ဥ – ကြက်ဥ

“ဟိုဘက်ခြံထဲက ကြက်ဖ နဲ့
ကျုပ်ကြက်မ နဲ့ ညား
သူတို့ချစ်ခြင်းရဲ့
ချစ်သက်သေ
အိမ်မှာ ဥ တစ်လုံးကျ”

အရိုး က ကြက်ဥ တစ်လုံးအကြောင်းကို “ ဥ ” ဆို ပြီး ရေးဖွဲ့သီဆိုတော့ ကြက်ဥ အကြောင်းများ သီချင်းလုပ်စရာလား လို့တွေးခဲ့ဖူးတယ်။

ကိုဗစ် ကာလမှာ မဖြစ်မနေ မှ အပြင်ထွက်ရတယ်၊ အပြင်ထွက်တဲ့သူကလည်း အိမ်မှာ ဘာလိုလဲ၊ ဘာကိစ္စလုပ်ဖို့ရှိလဲ မေးသွားပြီး ကိစ္စအားလုံးကို ပြတ်အောင်လုပ်ခဲ့ရတယ်။ လူတစ်ယောက် ကိစ္စ တစ်ခု နဲ့ အိမ်ရှိ လူကုန် အပြင်ထွက်နေလို့ကောင်းတဲ့ခေတ်မဟုတ်တော့ဘူး။

ဒီနေ့ ကိစ္စတစ်ခုနဲ့ အပြင်သွားရမယ်ဆိုတော့ ကြက်ဥ မှာတယ်။ ကြက်ဥ ဝယ်ခဲ့ ဆိုတဲ့ စကားလုံး ကို “ ရအောင်ဝယ်ခဲ့” ဆိုတဲ့ စကားနဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ထပ်ဆောင်းလိုက်တော့ ကြက်ဥ ဝယ်တာ ဘာခက်လို့လဲ တွေးမိတယ်။ စီးတီးမတ်ဆိုင်တွေ၊ အိုရှင်းဆိုင်တွေမှာ အကြီး၊ အသေး၊ မွေးမြူရေး ကြက်ဥ၊ တောကြက်ဥ တံဆိပ်မျိုးစုံ ၊ စုံမှ စုံ။

ဒါပေမယ့် ကိုယ်ထင်ထားသမ ျှ တက်တက်စင်အောင်လွဲတာပဲ။ ဝယ်နေကျ အိုရှင်း ကြက်ဥ ထားတဲ့ စင်က ဟာလာ ဟင်းလင်း၊ အရောင်းဝန်ထမ်းလေးကို မေးလိုက်တော့ ကြက်ဥ ပြတ်နေတယ်တဲ့။ နေ့လယ် လောက်တော့ ရောက်မယ်ထင်တယ်တဲ့။ နောက် စီတီးမတ် ဆိုင် တစ်ဆိုင်ကို သွားတယ်။ အဖြေက အတူတူပဲ။ ဒီတော့မှ အိမ်က မှာလိုက်တဲ့ “ ရအောင် ဝယ်ခဲ့” ဆိုတဲ့ စကားကို နည်းနည်း သဘောပေါက်လာတယ်။

ဒီလိုနဲ့ ဝယ်နေကျ ရပ်ကွက်ဈေးကိုပြေးတယ်။ ဘယ်နေရာကြည့်ကြည့် ဘဲဥပဲ ရှိတယ်။ ကြက်ဥ မေး ရင် ဟင့်အင်းပဲ။ တစ်ဆိုင်မှာ ကြက်ဥ လေးငါးဆယ်လုံး ခင်းထားတာတွေ့လို့ အပြေး သွားလိုက်တော့ ငွေရှင်းနေတဲ့အမျိုးသမီးတစ်ယောက်က ကျွန်မယူထားတာတဲ့ ။ သေရော။

နောက်ဆုံး အဟာရ တန်ဖိုးကတော့ အတူတူပဲ ဆိုပြီး ဘဲဥ ဆယ်လုံး ဝယ် တယ်။ တစ်လုံး တစ်ရာ့ခြောက်ဆယ်။ ကုန်စုံဆိုင်က အမကြီးက အရင်က ဘဲဥက ကြက်ဥ ထက် ဈေးကြီးတယ်။ အခုတော့ ကြက်ဥက ဈေးပိုကြီးသွားပြီ ၁၈၀၊ ၂၀၀ ဒါတောင် ဝယ်မရဘူး လို့ ပြောတယ်။ နောက်ပြီး ကြက်သွန်ဖြူတွေကို ပြရင်း အရင်က တရုတ် က ဝင်တဲ့ ကြက်သွန်ဖြူ က ဈေးပေါတယ်။ ပြည်တွင်းကြက်သွန်ဖြူကဈေးကြီးတယ်။ အခုတော့ တရုပ်လမ်းပိတ်လို့ တရုတ် ကြက်သွန်ဖြူက အပေါ်ရောက်သွားပြီလို့ ရှင်းပြတယ်။

ကမောက်ကမ အဖြစ်တွေကို တွေးပြီး ကားမောင်းထွက်ခဲ့တယ်။ နှစ်ဘလောက်ကျော်တော့ လမ်းဘေးမှာ လူငယ်လေးနှစ်ယောက် ကြက်ဥထုတ် နှစ်ထုတ်ဆွဲပြီး သွားနေတာမြင်လိုက် တယ်။ ကားချက်ခြင်းရပ်ပြီး ဘယ်က ဝယ်ခဲ့သလဲ လို့ မေးကြည့်လိုက်တော့ ဈေးအကျော် လမ်းကြား ထဲ မှာ ရောင်းတာ ၊ ဆိုင်မဟုတ်ဘူး၊ ပိတ်ထားတဲ့ ဆေးဆိုင်ဘေး လှေကားရင်းမှာရောင်းတာတဲ့။

သူတို့လမ်းညွှန်တဲ့နေရာကို သွားရင် ကားတစ်ပတ်ပြန်မောင်းရမယ်။ ဒီလောက်အထိ အချိန်မဆွဲ နိုင်ဘူး။ ကားရပ်ပြီး ကုန်းကြောင်းခရီးနှင်တယ်။ တွေ့တယ်။ အမျိုးသမီးတစ်ယောက် စားပွဲလေး ခင်းပြီးရောင်းနေတာ။ ဆယ်လုံးအထုတ် သုံးထုတ်ကျန်သေးတယ်။ တစ်လုံးတစ်ရာ့ရှစ်ဆယ်တဲ့။ ဈေးမဆစ်နိုင်ဘူး။ အကုန်ယူလိုက်တယ်။

ကြက်ဥ အထုတ်ကို လက်မှာဆွဲ၊ ရင်ကော့ပြီးကားဆီပြန်လာခဲ့တယ်။ တကယ်တော့ ဒီနေ့ ကြက်ဥ ဝယ်မရရင်လည်း အိမ်မှာ ဘာပြဿနာမှ မရှိပါဘူး။ သို့သော် ကြက် ဥ ကို လွယ်လွယ်နဲ့ ဝယ်မရတဲ့အခါ ငါ့အိမ်မှာလည်း အရေး အကြောင်းဆို စားဖို့အတွက် ကြက် ဥ တော့ ရှိမှဖြစ်မယ် ဆိုတဲ့အတွေးဝင်လာပြီး ကြက်ဥရှာပုံတော်ဖွင့်ခဲ့ရတာပဲ။

ကြက်ဥတွေ ဝယ်သူများလို့ ပစ္စည်းပြတ်နေပြီလို့ ပြောရင် အချို့ အချို့သော လူကြီးမင်းများ၊ ပညာရှိကြီးများကတော့ ပူတတ်ရန်ကော၊ အပိုတွေ၊ တကယ် လိုတာက ဘာ ၊ ညာ ဆိုပြီး အပြစ်တင်မှာသေချာတယ်။

ကိုဗစ် ပထမလှိုင်း ဖြစ် တော့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပါတယ်ဆိုတဲ့ အနောက်နိုင်ငံကြီးတွေမှာ ရေအိမ်သုံးစက္ကူတွေ ရောင်း မလောက်ဖြစ်ပြီး ဆိုင်တွေပေါ်မှာ ပစ္စည်းပြတ်တဲ့အထိ ဖြစ်ခဲ့တယ်။ အဲဒီဖြစ်ရပ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး စိတ် ပညာရှင်တွေက ကပ်ရောဂါဘေးနဲ့ ရင်ဆိုင်ရတဲ့အချိန်မှာ တာဝန်ရှိတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေ ဆီကနေ သတင်းအချက်အလက်တွေ အပြည့် အစုံ မရဘူး၊ ဒါမှမဟုတ် တာဝန်ရှိတဲ့အဖွဲ့အစည်းတွေအပေါ် ယုံကြည်အားကိုးမှုမရှိဘူးဆိုရင် လူတွေက ကောင်းမယ်ထင်တာတွေလိုက်လုပ်ရင်း နဲ့ ရေအိမ် သုံး စက္ကူလိပ်တွေ ရာချီပြီး ဝယ်ယူစုဆောင်းတဲ့အဖြစ်မျိုးတွေ ဖြစ်တာပဲလို့ ရှင်းပြကြတယ်။

အရိုး ကတော့

ကြက်ဥတစ်လုံးက
စတဲ့အစ
နှစ်အိမ်တောင်
ပြာဖြစ်ကြ

လို့ သီဖွဲ့ခဲ့တယ်။

ကြက်ဥ တစ်လုံး ဆိုပေမယ့် လေ ျှာ့တွက်လို့တော့မရဘူး။

၂၀၁၆ အလွှဲအပြောင်းနှင့် ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ဒုတိယပတ်မှာ ထုတ်ေ၀ ဖြန့်ချိ ဖို့ ရည်ရွယ်ခဲ့ပေမယ့် အကြောင်းကြောင်းသော အကြောင်းများကြောင့် ကြန့်ကြာနေတဲ့စာအုပ်။ ဒီနေ့ ( ဇူလိုင် ၆ )ရက်နေ့မှာ စတင်ဖြန့်ချိပါပြီ။ City Mart စာအုပ်ဆိုင်တွေမှာတော့ ဇူလိုင် ၁၁ နောက်ပိုင်းမှ ရောက်မယ်လို့သိရပါတယ်။

ဒီစာအုပ် မှာ ရွေးကောက်ပွဲ အကြိုကာလ၊ ရွေးကောက်ပွဲ နေ့ နဲ့ ရွေးကောက်ပွဲလွန်ကာလ ကျွန်တော်ရေးခဲ့တဲ့ဆောင်းပါးတွေ၊ မီဒီယာတွေကို ဖြေကြားခဲ့တဲ့ အမေး/အဖြေတွေကို စုစည်း ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ၂၀၀၇ ခုနှစ် မှာရေးခဲ့တဲ့ အချိုးကျရွေးကောက်ပွဲစနစ်နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ဆောင်းပါးတွေကိုလည်း ပြန်လည် စုစည်းဖော်ပြထားပါတယ်။

ရွေးကောက်ပွဲအကြိုကာလ မှာ ရေးခဲ့၊ပြောခဲ့တာတွေက ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲကဲ့သို့ ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှု အနည်းဆုံး နဲ့ ကျင်းပနိုင်ဖို့ မေ ျှာ်လင့်ချက်နဲ့ ဝေဖန်ထောက်ပြ ချက်တွေဖြစ်ပါတယ်။

ရွေးကောက်ပွဲနေ့နဲ့ရလဒ်များအပေါ် ရေးခဲ့ပြောခဲ့တာတွေကတော့ အင်န်အယ်လ်ဒီ ပါတီ အနိုင်ရမှု နဲ့ ပြည်ခိုင်ဖြိုး ပါတီ အရေးနိမ့်ခဲ့မှုအပေါ်သုံးသပ်ချက်တွေဖြစ်ပါတယ်။

ရွေးကောက်ပွဲအလွန် ကာလမှာ ရေးခဲ့၊ ပြောခဲ့တာတွေကတော့ ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီက ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်ကို လက်မခံဘူးလို့ ပြောဆိုခဲ့တဲ့အခြေအနေ နဲ့တပ်မတော်က မဲစာရင်းတွေ ပြန်စစ်ဖို့ တောင်းဆိုတဲ့ အခြေအနေပေါ်မူတည်ပြီး ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်တွေဖြစ်ပါ တယ်။

ကျွန်တော်က ရွေးကောက်ပွဲ ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုတွေဟာ နိုင်ငံရေး ပြဿနာ၊ ဥပဒေ ကြောင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေဖြစ်တဲ့ အတွက် နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်း၊ ဥပဒေလမ်းကြောင်း တွေနဲ့ ပဲဖြေရှင်းသင့် တယ်၊ ရွေးကောက်ပွဲ တစ်ကြိမ်ပြီးတိုင်း မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီ အသွင်ကူးပြောင်းရေး ရှေ့ တစ်လှမ်းတက်နိုင်ဖို့ သက်ဆိုင်သူအားလုံး ပူးပေါင်း ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်သင့်တယ်လို့ ယုံကြည်သူဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် အဲဒီမူအပေါ်မှာ ရပ်တည်ပြီး ရွေးကောက်ပွဲလွန် ကာလ အပေါ် ဝေဖန် သုံးသပ်ခဲ့ တယ်။

ရွေးကောက်ပွဲလွန်ကာလ မှာ ရေးခဲ့တဲ့ဆောင်းပါးလည်းဖြစ်၊ မျက်နှာဖုံးဓာတ်ပုံအဖြစ်လည်း သုံးထားတဲ့ “ ၂၀၁၆ အလွှဲအပြောင်း” ကတော့ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်ကို ငြိမ်းချမ်းစွာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ရေးအတွက် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဥက္ကဋ္ဌ သမ္မတ ဦးသိန်းစိန် နဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ အနိုင်ရ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ တဲ့အခြေအနေနဲ့ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရတဲ့ ပြဿနာတွေအကြောင်းဖြစ်ပါတယ်။ ငြိမ်းချမ်းစွာ အသွင်ကူးပြောင်းမှုဖြစ်ဖို့ ဘယ်လောက် ခက်ခက်ခဲခဲ ကြိုးစားခဲ့ရတယ်ဆိုတာ ပြန်ပြောင်းသတိရစေချင်တဲ့စိတ် နဲ့ အဲဒီ ကြိုးပမ်းမှုတွေ သဲထဲရေသွန် ဖြစ်သွားမှာကို စိုးရိမ်တဲ့ စိတ်တွေကြောင့် ရေးခဲ့တဲ့ဆောင်းပါး လည်းဖြစ်ပါတယ်။

ကျွန်တော်ရေးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးတွေ၊မီဒီယာအမေးအဖြေ တွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး လက်ခံသူရှိသလို လက်မခံနိုင်တဲ့ သူ၊ ပြင်းပြင်းထန်ထန်တိုက်ခိုက်သူ တွေလည်း ရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် ကျွန်တော်ကတော့ ကျွန်တော့်အယူအဆတွေ အပေါ်မှာ ဒီနေ့ အထိ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရပ်တည်နေဆဲဖြစ်ပါတယ်။

ဒ့ါကြောင့်လည်း နောင်တစ်ချိန်မှာ ဘယ်သူမှန်သလဲ၊ဘယ်သူမှားသလဲဆိုတာ ပြန်လည်သုံးသပ် နိုင်ဖို့အတွက် ဆောင်းပါး ပေါင်းချုပ်အဖြစ် ပြန်လည်စုစည်းထုတ်ဝေနိုင်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့တာဖြစ် ပါတယ်။

ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်စာအုပ်ကို ထုတ်ဝေပေးတဲ့ Myanmar Heritage စာအုပ်တိုက်ကိုလည်း အထူးကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

လ ျှပ်တစ်ပြက် ဘဏ်

အသုပ်စုံသည်လေးဟာ စတီးဇလုံထဲက မုန့်ဖတ်တွေကို တစ်ခါသုံးလက်အိတ်စွတ်ထားတဲ့ လက်နဲ့ အားပါး တရ နယ်နေတယ်။

ဆိုင်ရှေ့ ခွေးခြေခုံတွေမှာ အမျိုးသမီးလေးယောက်ထိုင်နေတယ်။ ၀၀ဖိုင့်ဖိုင့် တစ်ယောက်နဲ့ ပိန်ပိန် သွယ်သွယ်တစ်ယောက်က တစ်ဖွဲ့၊ အဒေါ်ကြီးတစ်ယောက်နဲ့ သူ့သမီးအရွယ် အမျိုး သမီးငယ်လေးက တစ်ဖွဲ့၊ အဒေါ်ကြီးနဲ့ သူ့အဖော်က အသုပ်စုံစားပြီးလို့ ဟင်းခါးကို ဇိမ်ခံ သောက်နေတယ်။ ငြုပ်ကောင်းများများ၊ အချိုမှုန့်များများနဲ့ ဟင်းခါးဟာ အဟာရတန်ဖိုးအရ အနှစ်သာရ မရှိပေမယ့် မိုးအေးအေး အသုပ်စုံစပ်စပ်နဲ့ လိုက်ဖက်ခံတွင်းတွေ့တာတော့ အမှန်ပဲ။ မူလတန်ဖိုးမရှိပေမယ့် အခြေအနေအချိန်အခါကြောင့် တန်ဖိုးတက်သွားတတ်တာကလည်း လောက သဘာဝပဲ။

၀၀ဖိုင့်ဖိုင့်အမျိုးသမီးကတော့ အသုပ်စုံသည်လေးကို မန်ကျည်းရေ နည်းနည်းထပ်ထည့်၊ ပဲမှုန့် ထပ်ထည့်ဦး၊ ငြုပ်သီးလျော့ စသည်ဖြင့် ညွှန်ကြားနေတယ်။ သူတို့ နှစ်ယောက်ပြောဆိုနေပုံ အရတော့ ဒီအမျိုးသမီးနဲ့ သူ့အဖော်က အသုပ်ဆိုင်လေးနဲ့ မနီးမဝေး ဘဏ်ခွဲက ဝန်ထမ်း တွေ၊ ဒီဆိုင်လေးရဲ့ ပုံမှန်ဖောက်သည်တွေပဲ။ အရင်က ဘဏ်ဝန်ထမ်းဝတ်စုံလေးနဲ့ ကြော့ကြော့ မော့မော့ သွားလာနေတဲ့ ဘဏ်ဝန်ထမ်းတွေဟာ ခေတ်အခါအရ သာမန်အရပ်ဝတ်လေးတွေ နဲ့ ဖြစ်နေပြီ။

စားသုံးသူရဲ့ အလိုကျ ဆောင်ရွက်ပြီးတဲ့အခါ အသုပ်စုံသည်လေးက အသုပ်စုံနှစ်ပွဲကို အမျိုးသမီး နဲ့ သူ့အဖော်ရှေ့မှာ ချပေးလိုက်တယ်။ ပြီးတော့ “ အမတို့ ဘဏ်က ဒီနေ့ ပေးမှာလား” လို့ မေး လိုက်တယ်။ တကယ်တော့ ဒီဘဏ်ခွဲလေးဟာ ဘဏ်ရှေ့မှာ ရှိတဲ့ အေတီအမ် စက်မှာ တစ်ပါ တစ်ခါ လောက်ငွေဖြည့်ပေးတာ၊ မိုဘိုင်း အပလီကေးရှင်းဖွင့်ပေးတာကလွဲရင် ငွေသွင်း ၊ ငွေထုတ် ဘဏ်အလုပ်မလုပ်တာ ကြာပါပြီ။

အသုပ်စုံသည်လေး အမေးကို ကြားတော့ ဝဖိုင့်ဖိုင့် အမျိုသမီးက “ ပေးနေတယ်လေ၊ သောကတွေ” လို့ ပြန်ဖြေတယ်။ ပြီးတော့ သူ့အဖြေကို သူသဘောကျပြီး သူ့အဖော် အမျိုးသမီးနဲ့ တူ ရယ်နေတယ်။

သူ့အဖြေကို မရယ်နိုင်တာကတော့ အဒေါ်ကြီးဘေးမှာ ထိုင်နေတဲ့ အမျိုးသမီးငယ်လေးပဲ။ ဘဏ် ဝန်ထမ်းအမျိုးသမီးရဲ့ အဖြေကို ကြားတာနဲ့ ဆတ်ကနဲ့ လှည့်ကြည့်ပြီး “ ဟုတ်တယ်။ ဘဏ်တွေက သောကတွေပေးတယ်၊ ကျွန်မတို့က ယုံကြည်မှုတွေ ပြန်ထုတ်ယူနေကြတယ်” လို့ ပြောလိုက်တယ်။

အမျိုးသမီးငယ်လေးကို လှမ်းကြည့်လိုက်တော့ သူ့လက်ဖျံ ဖြူဖြူသွယ်သွယ်လေးမှာ အနီရောင် နဲ့ ဂဏန်းနှစ်လုံးရေးထားတယ်။ ဒါဟာ ဆေးမှင်ကြောင်မဟုတ်ဘူး။ မနက်လေးနာရီ၊ ငါးနာရီ ထပြီး ငွေထုတ်ပေးမယ်လို့ မေ ျှာ်လင့်ရတဲ့ အေတီအမ်စက် ကို လာ၊ အရင်ရောက်တဲ့သူတွေက ပြုစု ထားတဲ့ တန်းစီ စာရင်းမှာ နာမည်ပေး။ လူစားသွင်းလို့မရအောင် ကိုယ့်စီနီယာနံပါတ်ကို လက်ဖျံ မှာ ရေးခံထားရတဲ့ ဘဏ်ဒုက္ခသည် ဖြစ်ကြောင်း ထောက်ခံစာ အမှတ်အသားပဲ။ နာဇီဂျာမနီ နိုင်ငံ တော်ကြီးမှာ ဂျူးလူမျိုး အကျဉ်းသားတွေကို တက်တူးထိုးပြီး မှတ်တမ်းတင်ခံရ သလို အခု အမျိုးသမီးလေး လက်ဖျံပေါ်က နံပါတ်ကလည်း ကိုယ့်ပိုက်ဆံနဲ့ ကိုယ် ဘဏ်မှာ ဒုက္ခခံ တန်းစီနေရသူဖြစ်ကြောင်း အမှတ်အသားပဲ။ တစ်နေ့ တစ်နေ့ ဒီလို ဒုက္ခသည်တွေ သောင်းချီရှိမယ်ထင်ပါရဲ့။ ကိုယ်လည်း ပါခဲ့ဖူးတာပဲ။

အမျိုးသမီးငယ်လေးရဲ့ စကားကြောင့် ဘဏ်ဝန်ထမ်းအမျိုးသမီး အိုးတိုးအမ်းတမ်း ဖြစ်သွားတယ်။ ဘာမှ ဆက်မပြောတော့ပဲ အသုပ်စုံကို ငုံ့စားနေတယ်။ အသုပ်စုံက မစပ်ပေမယ့် သူ့ နဖူးမှာ ချွေးတွေစို့လာပါလား။ အမျိုးသမီးငယ်လေးနဲ့ အဒေါ်ကြီးကတော့ ထပြီး မလှမ်းမကမ်းက ရှော့ ပင်းစင်တာဆီကို ထွက်သွားတယ်။ အဲဒီက အေတီအမ်စက်မှာ တန်းစီစာရင်းပေးထားတယ် ထင်ပါရဲ့။

အသုပ်စုံသည်လေးကို ကျွန်တော့်အတွက် ပါဆယ်နှစ်ထုပ်မှာလိုက်တယ်။ ပြီးတော့ “မင်းရော ဘယ်မှာ အပ်ထားသေးလဲ” လို့ မေးလိုက်တယ်။ အသုပ်ဆရာလေးက ရယ်ကျဲကျဲ နဲ့ ကျွန်တော် က ကြွပ်ကြွပ်အိပ်ထဲမှာ အပ်ထားတယ်လေ” လို့ပြောတယ်။ အသုပ်စုံ အထမ်းမှာ တွဲလောင်း ချိတ်ထားတဲ့ ကြွပ်ကြွပ်အိပ်က ငါးရာတန်၊ တစ်ထောင်တန်၊ နှစ်ရာတန်၊ တစ်ရာတန်တွေ နဲ့ ဖောင်း နေတယ်။

တစ်ခါတုန်းက သူ့ အထမ်းလေးမှာ ဘာPay ၊ ညာ Pay ဆိုင်းဘုတ်လေး ထောင်ထားခဲ့ဖူးတာကို သတိ ရပြီး ဟို ဆိုင်းဘုတ်လေးရောလို့ မေးလိုက်တော့ အသုပ်ဆရာလေးက ဘဏ်ဝန်ထမ်း အမျိုးသမီး ကို အားနာတဲ့ ပုံစံနဲ့ ရယ်ကျဲကျဲလုပ်နေတယ်။ သူလည်း ယုံကြည်မှုကို ပြန်ထုတ် ယူလိုက်ပြီထင်ပါရဲ့။

ဒါပေမယ့် လူတွေကို သောကတွေ ပေးမိလို့ ယုံကြည်မှုတွေ ပြန်ထုတ်ယူခံနေရတာ ဘဏ်လောက တစ်ခုထဲတော့ မဟုတ်ဘူး။

စစ် နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး

“ (တစ်ချိန်မှာ) ငါတို့ အောင်မြင်စွာကျော်ဖြတ်နိုင်မှာပါ ( We Shall Overcome) ”

၁၉ ၅၀၊ ၁၉ ၆၀ ဆယ်စုနှစ်များ အာဖရိကန်နွယ်ဖွားအမေရိကန်နိုင်ငံသားတွေ၊ တနည်းအား ဖြင့် လူမည်းတွေ၏ နိုင်ငံသားအခွင့်အရေးတိုက်ပွဲတွေပြင်းထန်ခဲ့သည့် အချိန်က လူမည်း အခွင့် အရေးတိုက်ပွဲဝင်သူများ၏ တိုက်ပွဲဝင်တေးသံ၏ အမည် ဖြစ်သည်။ ထိုတေးသီချင်းက အမေရိကန် နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်နှစ်ဦးရဲ့ ဘဝနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။

အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ် ( ၁၈၆၂ – ၁၈၆၅) အပြီးတွင် တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များရှိ ကျေးကျွန်စနစ် ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ပြည်ထောင်စုကနေ ခွဲထွက်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့သည့် တောင်ပိုင်းပြည်နယ် ၁၁ နယ်ကလူမည်းတွေကို ကျွန်ဘဝက လွတ်မြောက် အောင်၊ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းတွေရ အောင်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ လူမည်းတွေ မဲပေးခွင့် ရဖို့ ၊ ရွေးကောက်ခံနိုင်ဖို့ အသားအရောင်၊ လူမျိုး၊လိင်ခွဲခြားမှုမရှိဘဲ နိုင်ငံသားအခွင့်အရေးရရှိစေ မည့် အခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ချက်များကို ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။

သို့သော် တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များရှိ လူမည်းတွေအတွက် နိုင်ငံသားအခွင့်အရေးမှာ ပေးကားပေး ၏ မရ ဆိုသည့်အခြေအနေ နှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ အသားအရောင်၊ လူမျိုး ခွဲခြားမှုမရှိဘဲ မဲပေးခွင့် ရစေမည့် အခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ချက်ကို ၁၈၇၀ ပြည့်နှစ်တွင်အတည်ပြုခဲ့သော်လည်း နှစ်ပေါင်း ကိုးဆယ့်ငါးနှစ်ကြာ ၁၉ ၆၅ ခုနှစ်အထိ လူမည်းများမဲပေးပိုင်ခွင့်ကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ အမေရိကန်တောင်ပိုင်းပြည်နယ် ၁၁ ပြည်နယ်တွင် မဲပေးခွင့်ရှိသည့် လူမည်း ငါးသန်း ကျော်အနက် ၁၀% ခန့်သာ မဲပေးခွင့်ရရှိခဲ့သည်။

ထို့အတူ ကျွန်ဘဝမှ လွတ်မြောက်ပြီး နှစ် တစ်ရာရှိသည့်တိုင် တောင်ပိုင်းပြည်နယ်ရှိ လူမည်းများမှာ စာသင်ကျောင်း မှ အစ ခရီးသည် ပို့ဆောင်ရေးယာဉ်များနှင့် စားသောက်ဆိုင် များအလယ်၊ အိမ်သာ အဆုံး အများပြည်သူနှင့် သက်ဆိုင်သည့်နေရာများတွင် ခွဲခြား ကန့်သတ်ခံနေရဆဲဖြစ်သည်။ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များ တွင် “ လူဖြူများအတွက်သာ” “ လူမည်းနှင့် အသားအရောင်ရှိသူများအတွက်” ဆိုသည့် ဆိုင်းဘုတ်တွေ ကို နေရာအနှံ့ တွေ့ရသည်။ ရိုင်းစိုင်းသူအချို့ကတော့ “ လူမည်း နှင့် ခွေး မဝင်ရ ” ဟု စော်ကား မော်ကား ဆိုင်းဘုတ်တွေချိတ်ဆွဲထားကြသည်။ လူမည်းတွေကို လူဖြူတွေကို အုပ်စု နဲ့ ဖမ်းဆီး ၊ အနိုင်ကျင့် ပြီး တရားစီရင်သည့် ဓလေ့ထုံးစံကလည်း မပျောက်သေး။ထိုကဲ့သို့ ပြစ်မှုကျူးလွန် သူတွေကို လူဖြူရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေက ဖမ်းဆီးအရေးယူသည့် ထုံးစံလည်းမရှိ။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံရေးအမြင်ကျယ်လာသည့် လူမည်းတွေက တောင်ပိုင်း ပြည်နယ်တွေက အသားအရောင်ခွဲခြားမှု စနစ်ဆိုးကို တိုက်ဖျက်ဖို့ ကြိုးစားကြသည်။ အစဉ်အလာ အရ တိုးတက်သောအယူအဆရှိသည့် မြောက်ပိုင်းပြည်နယ်များက လူဖြူနိုင်ငံရေးသမားတွေ၊ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေက ထိုလှုပ်ရှားမှုကြီးကိုထောက်ခံသည်။ လူမည်းတွေရဲ့ နိုင်ငံသား အခွင့်အရေးကိုအာမခံမည့် ဥပဒေတွေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်မှာ ပြဋ္ဌာန်းနိုင်ဖို့ ကြိုးစား ကြသည်။

သို့သော်ထိုဥပဒေကြမ်းတွေက အောက်လွှတ်တော်တွင်အတည်ပြုနိုင်သည့်တိုင် အထက်လွှတ်တော် ရောက်ချိန်တွင် တောင်ပိုင်းပြည်နယ်အမတ်တွေက အထက်လွှတ်တော် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေ သုံးပြီး တားဆီးသည့်အတွက် အတည်မပြုနိုင်ခဲ့။ ဒီလိုနဲ့ နိုင်ငံရေး ထွက်ပေါက်ပိတ်နေသည်ဟု ခံစားလာရသည့် လူမည်းတွေကြားမှာ အနုနည်းနဲ့မရလ ျှင် အကြမ်းနည်းနှင့်တုန့်ပြန်ရင် ကောင်းမလားလို့တွေးသူတွေပေါ်လာသည်။ အမေရိကန်လို လူတိုင်းလက်နက်ကိုင်ခွင့်ရှိသည့် နိုင်ငံမှာ လက်နက်ဆွဲကိုင်တိုက်ခိုက်ဖို့ဆိုတာ ခက်ခဲသည့် ကိစ္စတော့မဟုတ်။

လူမည်းများ၏ နိုင်ငံသားအခွင့်အရေးအတွက် အကြမ်းနည်းနဲ့ တိုက်ပွဲဝင်ဖို့ဆိုတာကို ဆန့်ကျင် သူတစ်ဦးက လူမည်းခေါင်းဆောင် မာတင်လူသာကင်း ဖြစ်သည်။ ဂန္ဒီကြီး ၏ အကြမ်းမဖက် တိုက်ပွဲဝင်သည့် မူဝါဒကို နှစ်သက်သည့် မာတင်လူသာကင်း သည် ၁၉ ၅၉ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယ နိုင်ငံကို သွားရောက်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယလွတ်လပ်ရေးအတွက် အကြမ်း မဖက်တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည့် ဝန်ကြီးချုပ် နေရူး အပါအဝင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရေးသမားတွေနဲ့ အကြိမ်ကြိမ်တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ သည်။ ထိုခရီးစဉ်မှ အပြန် မာတင်လူသာကင်းက လူမည်းတွေကို အကြမ်းမဖက်သည့် နည်းဖြင့်တိုက်ပွဲ ဝင်ဖို့ စည်းရုံးသည်။ လူမည်းအများစုက လက်ခံကြသည်။

ဒီလိုနဲ့ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်တွေမှာ လူမည်းတွေ တိုက်ပွဲဝင်ကြသည်။ လူဖြူများအတွက် သီးသန့် သတ်မှတ်ထားသည့် စားသောက်ဆိုင်တွေမှာ ဝင်ထိုင်သည်။ ဆဲရေးတိုင်းထွာမှုတွေကို တုန့်ပြန်မှု မလုပ်၊ ဆိုင် အတွင်းကဆွဲထုတ်လ ျှင် တိုင်တွေ၊ စားပွဲတွေကို ဖက်ထားပြီး ထွက်သွားဖို့ ငြင်းဆန်သည်။ ငြုပ်ဆီတွေ၊ ခရမ်းချဉ်သီးဖျော်ရည်တွေ ခေါင်းပေါ်လောင်းချလ ျှင် ခေါင်းငုံ့ခံသည်။ လူမည်းတွေ စုဝေးပြီး မဲဆန္ဒရှင်အဖြစ် မှတ်ပုံတင်ဖို့ကြိုးစားသည်။ သူတို့ချီတက်ရာလမ်းမှာ ရဲတွေ၊ လူဖြူကြီးစိုးရေးဝါဒီတွေက အင်အားသုံးဖြိုခွင်းလ ျှင် လက်တုန့်မပြန်၊ ဖမ်းလ ျှင် လိုက်သွား သည်။ ရိုက်လ ျှင်ခံသည်။ တစ်ဗိုလ်ကျ တစ်ဗိုလ်တက် ဆန္ဒပြပွဲတွေ ဆက်လုပ်သည်။

အဲဒီလှုပ်ရှားမှုတွေအတွင်းမှာ လူမည်းတွေ သီချင်းတစ်ပုဒ်ကို သံပြိုင်ဆိုသည်။ ဒီသီချင်းက ၁၉ ၀၁ ခုနှစ်က ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ဓမ္မတေးတစ်ပုဒ်ကို အခြေခံပြီး ၁၉ ၄၀ ပြည့်နှစ်တွေမှာ လူမည်း သပိတ် မှောက်သူတွေ သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်ကတော့ မူလစာသား “( ဂုဏ်ကျေးဇူးတော် ကြောင့်) ငါ အောင်မြင်စွာ ကျော်ဖြတ်နိုင်မှာပါ” ဆိုသည့်နေရာတွင် “ ဒို့ အောင်မြင်စွာကျော်ဖြတ်နိုင်မှာပါ” ဟု အစားထိုးသီဆိုခဲ့ခြင်းသာဖြစ်သည်။

မာတင်လူသာကင်းတို့၏ အကြမ်းမဖက်ရေးလှုပ်ရှားမှုမှာတော့ မူလစာသားတွေနေရာမှာ “ ငါတို့ မကြောက်ဘူး။ ငါတို့ အသည်းနှလုံးထဲကနေ ယုံကြည်တယ်၊ တစ်နေ့မှာ ငါတို့ အောင်မြင်စွာ ကျော်ဖြတ်နိုင်မှာပါ၊” စသည့် စိတ်ခွန်အားကို မြှင့်တင်ပေးသည့် စာသားတွေနဲ့အစားထိုးလိုက် သည်။ ချီတက်ပွဲတွေမှာ၊ ထိုင်သပိတ်တွေမှာ၊ တရားရုံးတွေမှာ၊ အချုပ်ကားတွေပေါ်မှာ ဒီတေးသံတွေ အသံမစဲ ပံျဝဲနေ သည်။

တောင်ပိုင်းပြည်နယ်က လူမည်းအခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူတွေရဲ့ အကြမ်းမဖက်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွေကို စာနာသည့် မြောက်ပိုင်းပြည်နယ်များက လူဖြူတက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေ တောင်ပိုင်းကို ဆင်းလာ ကြသည်။ အတူလက်တွဲ ချီတက်ကြသည်။ ဒီတော့ တိုက်ပွဲဝင်သီချင်းမှာ “ တစ်နေ့မှာ ငါတို့ အားလုံး အတူတူလက်တွဲ ချီတက်နိုင်ရမယ်၊ တစ်နေ့မှာ ငြိမ်းချမ်းစွာနေထိုင်နိင်ရမယ်” ဆိုသော စာသားထပ်တိုးလာသည်။ ၁၉ ၆၃ ခုနှစ် နွေရာသီ လူသုံးသိန်းကျော်ပါဝင် သည့် ဝါရှင်တန်မြို့တော် လူမည်းအခွင့်အရေး ချီတက်ပွဲမှာ ကျေးလက်ရိုးရာတေးအဆိုတော် Joan Baez က We Shall Overcome တေးသီချင်းကို တင် ဆက်လိုက်တော့ ထိုသီချင်းသည် အမေရိကန်နိုင်ငံ အတွက် သာမက ကမ္ဘာအနှံ့က လူ့အခွင့် အရေး၊ နိုင်ငံသားအခွင့်အရေး တိုက်ပွဲ ဝင်သူတွေ အတွက် တိုက်ပွဲဝင်တေးသံဖြစ်လာခဲ့သည်။

၁၉ ၆၅ ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် လူမည်းတွေမဲပေးခွင့်ရရှိရေးအတွက် ချီတက်ဆန္ဒပြပွဲ တစ်ခု ကို အလာဘားမားပြည်နယ်၊ ဆယ်လ်မာ မြို့မှာကျင်းပခဲ့သည်။ ဆယ်လ်မာမြို့လေးတည်ရှိရာ ခရိုင်လူဦးရေထက်ဝက်ကျော်က လူမည်းများဖြစ်သော်လည်း မဲပေးခွင့်ရှိသူဦးရေ၏ ၂% သာ လူမည်းတွေဖြစ်နေသည်။ လူမည်းတွေမဲဆန္ဒရှင်အဖြစ်မှတ်ပုံတင်ခွင့်ရရေးအတွက် ကြိုးစားမှု တွေ ကလည်း အကြောင်းအမျိုးမျိုးပြပြီး ပယ်ချခံရသည်။ ဒီလိုနဲ့ လူမည်းတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ခြောက် ရာကျော်က ၅၄ မိုင် ကွာဝေးသည့် ပြည်နယ်မြို့တော် မောင်ဂိုမာရီကို ချီတက်ပြီး ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးထံ သူတို့ အခက်အခဲကိုတင်ပြဖို့ကြိုးစားသည်။ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဂျော့ဝေါလေ့စ် က နံမည်ကြီးကွန်ဆားဗေးတစ်ဝါဒီ။ ဝေါလေ့စ်က ဒေသခံရဲတပ်ဖွဲ့အား ဆန္ဒပြသူ တွေကို ရသည့်နည်းလမ်းဖြင့်တားဆီးဖို့ ညွှန်ကြားသည်။

ဒီလိုနဲ့ မတ်လ ၇ ရက်နေ့ ဆယ်လ်မာမြို့ပြင် တံတားမှာ ချီတက်ဆန္ဒပြသူတွေ နှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ ထိပ် တိုက်တွေ့သည်။ ရဲတပ်ဖွဲ့က လူစုခွဲဖို့အမိန့်ပေးသည်။ ဆန္ဒပြသူတွေက လက်တွဲမဖြုတ်ပဲ ချီတက်သည်။ ချီတက်လို့မရတော့ ရောက်တဲ့နေရာမှာ ထိုင်ချပြီး ဆန္ဒပြ သည်။ နောက်ဆုံး ရဲ တွေက မျက်ရည်ယိုဗုံးတွေ၊ နံပါတ်တုတ်တွေသုံးပြီး ရိုက်နှက် လူစုခွဲသည်။ မြင်းစီးရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် တွေက လူအုပ်ကြားကို မြင်းနဲ့ ဝင်တိုက်သည်။ လူဖြူအစွန်းရောက်သမားတစ်ချို့က ဘေးကနေ ရဲတပ်ဖွဲ့ကို အားပေးသည်။ နောက်တော့ သူတို့ကိုယ်တိုင် ဝင်ရိုက်သည်။ လူမည်း ဆန္ဒပြသူတွေ က လက်တုန့်မပြန်၊ ငြိမ်းချမ်းစွာဆန္ဒပြရင်း အကြမ်းဖက်သမ ျှကို ငုံ့ခံသည်။

ဆဲလ်မာမြို့ အဖြစ်အပျက်ကို ရုပ်သံသတင်းထောက်အချို့က မှတ်တမ်းတင်ထားလိုက်နိုင်သည်။ မတ်လ ၇ ရက်နေ့ ည ရုပ်သံသတင်းတွေမှာ ထိုသတင်းပါလာတော့ မြောက်ပိုင်းပြည်နယ် တွေသာမက တောင်ပိုင်းပြည်နယ်က သဘောထားပျော့ပြောင်းသူတွေပါ တုန်လှုပ်သွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းနေ့တွေမှာ ပြည်သူတွေက “We Shall Overcome” သီချင်းကို သီဆိုပြီး ဆုတောင်းကြသည်။ သမ္မတ အိမ်ဖြူတော်ရှေ့အပါအဝင် နိုင်ငံအနှံ့က ဆန္ဒပြပွဲတွေမှာ “We Shall Overcome” တေးသံကို ကြားရသည်။

ထိုအချိန်က အမေရိကန်သမ္မတမှာ တောင်ပိုင်း တက္ကဆက်ပြည်နယ်သား ဂျွန်ဆင်ဖြစ်သည်။ ဆဲလ်မာ မြို့ အရေးအခင်းမဖြစ်မီ နှစ်ရက်အလို မှာ ဂျွန်ဆင်နှင့် မာတင်လူသာကင်း တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ဂျွန်ဆင် က လူမည်းအခွင့်အရေးအတွက် ကြိုးစားပေးမည့်အကြောင်း ကတိပေးသည်။ သို့သော် ၁၉ ၃၇ ခုနှစ် ကနေ ၁၉ ၆၀ ပြည့်နှစ်အထိ အောက်လွှတ်တော်အမတ်၊ အထက်လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ချိန်တွင် လူမည်းအခွင့်အရေး နှင့်ပတ်သက်သည့် ဥပဒေကြမ်းမှန်သမ ျှကို ကန့်ကွက် မဲပေးခဲ့သည့် ဂျွန်ဆင်၏ မှတ်တမ်းကြောင့် လူမည်း အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူတွေက တောင်ပိုင်း သား ဂျွန်ဆင် ၏ ကတိကို ယုံကြည်မှုမရှိကြ။

ဆဲလ်မာအရေးအခင်းအပြီး တစ်ပတ်အကြာ ၁၉ ၆၇ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့မှာ သမ္မတ ဂျွန်ဆင်က ကွန်ဂရက်လွှတ်တော် နိုင်ငံတော် အခြေပြမိန့်ခွန်းပြောတော့ တစ်နိုင်ငံလုံးက စိတ်ဝင်စားစွာစောင့်ကြည့်နေခဲ့သည်။ မာတင်လူသာကင်းနှင့်သူ့ အဖွဲ့သားတွေကလည်း ဆဲလ်မာ မြို့ကနေ စောင့်ကြည့်နေခဲ့သည်။ ဝါရှင်တန်မြို့တော်မှာလည်း ဆန္ဒပြသူတွေက အိမ်ဖြူတော် ရှေ့မှာ စုဝေးဆန္ဒပြရင်း ဂျွန်ဆင်ဘာပြောမလဲဆိုတာ စောင့်ကြည့်နေခဲ့သည်။

သမ္မတ ဂျွန်ဆင်က လူမည်းအခွင့်အရေးလှုပ်ရှားမှုသမိုင်းကို အကျဉ်းချုပ်ပြောသည်။ တောင်ပိုင်း သား သူ့အတွေ့အကြုံကို ဝေမ ျှသည်။ ပြီးခဲ့သည့် ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း လူမည်းများ၏ အခွင့် အရေးကိုအာမခံနိုင်မည့် ဥပဒေကြမ်းတွေ အတည်မပြုနိုင်ခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်များကို ပြန်သုံးသပ် သည်။ သန်းပေါင်းများစွာသော အမေရိကန်နိုင်ငံသား လူမည်းများ၏ အခြေခံနိုင်ငံသားအခွင့် အရေးကို ငြင်းပယ်ထားဖို့မသင့်တော့ကြောင်း ဝန်ခံသည်။ နောက်ဆုံး သူ့အစိုးရအနေနှင့် နိုင်ငံ သားအခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်းတစ်ခုကို တစ်ပတ်အတွင်း လွှတ်တော်ကို တင်သွင်းမည့် အကြောင်းနှင့် လွှတ်တော်က အမြန်ဆုံးအတည်ပြုပေးဖို့တိုက်တွန်းသည်။

သမ္မတ ဂျွန်ဆင်က ဥပဒေကြမ်းကို အတည်ပြုနိုင်သည့်တိုင်အောင် လက်တွေ့အကောင်အထည် ဖော်ရာတွင် အခက်အခဲတွေအများကြီး ကြုံရမည်ဟု ဆိုသည်။ အဲဒီနောက်တော့ ဘယ်လို အခက် အခဲတွေတွေ့တွေ့ “ ငါတို့ အောင်မြင်စွာကျော်ဖြတ်နိုင်မှာပါ ( We Shall Overcome) ” ဟု ပြောကြားလိုက်သည်။ လူမည်းအခွင့်အရေးတိုက်ပွဲဝင်တေး ကို လူဖြူသမ္မတ က ကိုးကားပြော ဆိုလိုက်သည့်အခါ လွှတ်တော်တစ်ခုလုံး ခဏတာ ငြိမ်သက်သွားခဲ့သည်။နောက်တော့ မိုးပြို မတတ် လက်ခုပ်သံတွေပေါ်ထွက်လာတော့သည်။ လူမည်းအခွင့်အရေးလှုပ်ရှားမှုတစ်လေ ျှာက် လုံး မျက်ရည်မကျခဲ့သော မာတင်လူသာကင်း ရှိုက်ကြီးတငင် ငိုကြွေးခဲ့သည်။ အိမ်ဖြူတော် ရှေ့ က ဆန္ဒပြသူတွေ လက်ခုပ်တီးကြ၊ အချင်းချင်းပွေ့ဖက်ဂုဏ်ပြုကြ၊ ဝမ်းနည်းဝမ်းသာ ငိုကြွေးကြ သည်။

ထို့နောက်မှာတော့ ဂျွန်ဆင်နှင့် မာတင်လူသာကင်းတို့ ပူးပေါင်းကြိုးပမ်းမှုကြောင့် လူမည်းများ၏ နိုင်ငံသားအခွင့်အရေးကို အာမခံနိုင်မည့် မဲပေးခွင့်ဆိုင်ရာ ဥပဒေ၊ အိမ်ငှားရမ်းမှု ဥပဒေ၊ ပညာသင်ကြားမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေတွေကို ဆက်တိုက်ပြဋ္ဌာန်းနိုင် ခဲ့ သည်။

အကြမ်းမဖက်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို ဦးဆောင်ခဲ့သည့် မာတင်လူသာကင်းကတော့ ၁၉ ၆၈ ဧပြီ ၄ ရက်နေ့တွင် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံလိုက်ရသည်။ မာတင် လူသာ ကင်း၏ ဈာပနအခမ်းအနားတွင် လူငါးသောင်းကျော်က “We Shall Overcome” တေးသံ ကို သီကျူးခဲ့ကြသည်။ လွှတ်တော်က မာတင်လူသာကင်းမွေးနေ့ကို ပြည်ထောင်စု ရုံးပိတ်ရက် အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ မာတင်လူသာကင်းမရှိတော့ ပေမယ့် လူမည်းအများစုက မာတင် လူသာကင်း၏ အကြမ်းမဖက် ရေးလှုပ်ရှားမှုကို ဆက်လက်စွဲကိုင်ပြီး နိုင်ငံရေးတိုက်ပွဲဝင်လာခဲ့ကြသည်။ မာတင်လူသား ကင်း၏ အကြမ်းမဖက်ရေးဝါဒ မှာ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် အိုဘားမား သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်ခံရမှုဖြင့် သရဖူ ဆောင်းနိုင်ခဲ့သည်။

နိုင်ငံသားအခွင့်အရေး၊ မဲပေးခွင့်ဆိုင်ရာအခွင့်အရေးဥပဒေတွေကို ပေါ်ပေါက်လာအောင် ဦးဆောင် ဦးရွက်ပြုခဲ့သည့် သမ္မတဂျွန်ဆင်လည်း သူရဲကောင်းဖြစ်ခဲ့သည်။ သမ္မတ လင်ကွန်းက လူမည်း များ ၏ နှောင်ကြိုးတွေကို ဖြတ်တောက်ပေးခဲ့သည်၊ သမ္မတ ဂျွန်ဆင်က လူမည်းတွေကို မဲရုံ ပို့ပေးခဲ့ သည်ဟု ချီးကျူးခံရသည်။ ဒါပေမယ့် သမိုင်းမှာ သမ္မတ ဂျွန်ဆင်ကို နိုင်ငံသားအခွင့်အရေး ခေါင်းဆောင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုမခံရ။ ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲက သူ့ကို အရိပ်ထိုးသွားခဲ့သည်။

၁၉ ၆၄ ခုနှစ် ဂျွန်ဆင်သမ္မတရွေးကောက်ပွဲဝင်ချိန်က ဗီယက်နမ်မှာ အမေရိကန် စစ် အကြံပေး တစ်သောင်းခြောက်ထောင်သာရှိသည်။ ဂျွန်ဆင်က ဗီယက်နမ်ရောက် အမေရိကန် စစ်အင်အားကို တိုးချဲ့ခြင်းမပြုဖို့ ရွေးကောက်ပွဲ ကတိပေးသည်။ သို့သော် ၁၉ ၆၆ ခုနှစ်ရောက် တော့ အမေရိကန် စစ်သား သုံးသိန်းရှစ်သောင်းငါးထောင်၊ ၁၉ ၆၈ ခုနှစ်ရောက်တော့ အမေရိကန် စစ်သား ငါးသိန်းလေးသောင်းကိုးထောင် ဗီယက်နမ်စစ်မြေပြင်မှာ ရောက်နေ သည်။ ဒီလိုနဲ့ အမေရိကန်နိုင်ငံအနှံ့အပြားမှာ စစ်ဆန့်ကျင်ရေးဆန္ဒပြပွဲတွေပေါ်ပေါက်လာသည်။ သမ္မတ ဂျွန်ဆင်သွားလေရာနေ ရာမှာ ဗီယက်နမ်စစ်ဆန့်ကျင်ရေးကြွေးကြော်သံတွေကြားရသည်။ ပြည်သူတွေက ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲကို ဂျွန်ဆင်ရဲ့ စစ်ပွဲဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် လူထု ထောက်ခံမှု လုံး၀ မရတော့သည့် သမ္မတ ဂျွန်ဆင်က ဒုတိယ အကြိမ် သမ္မတ သက်တမ်းအတွက် အရွေး မခံတော့ပါဟု ကြေညာပြီး နိုင်ငံရေးလောကကို စွန့်ခွာသွားခဲ့ သည်။

လင်ဒန်ဂျွန်ဆင် နှင့် မာတင်လူသာကင်း၊ တစ်ခရီးတည်းသွားခဲ့သူတွေပေမယ့် စစ် နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး အကြား ရွေးချယ်မှုက သူတို့ သမိုင်းကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသွားခဲ့သည်။

ပေတံ

အရိပ်ကောင်းကောင်း သစ်ပင်ကြီးအောက်က တဲအိမ်လေး။ တဲအိမ်လေး နဲ့ မနီးမဝေးမှာ ရေတွင်း တစ်တွင်းရှိသည်။ ရေတွင်းဘောင်ကို ပကာသားတွေနဲ့ ကာထားသည်။ ရေတွင်း ဘေး မြေပြင်မှာ ရေချိုးဖို့ ၊ အဝတ်လေ ျှာ်ဖို့ သစ်သားပြားကြီးနှစ်ချပ်ရှိသည်။ သစ်သားပြားတွေက ရေနဲ့ အမြဲ ထိနေရတော့ မည်းပုတ်ညစ်ထပ်နေသည်။ သစ်သားပြားကြီးဘေးမှာ စဉ့်အိုးတစ်လုံးရှိသည်။ ချိုးရေတွေ တွင်းထဲပြန်မကျဖို့အတွက် ရေမြောင်းလေးတစ်ခုရှိသည်။ မြောင်းဆုံးမှာ ဗူးစင် ရှိသည်။ မြေပြင်မှလွှတ်ထားသော ဖရုံပင်တစ်ပင်ရှိသည်။ ရေကောင်း၊ မြေဆီကောင်းသည့် အတွက် ဖရုံပင်တွေက စိမ်းညို့နေသည်။ ဗူးသီးတွေက အမေ့နို့ကို ဝိုင်းစို့နေသည့် ဝက်သား ပေါက်လေးတွေလို ပြွတ်ခဲနေသည်။ တစ်ချိန်က အဲဒီလို တဲလေးတစ်ခုမှာ တစ်လကျော်၊ နှစ်လ နီးပါး နေပြီး စိုက်ခင်းတွေထဲ အလုပ် ဆင်းခဲ့ဖူးသည်။

ကျွန်တော်တို့ အထက်တန်းပညာသင်ကြားရသည့် ၁၉ ၇၄၊ ၁၉ ၇၅ ၊ တက္ကသိုလ် တက်ခဲ့ရသည့် ၁၉ ၇၆ ခုနှစ်များက နိုင်ငံရေးမုန်တိုင်းထန်သောနှစ်တွေဖြစ်သည်။

ထိုကာလတွေမှာ ၁၉ ၆၂ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် တော်လှန် ရေးကောင်စီကနေ ၁၉ ၇၄ အခြေခံဥပဒေအရ တစ်ပါတီစနစ်ဖြင့် ပြောင်းလဲ အုပ်ချုပ်မှု ကို လက်မခံနိုင်သည့် ကျောင်းသားများ၊ အလုပ်သမားများက လမ်းစဉ်ပါတီအစိုးရကို
၁၉ ၇၄ မေ၊ ဇွန် အလုပ်သမားအရေးအခင်း
၁၉ ၇၄ ဒီဇင်ဘာ ဦးသန့်ဈာပနအရေးအခင်း
၁၉ ၇၅ ဇွန် ကျောင်းသား အရေးအခင်း ( ရွှေတိဂုံအရေးအခင်း ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ )
၁၉ ၇၆ မတ် မှိုင်းရာပြည့် အရေးအခင်းများနှင့် စိန်ခေါ်နေသည့် ကာလ။ ထိုကာလ များမှာ ကျောင်းတွေက ပိတ်လိုက်၊ ဖွင့်လိုက်။ ရန်ကုန်မြို့ကြီးကလည်း စစ်အုပ် ချုပ်ရေးအောက်မှာ အနေများခဲ့သည်။

မှိုင်းရာပြည့်ကြောင့်ကျောင်းတွေ ပိတ်ထား ချိန်မှာတော့ ဦးလေးဝမ်းကွဲရဲ့ စိုက်ပျိုးရေးခြံမှာ သွားနေဖြစ်သည်။ ဦးလေး ကို လူထူး ဆန်း ဟု ဆိုနိုင်သည်။ သူ့မိဘညီအကိုမောင်နှမ တွေက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တွေ၊ အရင်းရှင်ကို အရင်ရှင်းရမည် ဆိုသည့် ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်မှာတောင် ဆင်ပိန် ကျွဲလောက်တော့ ရှိပြီး ဝင်ဒါမီယာမှာ၊ အင်ယားလမ်းမှာ နေထိုင်နိုင်ကြသည်။ ဒါ ပေမယ့် ဦးလေးက ကျောင်းပြီးချိန်မှာ အစိုးရအလုပ်လည်းမလုပ်၊ စီးပွားရေးလည်းမလုပ်။ ထောက်ကြန့် နွယ်ခွေ ရွာနားမှာ ခြံတစ်ခြံဝယ်ပြီး စိုက်ပျိုးရေးလုပ်သည်။ ဒါပေမယ့် စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုး တာမျိုးလည်းမဟုတ်။ ဝါသနာပါရာကို လုပ်ရင်း ဘဝကို အေးငြိမ်းစွာဖြတ်သန်းနေ သည့် သဘော သာဖြစ်၏။

သူ့စိုက်ပျိုးရေးခြံက တစ်ဧကကျော်လောက်ပဲကျယ်မည်ထင်သည်။ သရက်ပင်ကြီးအောက်က ဓနိ မိုး၊ ဝါးထရံကာ၊ ဝါးကြမ်းခင်း မြေစိုက်တဲလေးမှာ ဦးလေးတစ်ယောက်တည်းနေသည်။ မြေစိုက်တဲ လေးမှာ ဦးလေးအိပ်ခန်းအဖြစ်သုံးတဲ့ အတွင်းခန်းရှိသည်။ အပြင်ဘက်ကတော့ ဘုရားခန်း၊ ထမင်း စားခန်း၊ ဧည့်ခန်း၊ ဧည့်သည်အိပ်ခန်း ဘက်စုံသုံးတဲ့နေရာဖြစ်သည်။ အခန်းခေါင်းရင်းတိုင်မှာ ကပ်ရိုက်ထားသော ဘုရားစင်၊ ဘုရားစင်ပေါ်မှာ ရွှေတိဂုံဘုရားပုံတော်ပါ ပြက္ခဒိန်တစ်ချပ်၊ ရွက်လှပန်းတွေ ထိုးထားသည့် စဉ့်ပန်းအိုးတစ်လုံး။ အပြင်ခန်းကြမ်းအောက်တစ်ဆင့်နိမ့် တဲ့နေရာမှာ ပကာသားနဲ့လုပ်ထားတဲ့ ဖိနပ်ချွတ်ရှိသည်။ ဖိနပ်ချွတ်ရှေ့ အမိုးအောက် မြေပြင်မှာ သစ်သားနဲ့ ဘောင်ခတ်ထားသော ထင်းမီးဖို၊ မီးဖိုနောက်ကြောမှာ သွပ်ပြားအစုတ်တစ်ချုပ်၊ မီးဖိုဘေးမှာ ထင်းရူးသေတ္တာ တစ်လုံး။ သေတ္တာထဲမှာ နနွင်းမှုန့်၊ ဟင်းချိုမှုန့်၊ ဆီပုလင်း၊ ဆားပုလင်း၊ ငံပြာရည် စသည့် မီးဖို ချောင်သုံးပစ္စည်းအတိုအထွာတွေ၊ သေတ္တာပေါ်မှာ ဒန်အိုးတစ်လုံး၊ ဒယ်အိုးတစ်လုံး၊ ငပိရည် ကျို သည့် မြေအိုးတစ်လုံး ကြွေပန်းကန်နှစ်ချပ်၊ ပန်ကန်လုံး နှစ်လုံး၊သုံးလုံးရှိသည်၊ ဆန်ထည့်သည့်လေးထောင့်သံပုံးရှိသည်။ တဲအောက် မှာ ထင်းတွေပုံထားသည်။

သူ့ခြံထဲမှာ သခွား၊ ခဝဲ၊ တိုင်ထောင်ပဲ၊ ကြက်ဟင်းခါး၊ ငရုတ် ပင်တွေရှိသည်။ ခြံအလယ်မှာ ရေတွင်းရှိသည်၊ ရေတွင်းမှာ ရေငင်ဖို့ ဝါးမောင်းတံတစ်ခု၊ ဝါးမောင်းတံ ထိပ်မှာ သစ်သား ရေပုံး တစ်လုံး။ နောက်ပြီး မနီးမဝေးမှာ ရေချိုးဖို့၊ စဉ့်အိုးတစ်လုံး၊ ပြီးတော့ အဝေးက စိုက်ဘောင်တွေ ဆီကို ရေ လောင်းဖို့ ဝါးရေတံလေ ျှာက်တစ်ခုရှိသည်။

ကျွန်တော်ရောက်သွားတော့ အပြင်ခန်းမှာ အိပ်ရသည်။ ကျွန်တော်တို့ တစ်နေ့တာက ရိုးရိုး ရှင်းရှင်း။ ကြက်တွန်သံနှင့်အတူ မနက်စောစောထ၊ ညက ကျန်သည့် ထမင်းကြမ်းကို နနွင်း နဲ့ ၊ဒါမှမဟုတ် ပဲငံပြာ ရည်နဲ့ကြော်ပြီးစားသည်။ ပြီးရင် ခြံထဲဆင်းပြီး ရေလောင်း၊ ပေါင်းသင် လုပ်သည်။ အလုပ်ကြမ်း တွေလုပ်ဖို့ လိုလ ျှင် ရွာထဲက နေ့စား ဘောက်သမားတွေခေါ်သည်။

နေမြင့်လာလ ျှင် အလုပ်တွေနား။ ရေချိုး၊ ထမင်းအိုးတစ်လုံးတည်သည်။ ဦးလေးခြံမှာပဲ ထမင်းရည်ငှဲ့ပြီးချက်သည့် နည်းကို ပျော့၊ တူး ၊ မနပ် အကြိမ်များစွာဖြတ်ကျော်ပြီးမှ ကျွန်တော်တတ်မြောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထမင်းကျက်လ ျှင် မြေအိုးထဲက ငါးပိရည်ကို ရေနွေး ထပ်ထည့်ပြီးကြို၊ ငါးပိရည်ကို အနှစ်တွေမပါအောင် စစ်ပြီး ပန်းကန်လုံးထဲထည့်၊ ခြံထွက် ငရုတ်သီးစိမ်းကို မီးကင်ပြီး ထောင်းထည့်၊ ပြီးတော့ ကြက်သွန်ဖြူလေး ဓါးပြားရိုက်ထည့်လိုက် လ ျှင် အလွန်ခံတွင်းလိုက်သော ငါးပိရည်တစ်ခွက်ရပြီ။ တို့စရာကတော့ ခြံထွက်သီးနှံတစ်ခုခု၊ တစ်ခါတစ်လေတော့စိမ်းစားငပိကို ဝါးခြမ်းပြားမှာ ကပ်ပြီးကင်၊ ပြီးလ ျှင် ပန်းကန်လုံး လေးထဲမှာ ခြေပြီးထည့်၊ ဆီလေးဆမ်းထားသော ငါးပိဖုတ်နှင့်လွေးကြသည်။ ဟင်း ကတော့ ခြံနီးနားချင်းတစ်ယောက်ကို ပိုက်ဆံအပ်ပြီး ချက်ခိုင်းထားသည့်အတွက် စိတ်ပူဖို့ မလို။

ပြီးလ ျှင် ကျွန်တော်တို့ တူအရီးနှစ်ယောက် စာအုပ်ကိုယ်စီနှင့် ထမင်းလုံးစီမည်။ ညနေ စောင်း တော့ ခြံထဲပြန်ဆင်းသည်။ တစ်ခါတစ်လေ ဦးလေးက ရွာထဲက မိတ်ဆွေတွေအိမ်ကို သွား လည် သည်။ ထောက်ကြန့်ကို လူကြုံမှာစရာရှိတာမှာသည်။ ကျွန်တော်နေတဲ့ကာလတစ်လေ ျှာက် ဦးလေး ရွာကနေ ဘယ်မှမသွား။ အသီးအနှံတွေကို လူကြုံနဲ့ ပို့သည်။ သူလိုတာကို လူကြုံ နှင့် မှာသည်။

ညနေစောင်းပြီ ဆိုရင်တော့ ထမင်းအိုးတစ်လုံးထပ်တည်၊ မနက်က ကျန်သော ဟင်းတွေကို ပြန် နွှေးပြီး ညစာစားသည်။ အလင်းရောင်ပျောက်ပြီဆိုလ ျှင် ရေနံဆီမှန်အိမ်လေးထွန်းပြီး ဦးလေး ရဲ့ နေရှင်နယ်ရေဒီယိုလေးကို အသက်သွင်းသည်။ မြန်မာ့အသံမြန်မာပိုင်းအစီအစဉ်၊ အင်္ဂလိပ် ပိုင်း အစီအစဉ်၊ နောက်ဆုံး ညအိပ်ယာဝင်ချိန် ချိုလွင်အေးမြ အင်္ဂလိပ်သီချင်းအစီအစဉ် ဆုံးလ ျှင် မှန် အိမ်လေးကို မီးငြိမ်းလိုက်ပြီ။ ရွာလေးလည်း အိပ်၊ ကျွန်တော်တို့လည်း အိပ်ပြီ။

