ရွှေတောင် ငွေတောင် နဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး

ရွှေတောင် ငွေတောင် ဆိုတာ ပေါက်ခေါင်း – အုတ်တွင်း ကားလမ်း ပေါ်က တောင်ပေါ် ကရင် ရွာလေးပါ။ ရွှေ တောင်ငွေတောင် က အိမ်ခြေ ၈၆ အိမ်၊ လူဦးရေ ၄၄၇ ဦး ရှိတယ်။ တောင်ပေါ် ရွာအနေနဲ့ ပြောရရင်တော့ ရွာကြီးပေါ့။ ဒါပေမယ့် လမ်းဘေး ဝဲယာမှာက ထမင်းဆိုင်၊ ဈေးဆိုင် တွေအပါအဝင် အိမ် ဆယ်လုံး၊ ဆယ့်ငါးလုံးလောက်ပဲရှိတယ်။ ကျန်တာက အတွင်းဘက်မှာပါ။ ပေါက်ခေါင်း – အုတ်တွင်းက ၁၀၄ မိုင် ၂ ဖာလုံဝေးပြီး ရွှေတောင်ငွေတောင်က မိုင်တိုင် ၅၄ မှာ ရှိတာဆိုတော့ ခရီးတစ်ထောက်နားစခန်းဖြစ်နေတယ်။

မိုင်တိုင် ၅၁ နဲ့ ၅၄ ကြားမှာ ဘော်ဒါ( ၅၂/၁)၊ ခပေါင်း(၅၃/၂) နဲ့ရွှေတောင်ငွေတောင်(၅၄/၃) ဆိုပြီး ရွာသုံးရွာရှိတဲ့ အနက် ခပေါင်း နဲ့ ရွှေတောင်ငွေတောင်က ၁၉ ၅၈၊ ၅၉ ပတ်ဝန်းကျင်က ရိုးမပေါ်မှာ တောင်ယာခုတ်ရင်း ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်နေတဲ့ ကရင်တိုင်းရင်းသားတွေကို စုစည်းပြီး ရွာတည်ပေးခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ခပေါင်းမှာက နှစ်ခြင်း ခရစ်ယန်တွေများပြီး၊ ရွှေတောင် ငွေတောင်မှာက ရိုမန်ကက်သလစ် ခရစ်ယန် တွေများပါတယ်။ နှစ်ရွာလုံးမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကရင် နဲ့ ဗမာ နည်းနည်း ရှိတယ်။ ဘော်ဒါ ရွာကတော့ ပဲခူးရိုးမ အလယ်ကြောတည့်တည့်မှာရှိတဲ့အတွက် ဘော်ဒါ လို့ခေါ်တာလို့ဆိုတယ်။ အဲဒီရွာက တော့ ပေါက်ခေါင်း- အုတ်တွင်း လမ်းဖောက်လုပ်ရေး နဲ့ ရိုးမ သစ်ထုတ်လုပ်ရေးက အလုပ်သမားတွေ အခြေချနေထိုင်ရာကနေ ရွာဖြစ်လာတာပါ။ ဘော်ဒါ မှာ ရဲကင်းစခန်းရှိတယ်။ ရွှေတောင် ငွေတောင်မှာ ကျေးလက်ဆေးပေးခန်းတစ်ခုရှိတယ်။

ဒီ ရွှေတောင်ငွေတောင်ရွာက မြန်မာ့ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်မှာ အရေးပါတဲ့ မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ဖူး တယ်။ ၁၉ ၆၃ ခုနှစ် ဇွန်လ (၁၁ ) ရက်နေ့မှာ တော်လှန်ရေးကောင်စီက တောတွင်း ရောက် နေတဲ့ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းအားလုံးကို ကြိုတင်စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက် မထားဘဲ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးဖို့ ဖိတ်ခေါ်ခဲ့တယ်။

အဲဒီဖိတ်ခေါ်ချက်ကနေ အစပြုပြီး တော်လှန်ရေးကောင်စီ နဲ့ ဗကပ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးဖို့ ဖြစ် လာတယ်။ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးတဲ့အခါမှာ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်အရ တရုတ် ပြည်မှာရောက်နေတဲ့ သခင်ဗသိန်းတင် ဦးဆောင်တဲ့ ဗကပ အဝေးရောက်ပါတီဝင်တွေ မြန်မာ နိုင်ငံကို ပြန်လာပြီး သခင်သန်းထွန်း ခေါင်းဆောင်တဲ့ ဗကပ ဗဟို နဲ့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးဖို့ ဖြစ်လာခဲ့တယ်။

ဒီနေရာမှာ အဲဒီအချိန်က တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် သဘောထားကို သိသာစေတဲ့ အဖြစ်အပျက်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့တယ်။ သခင်ဗသိန်းတင်ခေါင်းဆောင်တဲ့ ဗကပ တပ်ဖွဲ့ ဝင် တွေဟာ ၁၉ ