေါင်းကုတ်ပြီး သကာလ နောက်ဆုံးတော့ ရဲရဲ့ ဝံ့ဝံ့ ဖြေရှာလိုက်သည်။ “ သမ္မတရဲ့ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ဆရာကြီးအောင်ထွန်းသက်ပါ။ သူ့ကို မေးပါ့ မယ် “ ဟူသတတ်။

ဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်း၏ စုံထောက်ဦးစံရှား ထောက်လှမ်းသော “မသင်္ကာသော လင်မယား” ဝတ္ထုဇာတ်သိမ်းခန်းတွင် စုံထောက်ဦးစံရှားက အမှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး သူကောက်ချက်လွဲခဲ့ ပုံ ကြောင့် ဦးသိန်းမောင်ကို

“ ကိုယ်ကိုယ်ကိုယ် အထင်ကြီးပြီး စိတ်ကြီးဝင်နေတယ်လို့ ခင်ဗျား ထင်လာတဲ့အခါကျတော့ နားနားကပ်ပြီး မပုတို့လင်မယားလို့တိုးတိုးလေး သတိပေးစမ်းပါဗျာ “ ဟုပြောခဲ့သည်။

မိတ်ဆွေများခင်ဗျား၊ကျွန်တော် ရဲထွဋ် တစ်ယောက် ကိုယ်ကိုယ်ကိုယ် ထင်တစ်လုံးဖြစ်နေပြီလို့ ထင်တဲ့အခါ ကျွန်တော့် အနားကပ်ပြီး ဖြစ်ဖြစ်၊ ကွန်မန့်လေးနဲ့ဖြစ်ဖြစ်

“ ဆရာကြီးအောင်ထွန်းသက် “ လို့ သတိပေးကြပါခင်ဗျား။

ဒိုင်လူကြီးရဲ့ တာဝန်

လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်နှစ် ၁၄-၁၁-၂၀၂၀ ရက်နေ့မှာ ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲပြီးနောက်ပိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်က လုပ်ဆောင်ပေးသင့်တဲ့အချက်များကို “ ဒိုင်လူကြီးရဲ့ တာဝန်” ဆိုပြီး ဆောင်းပါး ရေး ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီဆောင်းပါးရေးပြီးနောက်ဆုံးအခြေအနေကို ပြောရရင် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ရွေးကောက် ပွဲ ဥပဒေနဲ့ အညီ ရွေးကောက်ပွဲ ကန့်ကွက်လွှာတွေကို လက်ခံခဲ့တယ်။ ၃၁-၁-၂၀၂၁ အထိ အင်န်အယ်လ်ဒီပါတီရွေးချယ်ခံကိုယ်စားလှယ်များကို ကန့်ကွက်လွှာတင်သွင်း မှု ၂၆၅ မှု ရှိခဲ့တယ်။ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့တွေကိုဘယ်လိုဖွဲ့စည်းမလဲဆိုတာနဲ့ပတ်သက်လို့တော့အဲဒီအချိန်ထိပြောဆို တာ မရှိသေးဘူး။၂၀၁၀၊၂၀၁၅ရွေးကောက်ပွဲများရဲ့ အစဉ်အလာအရဆိုရင်လည်း ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် အသစ်ဖွဲ့စည်းပြီးမှ စစ်ဆေးကြားနာမှုတွေလုပ်တာဖြစ်တဲ့အတွက် မပြော သေးတာ လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ၁ – ၂ – ၂၀၂၁ ရက်နေ့မှာ တပ်မတော်က သမ္မတကို ထိန်းသိမ်းပြီး ဒုတိယ သမ္မတ ဦးမြင့် ဆွေက ခေတ္တသမ္မတ အနေနဲ့ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာခဲ့တဲ့အတွက် ဦးလှသိန်း ဦး ဆောင်တဲ့ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်လည်းဖျက်သိမ်းခံလိုက်ရတယ်။

နောက်ထပ်မံ ဖွဲ့စည်းတဲ့ ဦးသိန်းစိုး ဦးဆောင်တဲ့ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် အသစ် ကတော့ အဲဒီ ရွေးကောက်ပွဲ ကန့်ကွက်လွှာတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဆက်လက်ဆောင်ရွက်တာ မရှိတော့ဘဲ ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်ကို ပယ်ဖျက်ကြောင်းကြေညာခဲ့တယ်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်း ချက်များနဲ့ ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများအရ အဲဒီလို လုပ် ပိုင်ခွင့် ရှိမရှိ ဆွေးနွေးဖို့ အကြောင်းတွေ ရှိပေမယ့် ဘယ်ပါတီကမှ ဆွေးနွေးတာမတွေ့မိ၊ မဖတ် မိ သေး ဘူး။

==================================================

ဒိုင်လူကြီးရဲ့ တာဝန်

၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ အကြိုကာလမှာ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ ပါတီထောက်ခံသူများ အကြား ပြိုင် ဆိုင်မှုတွေပြင်းထန်ခဲ့တဲ့အတွက် ပြည်သူလူထုက ရွေးကောက်ပွဲကို အေးအေးချမ်းချမ်း ကျင်းပ နိုင်ပါ့မလားဆိုပြီး စိုးရိမ်စိတ်တွေများခဲ့ကြတယ်။

ရွေးကောက်ပွဲအလွန်ကာလမှာလည်း ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို လက်မခံဘူး၊ ရွေးကောက်ပွဲ အသစ် ပြန်လည်ကျင်းပပေးရမယ်ဆိုတဲ့တောင်းဆိုချက်တွေကြောင့် ပြည်သူလူထုကြားမှာ စိုးရိမ်စိတ် ရော၊ ဒေါသတွေပါ မြင့်တက်ခဲ့တယ်။

ဒီအခြေအနေကို ကုစားနိုင်ဖို့အတွက် သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးပါတီတွေမှာတာဝန်ရှိသလို ဦးလှသိန်း ကော်မရှင်မှာလည်းတာဝန်ရှိတယ်။

ကန့်ကွက်ခြင်း

လက်ရှိအချိန်မှာတော့ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီအပါအဝင် ပါတီ ၁၆ ခုရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်တွေ တရားမဝင်ဘူးလို့ ကန့်ကွက်မှုကို လက်မခံဘဲ ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်အတိုင်းဆက်လက်အကောင်အထည်ဖော်သွားမယ်လို့ ပြောထားတယ်။

ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်တစ်ခုလုံးကို လက်မခံ ဘူးလို့ပြောနေတာကို ပယ်ချတာ သဘာဝကျပါတယ်။ ထောက်ခံပါတယ်။ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို လုံးဝပယ်ဖျက်လိုက်ရင် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို လက်ခံ ထားတဲ့ပါတီတွေရဲ့ အနိုင်ရလဒ်တွေကိုရော၊ ကန့်ကွက်နေတဲ့ပါတီတွေရဲ့ အနိုင်ရလဒ် ကို ပါ တစ်ဖက်သတ် ပယ်ဖျက်ရာရောက်တဲ့အတွက် တရားနည်းလမ်းကျမှမဟုတ်ဘူး။

ဒါ့အပြင်ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို ပယ်ဖျက် ပြီး ရွေးကောက်ပွဲအသစ်ပြန်လည်ကျင်းပပေးဖို့ဆိုတာ ရွေးကောက်ပွဲဝင်ပါတီအများစု ၊ စောင့်ကြည့်လေ့လာတဲ့အဖွဲ့အများစု ရဲ့ထောက်ခံမှုလိုအပ်သလို မဲဆန္ဒရှင်အများစုကလည်း လွတ်လပ်မှုမရှိဘူး၊ တရားမ ျှတမှုမရှိဘူးလို့ တောင်းဆို တာမျိုး ဖြစ်ဖို့လိုတယ်။ အခုအခြေအနေက အဲဒီလိုမဟုတ်ဘူး။

ဒါပေမယ့် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်အနေနဲ့ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်းဟာ သူ့မဲဆန္ဒနယ်ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး ရွေးကောက်ပွဲ ဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေများနဲ့ အညီ ကန့်ကွက်လွှာတင်သွင်းခွင့်ရှိတယ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့ကို တိုင်ကြားခွင့်ရှိတယ်ဆိုတာကိုတော့လက်ခံရမယ်။ ပါတီရဲ့ လုပ်ရပ်အပေါ် သဘောမတူနိုင်တာကြောင့် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်းရဲ့ ကန့်ကွက် လွှာတင်သွင်းမှုတွေကို လျစ်လျူရှုထားသလို မဖြစ်ဖို့လိုတယ်။

ဒါ့ကြောင့်ဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေများနဲ့ အညီ ကန့်ကွက်လွှာတင်သွင်းတဲ့ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းက ကြည့် ရှုခွင့်၊ ကူးယူခွင့်ရှိတဲ့ စာရွက်စာတမ်းအထောက်အထားများကိုလည်း သက်ဆိုင်ရာ ကော်မရှင် အဆင့်ဆင့်က အမြန်ဆုံးလေ့လာကြည့်ရှုခွင့်ပြုသင့်တယ်။ ဒီလုပ်ငန်းကို အချိန်ဆွဲထား ရင် ကော်မရှင်အပေါ်မှာ အထင်မှားမှုတွေ ပေါ်ထွက်လာနိုင်တယ်။

ရွေးကောက်ပွဲ ခုံအဖွဲ့

နိုင်ငံရေးပါတီ ၁၆ ပါတီအုပ်စုက ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုတွေကို ဖြေရှင်းဖို့ လွတ်လပ် တဲ့ စုံစမ်းရေးကော်မရှင်တစ်ခု ဖွဲ့ပေးဖို့တောင်းဆိုထားတယ်။

ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာလုပ်ငန်းတွေနဲ့ ပတ်သက်ရင် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်မှာပဲ တာဝန်ရှိတယ်။ ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်ရဲ့ အဆုံးအဖြတ်က အပြီးအပြတ်အတည်ဖြစ်တယ်။ ဒါ့ကြောင့် အငြင်းပွားမှုတွေ အတွက် လွတ်လပ်သောစုံစမ်းရေးကော်မရှင်တစ်ခုဖွဲ့စည်းဖို့ ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်တဲ့ တောင်းဆိုချက်ပဲ။

ဒါပေမယ့် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်အနေနဲ့ ကော်မရှင်ဆောင်ရွက်ချက်များအပေါ် သံသယတွေ နည်းပါးသွားအောင် အောက်ပါအတိုင်းလုပ်ဆောင်သင့်တယ်-

ပထမလုပ်ငန်းက ကန့်ကွက်လွှာများကို စစ်ဆေးမယ့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့တွေနဲ့ဆိုင်တယ်။ ကော်မရှင်က ရွေးကောက်ပွဲ ခုံ အဖွဲ့ တွေကို ဖွဲ့စည်းရာမှာ လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ ဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၉ (က) အရ ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်သုံးဦး နဲ့ဖွဲ့ လို့ရသလို ၆၉ (ခ) အရ ကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးက ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ဆောင်ရွက်ပြီး ဥပဒေကျွမ်းကျင်ပြီး သင့်လျော်တဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီဝင်မဟုတ်တဲ့ နိုင်ငံသားနှစ်ဦးက အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်နဲ့ လည်းဖွဲ့စည်းလို့ရတယ်။

ဒါ့ကြောင့် ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ပတ်သက်ပြီး ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့တွေကို ဖွဲ့စည်းတဲ့အခါ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ ရွေးကောက်ပွဲလေ့လာစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့များ၊ အခြား ဥပဒေဆိုင်ရာ အဖွဲ့ အစည်းများနဲ့ ညှိနှိုင်းပြီး သင့်တော်တဲ့ နိုင်ငံသားတွေကို ရွေးချယ်တာဝန်ပေးနိုင်ရင် ကော်မရှင်ရဲ့ တရားမ ျှတမှုကို ပိုသက်သေပြနိုင်မယ်လို့ယူဆပါတယ်။

ဒုတိယအချက်က စုံစမ်းရေးကော်မရှင်ကိစ္စ။ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်တွေကို လွတ်လပ်တဲ့ စုံစမ်း ရေးကော်မရှင်ဖွဲ့ စစ်ဆေးဖို့တောင်းဆိုတာက မဖြစ်နိုင်ဘူး။ ဒါပေမယ့် လက်ရှိရွေးကောက်ပွဲ အပေါ် ပြန်လည်သုံးသပ်ပြီး အနာဂတ်ရွေးကောက်ပွဲတွေမှာ ဘာတွေ ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက် သင့်သလဲ ဆိုတဲ့ အချက်တွေကို ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ ကျွမ်းကျင်သူများပါဝင်တဲ့ ကော်မရှင်တစ်ခု က လေ့လာဆန်းစစ် တာမျိုးတော့လုပ်သင့်တယ်။ ဒါကြောင့် ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်အနေနဲ့ နိုင်ငံတော် သမ္မတ ကို ဒီလို ကော်မရှင်မျိုးဖွဲ့စည်းပေးနိုင်ဖို့တင်ပြမယ်ဆိုရင် အားလုံးက ကြိုဆို မယ်လို့ ယုံကြည်ပါတယ်။

ပွင့်လင်းမြင်သာမှု

အခု လို ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုတွေ ဖြစ်ရတဲ့အကြောင်းအရင်းတွေထဲမှာ ရွေးကောက် ပွဲကော်မရှင်ရဲ့ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု အားနည်းခြင်း ဟာ လည်း အဓိက အချက်တစ်ခု ဖြစ်တယ်။ ဒါကို တော့ ကော်မရှင်အနေနဲ့ ငြင်းလို့မရဘူး။ ကော်မရှင်အနေနဲ့ ရွေးကောက်ပွဲလေ့လာစောင့်ကြည့် သူတွေကို မဲလက်မှတ်များပုံနှိပ်မှုကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခွင့်မပေးတာဟာ အလွန်ကြီးမားတဲ့ အား နည်းချက်ပဲ။ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲတုန်းက ခွင့်ပြုခဲ့တဲ့လုပ်ငန်းတစ်ခုကို ခိုင်လုံတဲ့ အကြောင်းပြ ချက်မရှိဘဲ ဖျက်သိမ်းခဲ့တဲ့အတွက် သံသယတွေပိုများစေတယ်။

ဒီလိုပဲ ရွေးကောက်ပွဲလေ့လာစောင့်ကြည့်သူတွေကို ရွေးကောက်ပွဲ ကန့်ကွက်လွှာအမှုများ စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း လုပ်ငန်းတွေကို စောင့်ကြည့်ခွင့်မပြုဘူးလို့ သတ်မှတ်ထား တာဟာ အခုလို အငြင်းပွားမှုတွေ ပြင်းထန်နေချိန်မှာ မဖြစ်သင့်တဲ့ကိစ္စပဲ။ ဒီကန့်သတ်ချက်ကို ပြန်ပယ်ဖျက် သင့်ပါပြီ။

ဒါ့ကြောင့် လက်ရှိ အငြင်းပွားမှုတွေကို ဖြေရှင်းရာမှာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ရှိရှိဖြေရှင်းဖို့ အကြံပြု ချင် ပါတယ်။ မဲလက်မှတ်ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းနဲ့ပတ်သက်တဲ့ ကော်မရှင်နဲ့ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ မှတ်တမ်း များ၊ စာရင်းဇယားများကို နိုင်ငံရေးပါတီများနဲ့ ရွေးကောက်ပွဲလေ့လာစောင့်ကြည့်သူ တွေကို ကြည့်ရှု ခွင့် ပေးရမယ်။ အများပြည်သူသိအောင်ထုတ်ပြန်ပေးရမယ်။ ဒီလိုပဲ ရွေးကောက်ပွဲ အငြင်းပွားမှု ဖြေရှင်း ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်အဆင့်တိုင်းကို နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ ရွေးကောက်ပွဲ လေ့လာစောင့်ကြည့် သူများကို လေ့လာခွင့်ပေးရပါမယ်။

ပွဲဆူတာနဲ့ပတ်သက်ပြီး ကစားသမားတွေနဲ့ ပရိသတ်မှာတာဝန်ရှိသလို ဒိုင်လူကြီးမှာလည်း တာဝန် မကင်းဘူးဆိုတာကိုတော့ လက်ခံစေချင်ပါတယ်။

ဘရာဇီးရွေးကောက်ပွဲ နဲ့ စစ်တပ်အခန်းကဏ္ဍ

၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွင်း နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝန်းက အလေးထားစောင့်ကြည့်နေတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ တွေ ထဲမှာ ဘရာဇီးနိုင်ငံ သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲလည်းပါတယ်။ ဘရာဇီးနိုင်ငံဟာ လူဦးရေ၂၁၇ သန်း ရှိပြီးတောင်အမေရိက တိုက်မှာ အကြီးဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပါတယ်။ စီးပွားရေးအရဆိုရင်လည်း BRIC ( ဘရာဇီး၊ ရုရှး၊ အိန္ဒိယ နဲ့ တရုတ် ) လို့ခေါ်တဲ့ စီးပွားရေးအင်အားသစ် နိုင်ငံအုပ်စု မှာပါတယ်။

ဘရားဇီးနိုင်ငံရွေးကောက်ပွဲကို အလေးထားစောင့်ကြည့်ရတဲ့အကြောင်းအရင်းတွေထဲမှာ သမ္မတ လောင်းနှစ်ဦးရဲ့ ကွဲပြားခြားနားတဲ့ နိုင်ငံရေးရပ်တည်ချက်က အဓိက ကျတယ်။

လက်ရှိသမ္မတ ဘော်လ်ဆိုနာရို ( Jair Messias Bolsonaro) က လက်ယာစွန်းအယူအဆပြင်း ထန် တဲ့ နိုင်ငံရေးသမား၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းကြီးတွေနဲ့ နီးစပ်တယ်။ သူက ၁၉ ၈၈ ခုနှစ်မှာ တပ် မတော်က ဗိုလ်ကြီးအဆင့်နဲ့ အငြိမ်းစားယူပြီး နိုင်ငံရေးလောကထဲဝင်ခဲ့တဲ့ အတွက် တပ်မတော် နဲ့လည်း နီးစပ်မှုရှိတယ်။ ၂၀၁၈ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲဝင်တော့ အငြိမ်းစားဗိုလ်ချုပ် Hamilton Mourão ကို သူ့ရဲ့ ဒုသမ္မတ လောင်း အဖြစ်လက်တွဲရွေးကောက်ပွဲဝင်ခဲ့သလို သမ္မတ ဖြစ် လာ ချိန်မှာလည်း စစ်ဘက်အရာရှိဟောင်းတွေကို အရေးပါတဲ့ ရာထူးနေရာတွေမှာ တာဝန် ပေး ခဲ့တယ်။

ဘော်လ်ဆိုနာရို က သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်း သိမ်းရေး၊ လူနည်းစု အခွင့်အရေးဆိုတာ အပို သက်သက်လို့ မြင်တဲ့သူ၊ သူ့ပထမ သက်တမ်း ကာ လ အတွင်းမှာ အမေဇုံ သစ်တောပြုန်းတီးမှု က အဆများစွာမြင့်တက်လာပြီး ဒေသခံတိုင်းရင်းသား များရဲ့ အခွင့်အရေးတွေကိုလည်း မျက်ကွယ်ပြုခံခဲ့ရတယ်။ ကိုဗစ် ၁၉ ရောဂါကာကွယ်ကုသရေးမှာလည်း သူရဲ့ မူဝါဒ အမှားတွေ ကြောင့် ဘရာဇီးပြည်သူ ၃၉ သန်းနီးပါး ရောဂါကူးစက်ပြီး ခြောက်သိန်းရှစ်သောင်းကျော် သေဆုံးခဲ့ ရတယ်။ အဲဒီသေဆုံးမှုက ကမ္ဘာပေါ်မှာ ဒုတိယအများဆုံးသေဆုံးမှုပဲ။ သူ့ရဲ့ နိုင်ငံရေးရပ်တည်ချက်နဲ့ လုပ်ကိုင်ပုံကို မြင်သာအောင်ပြောရရင် ဘော်လ်ဆိုနာရို ဟာ ဘရာဇီး နိုင်ငံရဲ့ “ဒေါ်နယ် ထရမ့်” ပဲ။