ဦးလေး ချဉ်ခြင်းတပ်သောနေ့ဆိုရင်တော့ ဘီးဇီး တစ်ပိုင်းနှင့် တူအရီး နှစ်ယောက် ဝိုင်းဖွဲ့ကြသည်။ ဦးလေးက များများ၊ ကျွန်တော်က နည်းနည်း။ ဘီးဇီး ဆိုတာက အစိုးရ ထုတ် အရက်ဖြူ ( ဘီအီး ) နှင့် ဇီးဖျော်ရည် ရောထားတာကို ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ အဲဒီခေတ် ဆိုရှယ်လစ်စီး ပွားရေး စနစ်အောက်မှာ အရက်ဖြူသောက်ရဖို့အရေး အစိုးရ ဆိုင်မှာ တန်းစီ ပြီး ခွဲတမ်းနဲ့ဝယ်ရသည်။ လူတစ်ယောက် နှစ်ပက်၊ သုံးပက်၊ လေးပက် စသည်ဖြင့် မန်နေဂျာ သတ်မှတ်ပေးသည့်အတိုင်း ဝယ်ရသည်။ တန်းမစီချင်ဘူးဆိုရင် တန်းစီပြီး ပြန်ရောင်းသူ တွေ ထံက တဆင့်ပြန်ဝယ်ရသည်။ ဦးလေး ထောက်ကြန့်ကို လူကြုံမှာသည့် ပစ္စည်းတွေထဲတွင် ဘီအီး လည်း ပါသည်။

ထိုခေတ် ထိုအခါက ခွဲတမ်း ၊ တန်းစီတိုးစား၊ မှောင်ခို ဆိုသည့် စကားလုံးများ သည် လူတွေ၏ နေ့စဉ်သုံးစကားလုံးများဖြစ်သည်။ လူထု လိုအပ်ချက်ကို လုံလောက်အောင် မဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်သဖြင့် တန်းစီတိုးစားသူတွေ၊ မှောင်ခိုဈေးကွက်တွေပေါ်လာသည်ကို နားမလည် သည့် ၊ ဒါမှမဟုတ် နားမလည်ချင်ယောင်ဆောင်နေသည့် အစိုးရကတော့ တန်းစီ တိုးစားတွေကို အပြစ်တင်သည်။ မှောင်ခိုကို နှိမ်နှင်းသည်။

အဲဒီလိုဘီးဇီးတဲ့ နေ့တွေဆိုရင်တော့ ဦးလေးနဲ့ကျွန်တော်စကားတွေအများကြီးပြောဖြစ်သည်။ ကျွန်တော် က အမေး၊ ဦးလေးက အဖြေ။ ဦးနု ဖဆပလအစိုးရခေတ်တွင် အခြေခံပညာဆည်းပူး၊ ဗိုလ်ချုပ် ကြီးနေဝင်း၏ အာဏာသိမ်းတော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရလက်ထက်တွင် ဘွဲ့ရခဲ့သော ဦးလေး မှာ ပြောစရာတွေအများကြီးရှိသည်။

ကျွန်တော်က တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ ကာလမှာ လူလားမြောက်ရတာဆိုတော့ ဆိုရှယ်လစ် စနစ်ပဲကြားဖူး၊တွေ့ဖူးသူဖြစ်သည်။ ကျွန်တော်တို့ခေတ်က ဗီယက်နမ်လွတ်မြောက်ရေးစစ်ပွဲ၊ ကျူး ဘားတော်လှန်ရေး ဆိုတာတွေ ခေတ်စားနေချိန်ဆိုတော့ လမ်းစဉ်ပါတီ၏ “ လူလူချင်း မတရား ချယ်လှယ်၍ မတရားစီးပွားရှာစားသော ဝိသမစနစ်များကို ချုပ်ငြိမ်းစေပြီး တရားမ ျှတမှုကို အခြေခံ သော ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်ကို တည်ဆောက်နိုင်မှသာလ ျှင် ပြည်သူလူထု အပေါင်းသည် လူ့ပယောဂကြောင့် ပေါ်ပေါက်ရသော လူမှုဒုက္ခအပေါင်းမှ လွတ်မြောက်ကြလ ျှက် ဗြဟ္မစိုရ် တရားများ ထွန်းကားနိုင်မည့် သာယာဝပြောသော လူ့ဘောင်သစ်ကြီးသို့ ရောက်ရှိနိုင်မည်” ဆိုသည့် ကြေညာချက်ကို ရင်ခုန်သူဖြစ်သည်။ ဒါ့ကြောင့်လည်း လမ်းစဉ် လူငယ်ဝင်ခဲ့ သလို နွေရာသီကျောင်းပိတ် လုပ်အားပေးအစီအစဉ်များတွင်လည်း မပျက်မကွက်ပါဝင်ခဲ့သည်။ သန်းခေါင်စာရင်းကောက်ယူရေးလှုပ်ရှားမှုတွင် လုပ်အားပေးခဲ့သည်။

သို့သော် တစ်ဖက်မှာလည်း အလုပ်သမား၊ လယ်သမားအကျိုးစီးပွားကို အကောင် အထည် ဖော်နေသည် ဆိုသည့်ခေတ်တွင် အလုပ်သမား၊ လယ်သမားတွေ ဒုက္ခရောက်နေတာတွေ၊ လူသုံး ကုန်ပစ္စည်းတွေ မလုံလောက်လို့ တန်းစီတိုးစားနေရတာတွေ ၊ မှောင်ခိုဈေးကွက်တွေဖြစ်နေတာ တွေမြင်ရတော့ သာယာဝပြောသော လူ့ဘောင်သစ်ဆိုသော စကားကို သံသယ ဝင်မိပြန် သည်။ တရားမ ျှတမှုကို အခြေခံသည့် ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်အောက်မှာ ကျွန်တော့်မိဘတွေအပါ အဝင် အစိုးရ အရာရှိကြီးတွေ၊ လမ်းစဉ်ပါတီခေါင်းဆောင်တွေက ပဒုမ္မာ၊ မေတ္တာမွန် စသည့် အထူး ဆိုင်တွေမှာ ဝယ်ခွင့်ရနေတာမြင်ရပြန်တော့ လူတန်းစားမခွဲခြားဘူးဆိုသည့် စကားမှန်ရဲ့လားဟု တွေးမိ၏။

ဒီလိုနဲ့ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ် ကောင်းမကောင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းရဲ့ တော်လှန်ရေး ကောင်စီ အာဏာသိမ်းတာ မှန် ၊ မမှန်ဆိုတာတွေ ဦးလေးကို မေးမိသည်။ ဦးလေး က “ မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် ကောင်း၊ မကောင်း ငါမသိဘူး။ နိုင်ငံရေးသမားတိုင်းက ကိုယ့်ဝါဒ ကောင်း ကြောင်းပြောနေတော့ ငြင်းလို့ဆုံးမှာမဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမယ့် နိုင်ငံရေးလမ်းစဉ် တစ်ခု အောင်မြင် လား၊ မအောင်မြင်ဘူးလားဆိုတာတော့ ပြောလို့ရတယ်။ ကိုယ့်အစိုးရလက်ထက်မှာ လူထု နေထိုင် ရတာ အရင်အစိုးရထက် ပိုကောင်းရင် အောင်မြင်တယ်၊ ပိုမကောင်းဘူးဆိုရင် မအောင်မြင်ဘူး။ မင်းလည်း တော်လှန်ရေးကောင်စီနဲ့ လမ်းစဉ်ပါတီကို အဲဒီပေတံ နဲ့ တိုင်း ကြည့်ပေါ့။” ဟု ဆိုသည်။ ကျွန်တော် နောက်ထပ် မေးစရာမရှိတော့။ ကျောင်းတွေပြန်ဖွင့်တော့ ဦးလေးခြံက ပြန်ခဲ့သည်။ နောက်တစ်ခေါက်ပြန်မရောက်တော့ပါ။

တစ်နေ့ကတော့ ထောက်ကြန့်ကို ဖြတ်ပြီး ကားမောင်းချိန်မှာ ဦးလေးကို သတိရမိသည်။ ဦးလေး ကွယ်လွန်သွားတာ လေးနှစ်လောက်ရှိပြီ။ အပြောင်းလဲကြီးပြောင်းလဲနေသော မြို့ပြပတ်ဝန်းကျင် ကြောင့် နွယ်ခွေရွာကို သွားသောလမ်းကိုလည်း မမှတ်မိတော့ပါ။ ရွာလေးလည်း ရပ်ကွက်ဖြစ်သွား ခဲ့ပြီ။

ကျွန်တော်မှတ်မိနေသည့် တစ်ခုတည်းသောအရာကတော့ ဦးလေး ပြောခဲ့သည့် ပေတံ အကြောင်း သာဖြစ်သည်။ ဒီတော့မှ ဘဝတစ်လေ ျှာက်လုံး ဦးလေးရဲ့ ပေတံကို ကျွန်တော် မသုံးရဲ ၊ မသုံးခဲ့ ကြောင်း သတိထားမိသည်။ ဦးလေး သိရင်တော့ ကျွန်တော့်ကို အပြစ်တင်မှာ သေချာပါသည်။

ye

တာလီဘန်လို လူတွေ

ကျောင်းတွေ ပြန်ဖွင့်တဲ့အခါ ကိုယ်တိုင် ကျောင်းမတက်ဘူး။ ကိုယ့်ကလေးတွေကို ကျောင်း မအပ်ဘူး ဆိုတာ တစ်ဦးချင်းရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ပဲ။ ယုံကြည်ရာ လုပ်ကြတာဖြစ်တဲ့အတွက် အကောင်းအဆိုး မဝေဖန် လို ဘူး။

ဒါပေမယ့် ပညာသင်ဖို့ ဆန္ဒရှိသူတွေ ကျောင်းမတက်နိုင် အောင် ခြိမ်းခြောက်တယ်၊ အန္တရာယ်ပြုတယ်၊ ကျောင်းကို ဗုံးခွဲတယ် ၊ မီးရှို့တယ်ဆိုတာက တော့ ကိုယ်မသင်စေချင်တဲ့ စာတွေ သင်လို့ ကျောင်းသား/ ကျောင်းသူတွေနဲ့ ဆရာ/ဆရာမတွေကို သတ်တယ် ၊ ကျောင်းကို ဗုံးခွဲတယ် ဆိုတဲ့ အာဖဂန်က တာလီဘန် အစွန်းရောက် အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်း သူတွေရဲ့ လုပ်ရပ်နဲ့ အတူတူဖြစ်သွားပြီ။

စစ်အစိုးရအောက်က ကျောင်းတွေမှာ ပညာသင်ရင် အသုံးမကျတဲ့သူဖြစ် မယ် ဆိုရင် အခု နစက ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှုမှာ ပါဝင်သူ Gen X, Y , Z ၉ ဝ% ကျော်က နဝတ/ နယက အစိုးရ လက်ထက် ကချမှတ်ခဲ့တဲ့ ပညာရေးစနစ် နဲ့ နဝတ/နယက ပညာရေးကို နည်းနည်း ပါးပါး မွမ်းမံထားတဲ့ ၂၀၁၁-၂၀၂၀ ကာလ ပညာရေးစနစ် အောက်မှာ ပညာ သင်ကြားခဲ့သူတွေ မဟုတ်ဘူးလား။ ဒီလူတွေအားလုံးကို အသုံးမကျတဲ့သူတွေလို့ သိမ်းကျုံးပြောရင် မှန်မယ် မထင်ဘူး။

တပ်မတော်မှာ ၁၉ ၈၁ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၀၅ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ချိန်က တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနဲ့ ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားရာဒေသအမျိုးမျိုးမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးတယ်။ အဲဒီ အချိန်က ကျွန်တော်တို့နဲ့ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်နေရတဲ့ အဖွဲ့တွေဟာ အစိုးရတပ်ဖွဲ့တွေနဲ့ အသေ အကြေ တိုက်ခိုက်နေပေမယ့် ဘယ်တော့မှ အစိုးရ စာသင်ကျောင်း ကို မီးမရှို့ဘူး၊ ကလေး တွေကို ကျောင်းမတက်နဲ့လို့ မပိတ်ပင်ဘူး၊ ဆရာ/ဆရာမတွေကို စာသင်ရင် သတ်မယ်လို့ မခြိမ်း ခြောက်ဘူး။

အခု ဒီမိုကရေစီနဲ့ လူ့အခွင့်အရေးအတွက်ကြိုးပမ်းနေပါတယ်ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ် / အဖွဲ့ အစည်း တွေက ကျောင်းတွေကို မီးရှို့၊ ဗုံးခွဲလုပ်တဲ့ လုပ်ရပ်၊ စာသင်မယ့် ဆရာ/ ဆရာမတွေရဲ့ အသက် အန္တရာယ်ခြိမ်းခြောက်တဲ့ လုပ်ရပ်တွေကို ဝမ်းသာအားရ လုပ် ဆောင်ကြ၊ ထောက်ခံနေ ကြတာ မြင်ရတော့ အတော်အံ့သြမိတယ်။

ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသူလေး မာလာလာ ကတော့ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ ညီလာခံမှာ မိန့်ခွန်းပြောတဲ့အခါ “ အစွန်း ရောက်သမားတွေဟာ စာအုပ်နဲ့ ခဲတံတွေကို ကြောက်ကြတယ်” လို့ ပြောခဲ့တယ်။

တာလီဘန်တွေဟာ ဒီမိုကရေစီအတွက်လုပ်နေတာမဟုတ်ဘူး။ တာလီဘန်လုပ်သလို လိုက်လုပ်ရင် ဒီမိုကရေစီသမားမဟုတ်ဘူး။

စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့မှု နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ

ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်မှာ အမေရိကန် သမ္မတ ဘိုင်ဒန်က သမ္မတ အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ အမိန့် ( Executive Order, EO ) ထုတ်ပြန်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် စီးပွားရေးအရ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ အခါ အချို့ အသိုင်းအဝန်းတွေကြားမှာ အကြီးအကျယ် ရိုက်ခတ်သွားခဲ့တယ်။ ဒါဟာ မကြုံစဖူး ထူးကဲလှတဲ့ အရေး ယူဆောင်ရွက်မှုလို့ မြင်သူတွေလည်းရှိတယ်။ ဘာမှ မဟုတ် ဘူး၊ အမေရိကန်ရဲ့ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုကို မှုစရာမလိုဘူးလို့ ထင်သူတွေလည်းရှိတယ်။

တကယ်တော့ မြန်မာနိုင်ငံဟာ ၁၉ ၈၈ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၁၃ ခုနှစ်အထိ အမေရိကန် နဲ့ ဥရောပ သမဂ္ဂ ( အီးယူ) ရဲ့ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုအောက်မှာ နေခဲ့ရတာပါ။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၁၇ ခုနှစ် အထိပဲ နိုင်ငံတကာဒဏ်ခတ်အရေးယူမှုတွေအောက်က လွတ်မြောက်ခဲ့တယ်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် ရို ဟင်ဂျာ ဒုက္ခသည် အရေးအခင်းဖြစ်ပေါ်လာတဲ့အခါ တပ်မတော်အပေါ် ပစ်မှတ်ထားတဲ့ စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့ အရေးယူမှုတစ်ချို့ ပြန်လုပ်ခဲ့ပြီး အခုတော့ နောက်တစ်ဆင့်ထပ်တိုးတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါ့ကြောင့် အခုတစ်ကြိမ်ချမှတ်တဲ့ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုတွေဟာ ဘယ်အတိုင်းအတာထိ အကျိုး သက်ရောက်နိုင်မလဲဆိုတာ သိနိုင်ဖို့အတွက် ၁၉ ၈၈ – ၂၀၁၃ ခုနှစ် အခြေအနေကို ပြန်လေ့ လာဖို့ လိုပါမယ်။