သူ့ပြိုင်ဘက် လူလာဒါဆေးဗား ( Luiz Inácio Lula da Silva) က လက်ဝဲယိမ်းဝါဒီ။ သူကိုယ်တိုင် သတ္တုစက်ရုံအလုပ်သမားအဖြစ် အလုပ်လုပ်ခဲ့ရပြီး အလုပ်သမားသမဂ္ဂလှုပ်ရှားမှုတွေမှာ တက် တက် ကြွကြွပါဝင်ခဲ့တယ်။ ၁၉ ၆၄ ခုနှစ်မှာ စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီး အာဏာသိမ်း စစ်ကောင်စီ က အုပ်ချုပ်နေချိန် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် အလုပ်သမားပါတီကို စတင်တည်ထောင်တဲ့အခါ လူလာဒါ ဆေးဗားလည်းပါဝင်ခဲ့တယ်။၁၉၈၅ခုနှစ် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအဆုံးသတ်ပြီးနောက် ၁၉ ၈၆ ရွေးကောက် ပွဲမှာ လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် အရွေးခံရတယ်။ အဲဒီကနေ အဆင့်ဆင့် ကြိုးစားလာပြီး တဲ့နောက် ၂၀၀၃ မှာ အလုပ်သမားပါတီ ကိုယ်စားပြု သမ္မတ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရ တယ်။ ၂၀၁၀ အထိ သမ္မတ သက်တမ်းနှစ်ကြိမ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့တယ်။

သူ့သမ္မတ သက်တမ်းအတွင်းမှာ အရေးပါတဲ့ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေ လုပ်ခဲ့တယ်။ ကြွေးမြီနဲ့ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုကို သိသိသာသာလျှော့ချနိုင်ခဲ့တယ်။ ကုလသမဂ္ဂ စာရင်းတွေအရ ဘရာဇီးပြည်သူ သန်းနှစ်ဆယ်ကို ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုကနေ လွတ်မြောက်အောင် ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ခဲ့တယ်။ အခြေခံလူတန်းစားတွေအတွက် အလုပ်အကိုင်၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာ ရေးအခွင့်အလမ်းတွေ ဖော်ဆောင်ပေးခဲ့တယ်။

ဒါပေမယ့် လူလာ ဒါဆေးဗားရဲ့ သမ္မတ သက်တမ်းက ခြောက်ပြစ်ကင်းသဲလဲစင်တော့ မဟုတ်ဘူး။ အလုပ်သမားပါတီဝင် ဝန်ကြီးတွေ၊အမတ်တွေရဲ့ အဂတိလိုက်စားမှုတွေရှိခဲ့တယ်။ သမ္မတ ကိုယ် တိုင် ပါဝင်နေတယ်လို့ စွပ်စွဲမှုတွေရှိခဲ့တယ်။ လူလာ ဒါဆေးဗား သမ္မတ တာဝန်က အနားယူပြီး တဲ့ နောက် ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှာ သူ့ကို အဂတိလိုက်စားမှုနဲ့ တရားစွဲခံရတယ်။ သမ္မတ ဟောင်း လူလာ ကတော့ ဒီတရားစွဲမှုဟာ နိုင်ငံရေးလက်စားချေမှု သက်သက်ပဲ လို့ ပြောခဲ့တယ်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မှာ အဂတိလိုက်စားမှုနဲ့ ထောင်ဒဏ် ကိုးနှစ်ခွဲ ချမှတ်ခံရတယ်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် မှာတော့ ဘရာဇီး တရားရုံးချုပ်က သမ္မတ ဟောင်း လူလာဒါဆေးဗား အပေါ် တရားစွဲမှု နဲ့ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်မှုတွေ ဟာ ဥပဒေနဲ့ မညီဘူးလို့ ဆုံးဖြတ်ပြီး ပယ်ဖျက်လိုက်တဲ့အတွက် ထောင်ကနေ ပြန်လွတ်လာပြီး ၂၀၂၂ သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲမှာ ဝင်ပြိုင်ခဲ့တယ်။