အမေရိကန်စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှု

မြန်မာနိုင်ငံအပေါ်ချမှတ်ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံတကာ စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့ အရေးယူတွေထဲမှာ အမေရိကန် နိုင်ငံက ချမှတ်တဲ့ အရေးယူတွေက အပြင်း ထန်ဆုံး၊ အကျယ်ပြန့်ဆုံးဆိုတော့ စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့အရေး ယူ မှုတွေအကြောင်းပြောရင် အမေရိကန်ကို ထိပ်ဆုံးက ထားပြောရမှာပဲ။

၁၉ ၈၈ ကနေ ၂၀၁၃ ခုနှစ်အကြား အမေရိကန်နိုင်ငံက မြန်မာနိုင်ငံအပေါ်ချမှတ်ခဲ့တဲ့ ဒဏ်ခတ် အရေးယူမှုတွေကို ယေဘုယျ အားဖြင့် အခုလို ခွဲခြားလို့ရတယ် –

၁။ အစိုးရ အရာရှိကြီးများ၊ မိသားစုဝင်များ ၊ တပ်မတော်နဲ့ပတ်သက်သော စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင် များအပေါ် ဗီဇာပိတ်ဆို့မှု။

၂။ အစိုးရ အရာရှိကြီးများ၊ မိသားစုဝင်များ ၊ တပ်မတော်နဲ့ပတ်သက်သော စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင် များကို ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှုမပေးရန် တားမြစ်မှု ။

၃။ ပစ်မှတ်ထားသော အဖွဲ့အစည်း/ ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင်ရှိနေသည့် ငွေကြေး/ ပိုင် ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်မှု။

၄။ မြန်မာ့ပို့ကုန်များကို ပိတ်ပင်မှု။

၅။ အမေရိကန်စီးပွားရေးအဖွဲ့အစည်းများကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၊ ငွေကြေး ဝန်ဆောင်မှု မပြုလုပ်ရန်တားမြစ် မှု။

၆။ အမေရိကန်နိုင်ငံအနေဖြင့်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများအနေဖြင့် လည်းကောင်း မြန်မာနိုင်ငံကို အကူအညီမပေးရန်တားမြစ်မှု။

အမေရိကန်က မြန်မာနိုင်ငံကို စီးပွားရေးပိတ်ဆို့အရေးယူမှုလုပ်တဲ့အခါ ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်က ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းပြီးဆောင်ရွက်တာရှိသလို သမ္မတအုပ်ချုပ်မှုအမိန့်ထုတ်ပြန်ပြီးဆောင်ရွက်တာလည်း ရှိတယ်။ ၁၉ ၈၈- ၂၀၁၃ ကာလမှာ အမေရိကန်ကွန်ဂရက်က မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် အရေးယူ ဆောင်ရွက်ဖို့ ပြဋ္ဌာန်းတဲ့ ဥပဒေ ခြောက်ခုရှိခဲ့တယ်။ အဲဒါတွေကတော့ –

၁။ Customs and Trade Act of 1990 (Section 138)။ ဒီပုဒ်မ၁၃၈ က မြန်မာနိုင်ငံကို စီးပွားရေး ပိတ် ဆို့အရေးယူမှုလုပ်ဖို့ သမ္မတ ကိုလုပ်ပိုင်ခွင့်ပေးတာဖြစ်တယ်။

၂။ Foreign Assistance Act of 1961 (Section 307)။ ဒီပုဒ်မ၃၀၇ ကို ၁၉ ၉ ၃ နဲ့ ၁၉ ၉ ၄ ခုနှစ် မှာ ပြင်ဆင်ခဲ့တယ်။ အဲဒီပြင်ဆင်ချက်အရ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများက မြန်မာနိုင်ငံ မှာ ဆောင်ရွက်နေတဲ့ ကူညီထောက်ပံ့ရေးအစီအစဉ်တွေမှာ အမေရိကန်နိုင်ငံက ရန်ပုံငွေ ထည့်ဝင် ခြင်း မပြုဖို့ တားမြစ်ခဲ့တယ်။

၃။ Foreign Operations, Export Financing, and Related Programs Appropriations Act, 1997 (Section 570) ။ ဒီပုဒ်မ ၅၇၀ က မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် နောက်ထပ် အရေးယူမှုအသစ်တွေ ထပ်မံချမှတ်တာဖြစ်တယ်။

၄။ The Burmese Freedom and Democracy Act of 2003။ ဒီဥပဒေက ဒီပဲယင်းအရေးအခင်း အပြီးမှာ ပြဋ္ဌာန်းတာဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် သီးခြားပြဋ္ဌာန်းတဲ့ ပထမဆုံးဥပဒေဖြစ် ပါ တယ်။

၅။ Tom Lantos Block Burmese JADE (Junta’s Anti-Democratic Efforts) Act of 2008 ။ ၂၀၀၇ စက်တင်ဘာ အရေးအခင်းအပြီးမှာ ပြဋ္ဌာန်းတာဖြစ်ပါတယ်။ မူလချမှတ်ပြီး ဒဏ်ခတ် အရေး ယူမှုတွေကို တိုးချဲ့ တဲ့အပြင် မြန်မာ့တွင်းထွက်ကျောက်မျက်ရတနာများတင်သွင်းမှုကိုပါ ပိတ် ပင် မှု ပြုလုပ်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

၆။ Public Law 112–192 Oct. 5, 2012 ။ ဒီဥပဒေကတော့ ပိတ်ဆို့အရေးယူတဲ့ ဥပဒေ မဟုတ်ဘူး။ သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်ရဲ့ နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု လုပ်ငန်းတွေအပေါ် မူတည် ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ချမှတ်ထားတဲ့ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေကို သမ္မတက ဖြေလျော့ပေးဖို့ လုပ် ပိုင်ခွင့်ပေးတဲ့ဥပဒေဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် နိုင်ငံတကာငွေကြေးအဖွဲ့အစည်းတွေက မြန်မာ နိုင်ငံကို အကူအညီပေးနိုင်အောင် လမ်းဖွင့်ပေးတဲ့ဥပဒေလည်းဖြစ်ပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ပတ်သက်ပြီး The International Emergency Economic Powers Act နဲ့ The National Emergencies Act ပါ အခွင့်အာဏာအရ သမ္မတအုပ်ချုပ်မှုအမိန့် နဲ့ ချမှတ်ခဲ့တဲ့ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေ ကလည်း ခြောက်ခုရှိပါတယ်။ အဲဒါတွေကတော့ –

၁။ E.O. 13047 ။ သမ္မတ ကလင်တန်က ၂၀ မေ ၁၉ ၉ ၇ မှာ ထုတ်ပြန်တယ်။ မြန်မာနိုင်ငံ မှာ ရင်းနှီးမြှုပ်မှု အသစ်တွေမလုပ်ဖို့ တားမြစ်တာဖြစ်ပါတယ်။

၂။ E.O. 13310။ သမ္မတဘုရ်ှ က ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၀၃ မှာ ထုတ်ပြန်တယ်။ မြန်မာ ထိပ်တန်း အစိုးရအရာရှိများရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုကို ထိန်းချုပ်ခြင်း နဲ့ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ်ငွေကြေး ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းအချို့ကို တားမြစ်တာဖြစ်ပါတယ်။

၃။ E.O. 13448။ သမ္မတဘုရ်ှ က ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇ မှာ ထုတ်ပြန်တယ်။ ပိုင်ဆိုင် မှု ထိန်းချုပ်တဲ့ အမည်စာရင်းကို တိုးချဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

၄။ E.O. 13464။ သမ္မတ ဘုရ်ှက ၃၀ ဧပြီ ၂၀၀၈ မှာ ထုတ်ပြန်တယ်။ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှု စာရင်း မှာ ပုဂ္ဂိုလ်နဲ့ အဖွဲ့အစည်းအမည်စာရင်းတွေ ထပ်မံတိုးချဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

၅။ E.O. 13619။ သမ္မတ အိုဘားမားက ၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၂ မှာ ထုတ်ပြန်တယ်။ ဗီဇာပိတ်ဆို့မှု၊ ပိုင်ဆိုင်မှုထိန်းချုပ်ခြင်း နဲ့ အခြားအရေးယူမှုတွေပြုလုပ်ထားတဲ့ အမည်စာရင်းကို သက်တမ်း တိုးတာဖြစ်တယ်။

၆။ E.O. 13651။ သမ္မတ အိုဘားမားက ၆ သြဂုတ် ၂၀၁၃ မှာ ထုတ်ပြန်တယ်။ ဒီအမိန့်က ပိတ်ဆို့အရေးယူတဲ့ အမိန့်မဟုတ်ဘူး။ အရင်ချမှတ်ထားတဲ့ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုအချို့ကို ပယ်ဖျက်ခြင်း၊ ဆိုင်းငံ့ခြင်း လုပ်ဆောင်တဲ့ အမိန့်ဖြစ်ပါတယ်။

၂၀၁၂ နောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ အမျိုးသား ပြန်လည် စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအခြေအနေ တွေ တိုးတက်လာတာနဲ့ အမ ျှ အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေက တစ်ဖြေးဖြေး လျော့ လာတယ်။

၁၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ မှာ သမ္မတ အိုဘားမားက အမေရိကန်နိုင်ငံအနေနဲ့ မြန်မာ နိုင်ငံအပေါ် ကူညီထောက်ပံ့မှုတွေမပေးဖို့ ကန့်သတ်ထားချက်ကို ပယ်ဖျက်ပေးခဲ့တယ်။ ၃ မေ ၂၀၁၃ မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက အစိုးရ အရာရှိကြီးအချို့အပေါ် ဗီဇာ ပိတ် ပင်ထားမှုတွေကို ပယ်ဖျက်ပေးခဲ့တယ်။ ၂၆ ဇူလိုင် ၂၀၁၃ မှာတော့ အမေရိကန်ကွန်ဂရက်က Burmese Freedom and Democracy Act of 2003 မှာ ပါဝင်တဲ့ အရေးယူမှုတစ်ချို့ကို သက်တမ်းမတိုးပဲ ရပ်ဆိုင်း ပေးလိုက်တယ်။

ဒါပေမယ့် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်ကာလမှာ အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေ အားလုံး ပယ်ဖျက်ပေးခဲ့တာမဟုတ်ဘူး။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ၃၁ မတ် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန် အစိုးရက နေ သမ္မတ ဦးထင် ကျော်အစိုးရကို တာဝန်လွှဲပြောင်းမှုအပြီး ၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၆ ကျမှ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူထားမှုအားလုံးကို ပယ်ဖျက်လိုက်တဲ့အကြောင်း သမ္မတ အိုဘားမားက ကြေညာ ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

အစွန်းနှစ်ဘက်

အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေနဲ့ပတ်သက်ရင် အစွန်းရောက်တဲ့ အယူ အဆ နှစ်ခု ဘယ်သူမှန်လဲ သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့မှုကြောင့် နိုင်ငံစီးပွားရေးတစ်ခုလုံး ပြိုလဲသွားပြီး အစိုးရ ပြုတ်ကျတဲ့ အထိ ဦးတည်သွားနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆမမှန်ဘူးဆိုတာ ၁၉ ၅၉ ခုနှစ်ထဲက စပြီး ဒီနေ့ အထိ အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုဒဏ်ကို ခံနေရဆဲ ဖြစ်တဲ့ ကျူးဘားနိုင်ငံကို ကြည့်ရင် သိနိုင်သလို မြန်မာနိုင်ငံ ၁၉ ၈၈ – ၂၀၁၃ အတွေ့အကြုံအရ လည်း သိနိုင်ပါတယ်။

စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုက ထိခိုက်မှုမရှိဘူး၊ အမေရိကန် က ပိတ်ဆို့ထား လည်း အခြားနိုင်ငံတွေနဲ့ စီးပွားရေးလုပ်လို့ရတယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆ။ ဒါလည်း မှားတာပဲ။

အမေရိကန်က ကမ္ဘာ့ အကြီးဆုံး စီးပွားရေးဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာငွေကြေးဈေးကွက်၊ နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်မှုတွေ ဟာ အမေရိကန်ဒေါ်လာရယ်၊ အမေရိကန် ငွေကြေးအဖွဲ့အစည်းတွေရယ်နဲ့ ကင်းလို့မရတော့ သူနဲ့ ပြဿနာတက်ရင် အနည်းနဲ့အများတော့ ထိခိုက်မှုရှိတာပဲ။

ဒ့ါကြောင့် အမေ ရိကန်လို စီးပွားရေး၊ သံတမန်ရေးအင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်ခု ရဲ့ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှု ခံရရင် နိုင်ငံ စီးပွား ရေးပြိုလဲမသွားဘူးဆိုရင်တောင် စွမ်းအားရှိသလောက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခွင့် မရဘူး ဆိုတာ မြန်မာ နိုင်ငံရဲ့ ၁၉ ၈၈ – ၂၀၁၃ အတွေ့အကြုံအရ လက်တွေ့မြင်ခဲ့ရပြီးပြီ။

ဒါ့အပြင် ၂၀၂၁ အခြေအနေက ၁၉ ၈၈ – ၂၀၁၃ အခြေအနေနဲ့ မတူဘူး။ ၁၉ ၈၈-၂၀၁၃ ကာလ မှာ မြန်မာနိုင်ငံက ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်ကို ပြောင်းလဲကျင့်သုံးတယ်။ ဒါပေမယ့် အမေရိကန် ပိတ်ဆို့မှုကြောင့် ဥရောပ နဲ့ အမေရိကန်ဈေးကွက်ကို ထိုးဖောက်ခွင့်မရဘူး။ ဒ့ါကြောင့် အစွမ်း ရှိသလောက် လုပ်ခွင့်မရတဲ့ ကန့်သတ်ချက်ပဲရှိတယ်။

ဒါပေမယ့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းမှာ မြန်မာစီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တွေက ဥရောပ နဲ့ အမေရိကန် ဈေးကွက်ကို ထိုးဖောက်လာနိုင်တယ်။ အမေရိကန်နဲ့ ဥရောပ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေက ပြည် တွင်းမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေလုပ်လာတယ်။ ပြည်တွင်းစီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေနဲ့ ဖက်စပ်လုပ် ဆောင်လာတယ်။

ဒါ့ကြောင့် ၂၀၂၁ မှာ ရရှိပြီးဈေးကွက်ဆုံးရှုံးတာ၊ ပြည်တွင်းကိုရောက်နေတဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေ ပြန်ထွက်သွားတာ၊ ပြည်တွင်းစီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များအတွက် အခွင့်အလမ်းသစ်တွေ ဆုံးရှုံး တာ ဆိုတဲ့ ပြဿနာတွေထပ်တိုးလာတဲ့အတွက် ဘာမှ မဖြစ်ဘူးဆိုတာလည်း မမှန်ဘူး။

ဘာလုပ်ကြမလဲ

ဒီတော့ အမေရိကန် နဲ့ ပြဿနာမဖြစ်အောင် အမေရိကန်တောင်းဆိုသမ ျှ ၊ ဖိအားပေးသမ ျှ လိုက်လျောရမှာလား လို့ မေးစရာရှိပါတယ်။

အဲဒီလိုလုပ်ဖို့မလိုပါဘူး။ အတိတ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် စီးပွားရေးပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေ ဖြစ်ပွားရတဲ့ အဓိက အကြောင်းအရင်းကတော့ ပြည်တွင်းမှာ အမျိုးသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေး ပျက်ပြားရာကနေ စခဲ့ တာ ဖြစ်သလို အမျိုးသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေးကို တည်ဆောက်နိုင်တဲ့အခါ အမေရိကန် အပါ အဝင် နိုင်ငံတကာ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေဟာ နေလာရင် နှင်းပျောက်သလို လျော့ ပါး ပျောက်ကွယ်သွားတာကို မြင်ခဲ့ရပြီးပါပြီ။

ဒါပေမယ့်လည်း ဒဏ်ရာတွေများလှ၊ အနာကျက်ဖို့ အချိန်ကြာလှတဲ့ အပြင် ဒဏ်ရာ အသစ်တွေ ကလည်း ပေါ်ပေါ်လာနေတဲ့ နိုင်ငံမှာ အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးဆိုတာကလည်း အပြော လွယ်သလောက် အလုပ်ခက်လှပါတယ်။