ဘရာဇီးနိုင်ငံသမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲမှာ သမ္မတလောင်း ၁၁ ယောက်ဝင်ပြိုင်ပေမယ့် ထိပ်ဆုံးမှာ ရှိ နေတာက လက်ရှိသမ္မတ ဘော်လ်ဆိုနာရို နဲ့ အလုပ်သမားပါတီ သမ္မတလောင်း လူလာဒါဆေး ဗားပဲ။ ရွေးကောက်ပွဲ အကြို လူထုစစ်တမ်းကောက်ယူမှုတွေမှာ လူလာ ဒါဆေးဗား ရှေ့က ပြေးနေ တော့ လက်ရှိသမ္မတ ဘော်လ်ဆိုနာရိုက လူလာဒါဆေးဗား နဲ့ အလုပ်သမားပါတီထောက်ခံသူတွေ က မဲခိုးဖို့ ကြိုးစားနေတယ်။ သူသာ ရှုံးခဲ့ရင် ဒါဟာ မဲခိုးခံရလို့ဖြစ်မှာပဲ ဆိုပြီး စွပ်စွဲပြောဆိုမှုတွေ လုပ်ခဲ့တယ်။

အဲဒီလိုပြောကြားမှုတွေကြောင့် လက်ရှိသမ္မတ ဘော်လ်ဆိုနာရို ရွေးကောက်ပွဲရှုံးရင် ရွေးကောက် ပွဲ ရလဒ်ကို လက်မခံဘဲ အာဏာဆက်ယူထားဖို့ ကြိုးစားမှာလား၊ ဒေါ်နယ်ထရမ့်လုပ်သလို အခြေခံ ဥပဒေ ပြင်ပက နည်းလမ်းတွေကို သုံးမလားဆိုတဲ့ စိုးရိမ်မှုတွေ ပေါ်လာခဲ့တယ်။ ဒါ့ကြောင့်လဲ ဘရာဇီး သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲကို ပြည်တွင်း ၊ ပြည်ပက စိတ်ဝင်တစားစောင့်ကြည့်ခဲ့တာဖြစ်တယ်။

သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၂ အောက်တိုဘာ ၂ ရက်နေ့မှာလုပ်တော့ လူလာဒါဆေးဗားက လူထု ထောက်ခံမဲ ၄၈.၄၃% ရတယ်။ လက်ရှိသမ္မတ ဘော်လ်ဆိုနာရို က ၄၃. ၂၀% ရတယ်။ မဲ အများ ဆုံးရတဲ့သမ္မတလောင်းနှစ်ယောက်ဟာထောက်ခံမဲ ၅၀% မကျော်တဲ့အတွက် ဘရာဇီး ရွေးကောက် ပွဲ ဥပဒေအရ အောက်တိုဘာ ၃၀ ရက်နေ့မှာ မဲအများဆုံးရတဲ့ နှစ်ယောက် ထပ်ပြိုင် ရတယ်။ အဲဒီ အခါမှာ လူလာဒါဆေးဗားက ၅၀.၉ % ၊ ဘော်လ်ဆိုနာရိုက ၄၉ .၁ % ရတယ်။ ရွေး ကောက်ပွဲ ကော်မရှင်က လူလာဒါဆေးဗား သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်ခံရကြောင်း ကြေငြာခဲ့တယ်။

ဒါပေမယ့် သမ္မတ ဘော်လ်ဆိုနာရိုက ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း ရွေးကောက်ပွဲရှုံးနိမ့်ကြောင်း အသိ အမှတ်ပြုပြောကြားတာ၊ အနိုင်ရသူကို ဂုဏ်ပြုစကားပြောတာ၊ အာဏာလွှဲပြောင်းရေးအတွက် ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်တာမျိုးမလုပ်ဘူး။ ဒီအတိုင်း ရေငုံနှုတ်ပိတ်နေတယ်။ ဘော်လ်ဆိုနာရို ကို ထောက်ခံသူတွေကတော့ လမ်းပေါ်ထွက်ပြီး ရွေးကောက်ပွဲမှာ မဲမသမာမှုတွေရှိတယ်ဆိုပြီး ကန့် ကွက်တယ်။ ဘရာဇီး ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနရှေ့မှာ ဘရာဇီးစစ်တပ်က ကြားဝင်ပေးဖို့ ဆန္ဒပြ တောင်းဆိုတယ်။ သမ္မတ ဘော်လဆိုနာရိုက ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနကို ရွေးကောက်ပွဲ မှာ မဲခိုးမှု၊မဲလိမ်မှုတွေ ရှိမရှိ စစ်ဆေးဖို့တာဝန်ပေးခဲ့တယ်။

နိုဝင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့ နိုင်ငံတကာသတင်းတွေမှာ ဘရာဇီး ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက ရွေး ကောက် ပွဲနဲ့ ပတ်သက်ပြီး “ သူတို့အနေနဲ့ မဲခိုးမှု၊ မဲမသမာမှုတွေရှိတယ်ဆိုတာ မတွေ့ရဘူး။ ဒါပေမယ့် အီလက်ထရောနစ်စနစ်သုံး မဲဆန္ဒပေးတဲ့ စက်တွေရဲ့ စနစ်တွေကို အပြည့်အ၀ စစ်ဆေး ခွင့်မရတဲ့အတွက် မဲခိုးမှု၊မဲမသမာမှု တွေ လုံးဝမရှိဘူးလို့တော့ ယတိပြတ်မပြောနိုင်ဘူး” လို့ ထုတ် ပြန်ခဲ့တဲ့အကြောင်း ဖော်ပြခဲ့တယ်။

အဲဒီသတင်းထုတ်ပြန်ချက်က အဖွင့်၊အပိတ်နဲ့ ပြောထားတဲ့အတွက် ၁၉ ၆၄ ခုနှစ်ကနေ ၁၉ ၈၅ အထိ အာဏာ သိမ်းစစ်ကောင်စီက အုပ်ချုပ်ခဲ့တဲ့ အဖြစ်မျိုး တစ်ကျော့ပြန်လာတော့မလားဆိုတဲ့ စိုး ရိမ်မှုတွေပေါ်ပေါက်လာခဲ့တယ်။

ဒီသတင်းထုတ်ပြန်ချက်နဲ့ပတ်သက်ပြီး သမ္မတ ဘော်လ်ဆိုနာရို ဘက်က ( နိုဝင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့) အထိ ဘာမှတ်ချက်မှမပေးသေးဘူး။

သမ္မတအဖြစ်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံထားရတဲ့ လူလာဒါဆေးဗားကတော့

“ရွေးကောက်ပွဲဆိုတာ လွှတ်တော်၊ နိုင်ငံရေးပါတီများနဲ့ ပြည်သူလူထုတွေနဲ့သာ သက်ဆိုင်တဲ့ ကိစ္စ ဖြစ်တယ်။စစ်တပ်ရဲ့ အလုပ်မဟုတ်ဘူး။သမ္မတဘော်လ်ဆိုနာရိုက စစ်တပ်ကို အဲဒီလို ( ရွေးကောက် ပွဲ ကိစ္စစုံစမ်းမှု ) လုပ်ခိုင်းတာဟာ ဘရာဇီးစစ်တပ်ကို သိက္ခာကျ ၊ အရှက်ရစေတယ်” လို့ ပြင်းပြင်း ထန်ထန်ဝေဖန်ခဲ့တယ်။

ဘရာဇီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ သမ္မတသစ် လူလာဒါဆေးဗားက ၂၀၂၃ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် နေ့မှာ စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။ အခုအချိန်ထိတော့ လက်ရှိသမ္မတ က တာဝန် လွှဲပြောင်းရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဘာမှမပြောသေးဘူး။ လူလာဒါဆေးဗားကတော့ တာဝန်လွှဲပြောင်း မှု အတွက် သူ့ရဲ့ ဒုသမ္မတကို တာဝန်ပေးထားတယ်လို့ပြောတယ်။

အကဲခတ်တွေက ဘရာဇီး ကာကွယ် ရေး ဝန်ကြီးဌာနနဲ့ တပ်မတော်ရဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေကို အနီးကပ်စောင့်ကြည့်နေကြတယ်။ဒါပေမယ့် ဘရာဇီး ဗိုလ်ချုပ်တွေကတော့ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဘရာဇီး ပြည်သူတွေ သဘောထား နဲ့ နိုင်ငံတကာအခြေအနေဟာ ၁၉ ၆၄ ခုနှစ်နဲ့ မတူတော့ဘူးဆိုတာ သိကြ မှာပါ။

ကိုးကား
နိုဝင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့ CNN Nwes, The Guardian , France 24 သတင်းများ