အာဆီယံ နှင့် မြန်မာ့အရေး

လာမယ့် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဂျာကာတာမြို့မှာ မြန်မာနိုင်ငံအရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီး အာဆီယံ ခေါင်းဆောင်တွေ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးဖို့ရှိပါတယ်။ ဒီဆွေးနွေးပွဲက နှစ်စဉ်ကျင်းပနေကျ အာဆီယံ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးမဟုတ်ပါဘူး။ လိုအပ်ချက်အရ ကျင်းပတဲ့ သီးခြားအစည်းအဝေး ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီအစည်းအဝေးဟာ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးအခြေအနေနဲ့ပတ်သက်ပြီး အာဆီယံခေါင်းဆောင်တွေ ကြား ညှိနှိုင်းတိုင်ပင်ဆွေးနွေးရတဲ့ ဒုတိယမြောက်ထိပ်သီးအစည်းအဝေးလို့ ပြောနိုင်ပါတယ်။

မြန်မာ့နိုင်ငံရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီး အာဆီယံခေါင်းဆောင်တွေ ပထမအကြိမ်ဆွေးနွေးခဲ့တာက ၂၀၀၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့ကနေ ၂၂ ရက်နေ့အထိ စင်္ကာပူနိုင်ငံမှာ ကျင်းပခဲ့တဲ့ ၁၃ ကြိမ် မြောက် အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေးဖြစ်ပါတယ်။

၂၀၀၇ အတွေ့အကြုံ

အဲဒီ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးမကျင်းပမီ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေးလို့ လူသိများတဲ့ ၂၀၀၇ စက်တင်ဘာအရေးအခင်း ဖြစ်တယ်။ အဲဒီအရေးအခင်းနောက်ဆက်တွဲအနေနဲ့ အမေရိ ကန် နဲ့ ဥရောပသမဂ္ဂ က မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် စီးပွားရေးဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုတွေ ချမှတ်ခဲ့တယ်။

ဒါ့ အပြင် အာဆီယံအဖွဲ့ကြီးအနေနဲ့လည်း မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် အရေးယူမှု၊ ရှုံ့ချမှုတွေ ပြုလုပ်ဖို့ အနောက်အုပ်စုနိုင်ငံများက ဖိအားပေးခဲ့ကြတယ်။ အမေရိကန် က ဆိုရင် အာဆီယံက မြန်မာ နိုင်ငံအပေါ် အရေးယူမှုမလုပ်ဘူးဆိုရင် အာဆီယံ – အမေရိကန် လွတ်လပ်သော ကုန်သွယ်မှု ဇုန် ဆိုင်ရာဆွေးနွေးပွဲတွေကို ထိခိုက်နိုင်တယ်လို့ သတိပေးခဲ့တယ်။ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာအဖွဲ့ အစည်းတွေကတော့ မြန်မာနိုင်ငံကို အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ကနေ ဆိုင်းငံ ဒါမှမဟုတ် ထုတ်ပယ် ဖို့ အထိ တောင်းဆိုခဲ့ကြတယ်။

တိုက်ဆိုင်ချင်တော့ ၂၀၀၇ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးဟာ အာဆီယံအဖွဲ့ကြီး နှစ်လေးဆယ် မြောက် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အာဆီယံ ပဋိညာဉ် စာတမ်းကို လက်မှတ်ထိုးမယ့် အစည်းအဝေးလည်း ဖြစ် နေပါတယ်။ အာဆီယံ ပဋိညာဉ် အပိုဒ် ၁ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအတွင်း “ ဒီမိုကရေစီ၊ ကောင်းမွန်သောအုပ်ချုပ်မှု၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုများခိုင်မာအားကောင်းစေရန်၊ လူ့ အခွင့်အရေးနှင့် အခြေခံအခွင့်အရေးများကို မြှင့်တင်အကာအကွယ်ပေးရန်” လို့ဖော်ပြထားတဲ့ အတွက် မြန်မာနိုင်ငံကို အာဆီယံပဋိညာဉ်မှာ လက်မှတ်ထိုးခွင့်မပြုသင့်ဘူးလို့ တောင်းဆိုမှု တွေလည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့တယ်။

ဒါပေမယ့် အာဆီယံဥက္ကဌ တာဝန်ယူထားတဲ့ စင်္ကာပူဝန်ကြီးချုပ် လီရှန်လွန်းက “ မြန်မာနိုင်ငံကို ထုတ်ပစ်လိုက်ရင်ကော အခြေအနေက ပိုကောင်းသွားမှာ လား ၊ အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေက မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် သြဇာပိုရှိလာမှာလား”လို့ ပြန်မေးခဲ့တယ်။ စီးပွားရေးအရ ဒဏ်ခတ် အရေးယူဖို့နဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့လည်း လီရှန်လွန်းက ကမ္ဘာ့နေရာ အနှံ့ အပြားမှာ စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့မှုတွေက အလုပ်မဖြစ်ဘူးဆိုတာ အတွေ့အကြုံတွေရှိခဲ့ပြီးပြီ။ ပိတ်ဆို့မှုက မလိုလား အပ်တဲ့ တန်ပြန်အကျိုးသက်ရောက်မှုတွေကိုပဲဖြစ်စေ ပါတယ်” လို့ တုန့်ပြန်ခဲ့တယ်။

ဒါ့အပြင် လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ ကမ္ဘောဒီးယားတို့ကတော့ အာဆီယံရဲ့ အခြေခံမူလည်းဖြစ်၊ အတည်ပြုမယ့် ပဋိညာဉ် အပိုဒ် ၂ မှာလည်း ထည့်သွင်းပြဋ္ဌာန်းထားတဲ့ “ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ များရဲ့ ပြည် တွင်းရေးမှာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုမပြုရေး၊ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်မှုကို လေးစားရေး” ဆိုတဲ့ အချက်တွေကို ထောက်ပြခဲ့တယ်။ ထိုင်း နိုင်ငံကလည်း ၂၀၀၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၉ ရက်နေ့ မှာ ထိုင်းတပ်မတော်က ဝန်ကြီးချုပ် သက်ဆင်ကို ဖြုတ်ချပြီး အာဏာသိမ်းထားတဲ့ အချိန်ဖြစ် တဲ့ အတွက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများရဲ့ ပြည်တွင်းရေးကို ဝင်ရောက်မစွက်ဖက်ရေးဆိုတဲ့အချက်ကို စွဲကိုင် ထားခဲ့တယ်။ ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ အာရိုရို တစ်ဦးတည်းကသာ မြန်မာနိုင်ငံအခြေအနေအပေါ် ပွင့် ပွင့်လင်းလင်းဝေဖန်ခဲ့တယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ စင်္ကာပူဝန်ကြီးချုပ် လီရှန်လွန်းက အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေးနဲ့ ဆက်စပ် အစည်းအဝေးတွေကိုလာတက်မယ့် အမေရိကန်၊ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ဂျပန်၊ သြစတေးလျ နိုင်ငံ တွေကို နှစ်သိမ့် တဲ့အနေနဲ့ ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်ရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးကိုယ် စားလှယ် မစ္စတာ ဂမ်ဘာရီကို ဖိတ်ခေါ်ပြီး အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းလာတက်တဲ့ ခေါင်းဆောင် တွေကို မြန်မာနိုင်ငံအခြေအနေ နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ရှင်းပြဖို့ စီစဉ်ခဲ့တယ်။

ဒါပေမယ့် ပြဿနာက ဂမ်ဘာရီကို ဖိတ်ခေါ်ရှင်းပြခိုင်းမယ့် အစီအစဉ်ကို မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ ကြိုတင် ညှိနှိုင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့တာမဟုတ်ဘူး။ ဒါ့ကြောင့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်တွေ တွေ့ဆုံတဲ့အချိန် မှာ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသိန်းစိန်က မြန်မာနိုင်ငံအခြေ အနေကို ဂမ်ဘာရီက ရှင်းပြမယ်ဆိုတဲ့ အစီအစဉ်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့တယ်။

မြန်မာနိုင်ငံက ဂမ်ဘာရီ ရဲ့ တာဝန်က မြန်မာ့အရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီး ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ ကို တင်ပြဖို့ ဖြစ်တယ်။ အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေးနဲ့ အရှေ့အာရှ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို ရှင်းပြဖို့တာဝန်မရှိဘူး၊ မြန်မာ့နိုင်ငံအရေးဟာ ပြည်တွင်းရေးသက်သက်သာဖြစ်တယ်လို့ ရပ်တည် ပြောဆိုခဲ့တယ်။

အာဆီယံ လုပ်ထုံး လုပ် နည်းအရ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအားလုံးရဲ့ သဘောတူညီချက်မရရင် ဆောင်ရွက် လို့ မရတဲ့အတွက် အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး ခေါင်းဆောင်တွေကို ဂမ်ဘာရီက မြန်မာ နိုင်ငံအခြေအနေ ရှင်းပြမယ့်အစီအစဉ် ပျက်သွားခဲ့တယ်။

ဝန်ကြီးချုပ်လီရှန်လွန်းရဲ့ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာတော့ “ အာဆီယံခေါင်းဆောင်တွေ အနေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဆန္ဒကို လေးစားဖို့၊ ကုလသမဂ္ဂအပါအဝင် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝန်းနဲ့ ပတ်သက် ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ပဲ တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးဖို့ ဆိုတာကို သဘောတူခဲ့ပါတယ်၊ အာဆီယံ အနေနဲ့ကတော့ မြန်မာနိုင်ငံက လိုအပ်တယ် ဆိုရင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ဖို့ အသင့်ရှိတယ်” “The ASEAN Leaders agreed that ASEAN would respect Myanmar’s wishes and make way for Myanmar to deal directly with the UN and the international community on its own. ASEAN stands ready to play a role whenever Myanmar wants it to do so.” လို့ ဖော် ပြခဲ့တယ်။

၂၀၂၁ ဘာဖြစ်မလဲ

နိုင်ငံတကာအခြေအနေ၊ အာဆီယံအဖွဲ့ရဲ့ ဒေသတွင်း/ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံမှုအနေအထား နဲ့ လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံ အခြေအနေတွေက ၂၀၀၇ နဲ့ မတူတော့ဘူး။ ဒါ့ကြောင့် မြန်မာ့အရေးမှာ အာဆီယံအနေနဲ့ တက်တက်ကြွ ကြွ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ပေးဖို့ လိုအပ်တယ်ဆိုတဲ့ အမြင်တွေ ပို အားကောင်းလာတာလည်းတွေ့ရတယ်။

တစ်ဖက်မှာလည်း အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအားလုံးက ဒီမိုကရေစီစနစ် ဖွံ့ဖြိုးတဲ့နိုင်ငံတွေ မဟုတ်ဘူး။ လက်ရှိအခြေအနေမှာ ဖိလစ်ပိုင်၊ အင်ဒိုနီးရှား နဲ့ မလေးရှား သုံးနိုင်ငံပဲ ပါတီ စုံ ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ပီပီပြင်ပြင် ကျင့်သုံးနေတယ်လို့ပြောနိုင်တယ်။ စင်္ကာပူ နဲ့ ကမ္ဘောဒီးယားက ပါတီစုံ စနစ် လို့ ဆိုပေမယ့် အာဏာရပါတီတွေက တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ချုပ်ကိုင်ထားတဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်ဖြစ်လို့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဒီမိုကရေစီလို့ပဲဆိုနိုင်တယ်။ ဘရူးနိုင်းက အာဏာ အပြည့်အဝရှိတဲ့ ဘုရင် စနစ်ကျင့်သုံးတဲ့နိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ် နဲ့ လာအိုက တစ်ပါတီစနစ် နဲ့ အုပ်ချုပ်တဲ့နိုင်ငံတွေ ဖြစ်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံက တပ်မတော်ကအာဏာသိမ်းပြီးနောက် ရေးဆွဲခဲ့တဲ့ အခြေခံ ဥပဒေအပေါ် အငြင်းပွားမှုတွေကြောင့် နိုင်ငံရေးအခြေအနေတင်းမာနေတဲ့နိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒ့ါကြောင့် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်ခုရဲ့ ဒီမိုကရေစီ နဲ့ လူ့အခွင့်အရေးအခြေအနေအပေါ် အာဆီယံ အဖွဲ့ က တိုက်ရိုက် ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်တာ၊ ဒဏ်ခတ်အရေးယူပိတ်ဆို့တာမျိုးကို ဗီယက်နမ်၊ လာအို၊ ကမ္ဘောဒီးယားတို့လို နိုင်ငံတွေက ထောက်ခံဖို့အလားအလာ အလွန်နည်းပါတယ်။ “ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ များရဲ့ ပြည် တွင်းရေးမှာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုမပြုရေး၊ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်မှုကို လေးစားရေး” ဆိုတဲ့ အာဆီယံပဋိညာဉ် အပိုဒ် ၂ ကို ကိုင်ဆွဲပြီး ကန့်ကွက်ဖို့ အလားအလာက ပို များတယ်။ အာဆီယံအဖွဲ့ရဲ့ မူကလည်း အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအားလုံးရဲ့ သဘောတူညီချက်ရမှ ဆောင်ရွက် တာဖြစ်တဲ့အတွက် အနောက်နိုင်ငံတွေက လိုလားနေတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်မျိုးကို အာဆီယံ ထိပ်သီး အစည်းအဝေးက ဆုံးဖြတ်ဖို့ အလားအလာအလွန်နည်းပါတယ်။

အများဆုံးဖြစ်နိုင်တာကတော့ မြန်မာဘက်က တင်ပြချက်များ အပေါ် အခြေခံပြီး မြန်မာနိုင်ငံမှာ ပေါ်ပေါက်နေတဲ့ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်း နဲ့ ပဋိပက္ခအခြေအနေများကို တွေ့ဆုံဆွေးနွေး အဖြေရှာဖို့တိုက်တွန်းခြင်း၊ အသက်ဆုံးရှုံးမှု များ အပေါ်ဝမ်းနည်းကြောင်း ထုတ်ဖော် ပြောကြား ခြင်း၊ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားသူများကို ဥပဒေနဲ့ အညီ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် တောင်းဆိုခြင်း၊ ဒီမိုကရေစီနည်းကျရွေးကောက်ပွဲများ အမြန်ဆုံးပြန်လည် ပြုလုပ်ရန် တိုက် တွန်းခြင်းတွေကို ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်တာပဲ ဖြစ်မှာပါ။

တကယ်လို့ ထိပ်သီးခေါင်းဆောင်တွေကြား ညှိ နှိုင်းမှုတွေအဆင်ပြေရင်တော့ မြန်မာနိုင်ငံ ဆိုင်ရာ အာဆီယံ အထူးကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး တာဝန်ပေးတာမျိုးလည်း ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဧျပီလ ၈ ရက္ေန႕စကၤာပူအေျခစိုုက္ CNA သတင္းဌာနရဲ့ တပ္မေတာ္ႏွင့္ ျမန္မာ့ႏုုိင္ငံေရးအစီအစဥ္မွာ ကၽြန္ေတာ့္အျမင္သေဘာထားကိုု ပါ၀င္ေဆြးေႏြးခဲ့ပါတယ္။

လေးပွင့်ဆိုင်

ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာတွေပေါ်မှာ ရေပန်းစားနေတဲ့ Quad အဖွဲ့ဆိုတာ ဘာလဲ

လေးပွင့်ဆိုင် ( Quad ) အစ

Quad ရဲ့ အမည်အပြည့်အစုံက Quadrilateral Security Dialogue (QSD) လေးပွင့်ဆိုင် လုံခြုံရေးဆွေးနွေးပွဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လေးပွင့်ဆိုင်ဆိုတာ အမေရိကန်၊ သြစတေးလျ၊ ဂျပန် နဲ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံလေးနိုင်ငံကို ရည်ညွှန်းတာ ဖြစ် ပါတယ်။

လေးပွင့်ဆိုင် အဖွဲ့မပေါ်ခင်မှာ သုံးပွင့်ဆိုင်လုံခြုံရေးဆွေးနွေးပွဲ Trilateral Strategic Dialogue (TSD) ဆိုတာ အရင်ပေါ်ခဲ့တယ်။ အဲဒီအဖွဲ့မှာ အမေရိကန်၊ သြစတေးလျ နဲ့ ဂျပန်ပါဝင်ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှာ စတင်ခဲ့တယ်။ ရည်ရွယ်ချက်ကတော့ စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှုနောက်ပိုင်း အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ အကြမ်းဖက်ဝါဒတိုက်ဖျက်ရေးစစ်ပွဲ အတွက်အာရှဒေသမှာ ပူးပေါင်းဆောင် ရွက်ဖို့ ဖွဲ့စည်းခဲ့တာဖြစ်တယ်။ ပထမတော့ သုံးနိုင်ငံက ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်အရာရှိ ကြီးများအဆင့်ဆွေးနွေးပွဲတွေလုပ်တယ်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှာတော့ ဝန်ကြီး အဆင့်ဆွေးနွေးပွဲအဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့တယ်။

လေးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့အယူအဆကို စပြောခဲ့တာက ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ် ရှင်ဇိုအာဘေးဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှာ အာဘေးက အင်ဒို – ပစိဖိတ် လုံခြုံရေး နယ်ဝန်း ဆိုတဲ့အယူအဆ နဲ့ အမေရိကန်၊ သြစတေးလျ၊ ဂျပန်၊ အိန္ဒိယ လေးပွင့်ဆိုင်လုံခြုံရေးဆွေးနွေးပွဲ ဆိုတဲ့အယူအဆကို တင်ပြခဲ့တယ်။

ဝန်ကြီးချုပ်အာဘေးက အာရှတိုက်မှာ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ သြဇာချဲ့ထွင်လာမှုကို လေးနိုင်ငံပေါင်း ပြီး ခုခံကာကွယ်ရမယ်။ ဒီလေးနိုင်ငံဟာ “ အာရှဒီမိုကရေစီလုံခြုံရေးစိန်ပွင့်” (“Asia’s democratic security diamond”) အဖြစ်တာဝန်ယူရမယ်လို့ ဆိုတယ်။ အဲဒီအယူအဆကို ကျန်တဲ့ သုံးနိုင်ငံက လက်ခံတဲ့အတွက် လေးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ပေါ်လာခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လေးပွင့်ဆိုင် အဖွဲ့ အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီးတွေကြားမှာ အလွတ်သဘောတွေ့ဆုံမှုတွေပဲများတယ်။ မူဝါဒတွေ၊ ရည်မှန်းချက်တွေ တိတိကျကျ ချမှတ်ပြီးဆောင်ရွက်တာမျိုး၊ ပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပ တာမျိုး မရှိဘူး။ ၂၀၀၈ နဲ့ ၂၀၁၀ ကြားမှာဆိုရင် တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ဖိအားကြောင့် သြစတေးလျနိုင်ငံက လေးပွင့်ဆိုင် အဖွဲ့မှာ ပါဝင်ဆွေးနွေးမှုတွေကို လက်ရှောင်နေခဲ့ဖူးတယ်။

အင်ဒို – ပစိဖိတ်မဟာဗျူဟာ နှင့် လေးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့

အမေရိကန် သမ္မတ ထရမ့် က တရုတ်နိုင်ငံကို ထိန်းချုပ်ဖို့အတွက် အင်ဒို – ပစိဖိတ် မဟာဗျူဟာ ကို ချမှတ်တဲ့အချိန်မှာ လေးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ က ပိုပြီးအရေးပါလာတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ် မနီလာ အာဆီယံ ထိပ် သီး အစည်းအဝေးလာတက်တဲ့ အမေရိကန် သမ္မတ ထရမ့် နဲ့ ဂျပန်၊ အိန္ဒိယ သြ စတေးလျ ဝန်ကြီးချုပ်တွေ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပြီးနောက် လေးပွင့်ဆိုင် အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတွေကြား လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို မြှင့်တင်ဖို့၊ တောင်တရုတ် ပင်လယ်အတွင်း လွတ် လပ်စွာရေကြောင်းသွားလာခွင့်ကို ကန့်သတ်ရာရောက်တဲ့ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ဆောင်ရွက်ချက်တွေ ကို တားဆီးဖို့ သဘောတူခဲ့ကြတယ်။

အဲဒီနောက်မှာတော့ လေးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေကြားပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးအဆင့်မြှင့်တင်ဖို့ သဘောတူခဲ့ကြတယ်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံ ကျင်းပနေချိန်မှာ လေးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတွေ ပထမဆုံး အစည်းအဝေးကျင်းပနိုင် ခဲ့တယ်၊ ၂၀၂၀ နဲ့ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွေမှာလည်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဆင့် အစည်းအဝေးတွေ လုပ် နိုင်ခဲ့တယ်။

၂၀၂၁ ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲ

၂၀၂၁ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှာတော့ အမေရိကန်သမ္မတသစ် ဂျိုးဘိုင်ဒန်ရဲ့ ဖိတ်ကြားမှုနဲ့ လေးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံခေါင်းဆောင်တွေကြားမှာ ပထမ ဆုံးအကြိမ် အွန်လိုင်း ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကျင်းပနိုင်ခဲ့တယ်။ ဒီအစည်းအဝေးက အမေရိကန်သမ္မတ သစ် ဂျိုးဘိုင်ဒန်အနေနဲ့ ထရမ့်ရဲ့ လွတ်လပ်ပွင့်လင်း တဲ့ အင်ဒို – ပစိဖိတ်ဒေသ မဟာဗျူဟာကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးမယ်လို့ အချက်ပြလိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ဂျိုးဘိုင်ဒန်က အာဆီယံအပါအဝင် အင်ဒို – ပစိဖိတ်ဒေသတွင်းနိုင်ငံတွေအနေနဲ့ အမေရိ ကန်နဲ့ တရုတ် ကြား တစ်ခုခုကို ရွေးရမယ်ဆိုတဲ့ အကျပ်အတည်းမျိုးမဖြစ်အောင် သတိထားခဲ့ တယ်။ ဒါဟာ ထရမ့် ရဲ့ လေးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့အပေါ်ချဉ်းကပ်ပုံနဲ့ အဓိက ကွာခြားတဲ့အချက်ဖြစ်ပါ တယ်။ ဂျိုးဘိုင်ဒန်က လေးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ဟာ ဒေသတွင်းတည်ငြိမ်ရေးနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် ရွေးချယ်စရာအခွင့်အလမ်းတွေပိုများလာအောင် အထောက်အကူပြုတဲ့အဖွဲ့ဆိုတဲ့ ပုံရိပ်ကို ဖော်ဆောင်ခဲ့တယ်။ လေးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ဟာ စစ်ရေးမဟာမိတ်မဟုတ်ဘူး။ အာရှတိုက်ရဲ့ နေတိုး အဖွဲ့မဟုတ်ဘူးဆိုတဲ့ သတင်းစကားကို ပါးခဲ့တယ်။

ဒ့ါကြောင့် ထိပ်သီးအစည်းအဝေးပြီးထုတ်ပြန်ချက်မှာ တရုတ်နိုင်ငံကို ရည်ညွှန်းဝေဖန်တဲ့ စကားလုံးတွေမပါဘူး။ အင်ဒို ပစိဖိတ်ဒေသကို လွတ်လပ် ပွင့်လင်းတဲ့ ၊ နိုင်ငံအားလုံးက နိုင်ငံတကာ ဥပဒေများ ၊ ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းများနဲ့ ကိုက်ညီစွာ ရပ်တည်တဲ့ ၊ ဖိအားပေး အနိုင်ကျင့်မှု ကင်းလွတ်တဲ့ဒေသအဖြစ်တည်ဆောက်မယ်လို့ပဲပြောခဲ့တယ်။ လတ်တလောဦးစားပေးလုပ်ငန်း အနေနဲ့ လွတ်လပ်ပြီး ဥပဒေနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှုစနစ်ပေါ်ပေါက်ဖို့၊ ဒေသတွင်းမှာ ကိုဗစ်ရောဂါ ကာကွယ်ဆေးများအခမဲ့ဖြန့်ဝေပေးနိုင်ဖို့၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု အရေးကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းဖို့နဲနည်းပညာဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်တွေအကောင်အထည်ဖော်ဖို့ ကို ပဲ ဦးစားပေးဖော်ပြခဲ့တယ်။

ထူးခြားတဲ့အချက်ကတော့ လေးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ရဲ့ အနာဂတ်လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို တိတိကျကျ ချမှတ် နိုင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ အရင်က လေးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ကို အပြောသက်သက်ပဲ လို့ဝေဖန်နေမှု တွေကို ရပ်ဆိုင်းသွားစေပါတယ်။ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးအပြီးမှာ လေးနိုင်ငံခေါင်းဆောင်တွေက ကိုဗစ် ကာကွယ်ရေးထုတ်လုပ်မှု၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု နဲ့ နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းကော်မတီသုံးခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့တယ်။ တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဆင့် အစည်း အဝေးတွေကျင်းပဖို့ သဘောတူခဲ့တယ်။ နောက်ပြီး လေးနိုင်ငံခေါင်းဆောင်တွေ ဒီနှစ်မကုန်ခင် လူချင်းတွေ့ဆုံတဲ့ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတစ်ခု ကျင်းပဖို့လည်း သဘောတူခဲ့တယ်။

မာလာဘာ ( Malabar) စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှု

တကယ်တော့ မာလာဘာ ရေတပ်လေ့ကျင့်ခန်းက ၁၉ ၉ ၂ ခုနှစ်ထဲက အမေရိကန် ၊ အိန္ဒိယ ပူးပေါင်းစစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုအနေနဲ့ စတင်ခဲ့တာပါ။ ၂၀၀၇ နောက်ပိုင်းမှာ ဂျပန် ကနှစ်စဉ်ပါဝင် လေ့ ကျင့်တယ်။ သြစတေးလျက ၂၀၀၇ မှာ တစ်ကြိမ်ပါတယ်။ နောက်ပိုင်း နှစ်တွေမှာ မပါတော့ဘဲ ၂၀၂၀ ရောက်မှ ပြန်ပါလာ တယ်။

စစ်ရေးလေ့ကျင့်တဲ့နေရာတွေကလည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ ကမ်းခြေ၊ ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်၊ ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်၊ ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့၊ အာရေဗီယန်ပင်လယ် နဲ့ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် တွေဖြစ် ပါတယ်။ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်မှာ လေ့ကျင့်ခဲ့တာ ငါးကြိမ် ( ၂၀၀၇၊ ၂၀၁၂ ၊ ၂၀၁၅ ၊ ၂၀၁၇ နဲ့ ၂၀၂၀ ) ရှိတယ်။

၂၀၂၀ နိုဝင်ဘာလထဲမှာ ပြုလုပ်တဲ့ မာလာဘာ စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုမှာ အဆင့်နှစ်ဆင့်ပါတယ်။ ပထမအဆင့်က ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်မှာ လုပ်တယ်။ ဒုတိယအဆင့်က အရှေ့အလယ်ပိုင်း အာရေဗီယန် ပင်လယ်ပြင်မှာလုပ်တယ်။ ဒါဟာ ၂၀၀၇ နောက်ပိုင်း ပထမဆုံးအကြိမ် လေးပွင့်ဆိုင်နိုင်ငံတွေရဲ့ ပူးပေါင်းလေ့ကျင့်ခန်းဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလေ့ကျင့်ခန်းနဲ့ ၂၀၂၁ ထိပ်သီး ဆွေးနွေးပွဲဟာ လေးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ အနေနဲ့ အင်ဒို – ပစိဖိတ်ဒေသမှာ တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင် လှုပ်ရှားတော့မယ်ဆိုတာကို သက်သေပြလိုက်တာပဲဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် အခု ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကြေညာချက်မှာတော့ လေးနိုင်ငံပူးတွဲစစ်ရေးလေ့ကျင့်မှု တွေရဲ့ အနာဂတ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး တိတိကျကျ ဖော်ပြထားတာမတွေ့ရဘူး။

လေးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ နဲ့ မြန်မာနိုင်ငံ

လေးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေမှာ လက်ရှိ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးအခြေအနေနဲ့ပတ်သက်ပြီး သဘောထား သုံးခုရှိတယ်လို့ ပြောနိုင်ပါတယ်။ အမေရိကန် နဲ့ သြစတေးလျကတော့ တင်းမာတဲ့သဘောထားရှိ တယ်။ ဒဏ်ခတ်အရေးယူမှုတွေကို ပြင်းပြင်းထန်ထန်လုပ်မှာပဲ။ ဂျပန်ကတော့ ၂၀၁၁ မတိုင်မီက အခြေအနေလိုပဲ မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေမလုပ်ဘူး၊ ဒဏ်ခတ် အရေးယူမှုတွေကို အကန့်အသတ်နဲ့လုပ်မယ်။ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာအကူအညီတွေကို ဆက်ပေးမယ်ဆိုတဲ့ မူအတိုင်းရပ်တည်မယ့်အခြေအနေရှိပါတယ်။

အိန္ဒိယကတော့ မြန်မာ နိုင်ငံ ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းရေးအတွက် ထောက်ခံပေမယ့် တစ်ဖက်မှာလည်း ပထဝီနိုင်ငံရေးအခြေအနေအရ တရုတ် သြဇာပိုပြီး ကြီးမားမလာအောင် ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်းလုပ်မယ့် အခြေအနေမှာရှိတယ်။

ဒါ့ကြောင့်လည်း လေးပွင့် ဆိုင်ထိပ်သီးအစည်းအဝေး ကြေညာချက်မှာ မြန်မာ့အရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး “ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် မြန်မာ့ပြည်သူများကို အစဉ်အဆက်ထောက်ခံခဲ့သော ကျွန်ုပ်တို့ အနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒီမိုကရေစီအမြန်ပြန်လည်ရရှိရန် နှင့် ဒီမိုကရေစီ စနစ်ရှင်သန်ခိုင်မာရေး အတွက် ဦးစားပေးဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်ကြောင်း အလေးထားဖော်ပြအပ်ပါသည်။ As long-standing supporters of Myanmar and its people, we emphasize the urgent need to restore democracy and the priority of strengthening democratic resilience.” လို့ပဲ ဖော်ပြ ထားတာကို ကြည့်ရင် လေးနိုင်ငံလုံးရဲ့ သဘောထားကို ညှိပြီး ရေးထားတယ်ဆိုတာ တွေ့နိုင်ပါ တယ်။

နဝတ/နယက အစိုးရကာလနဲ့ ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ ကာလမှာ မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ လေးပွင့်ဆိုင် အဖွဲ့လှုပ်ရှားမှုတွေအပေါ် အလေးထားမှုမရှိခဲ့ပါဘူး။ တရုတ်ဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့လို့ပဲ မြင်ခဲ့ပုံ ရပါ တယ်။ ဒါပေမယ့် သမ္မတ ဘိုင်ဒန် ရဲ့ အစီအစဉ်အရဆိုရင်တော့ လေးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ဟာ အရှေ့ တောင်အာရှ အပါ အဝင် အင်ဒို – ပစိဖိတ်ဒေသအတွင်း နိုင်ငံရေး၊စီးပွားရေး၊ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ကဏ္ဍ အားလုံးမှာ တက် တက်ကြွကြွ ပါဝင်လှုပ်ရှားလာမယ့်အခြေအနေရှိပါတယ်။ အဖွဲ့ဝင် လေးနိုင်ငံရဲ့ စီးပွားရေး၊ ကာကွယ်ရေး အင်အားအရလည်း အဲဒီလို လုပ်ဆောင် နိုင်စွမ်းရှိပါတယ်။

အရင်ကတော့ အာရှဒေသမှာ အာဆီယံအဖွဲ့က ဒေသတွင်းရေးရာများမှာ အတက်ကြွဆုံး လှုပ်ရှားတဲ့အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပါတယ်။ အခုတော့ လေးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ကလည်း အာဆီယံ နဲ့အပြိုင် လှုပ်ရှားမယ့်အလားအလာရှိပါတယ်။

ဒ့ါကြောင့် အမေရိကန်ကို မကြိုက်ဘူးဆိုရင်တောင် အာရှဒေသမှာ လေးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ရဲ့ အနေ အထားကို လျစ်လျူရှုလို့မရတော့ဘူးလို့ သုံးသပ်မိပါတယ်။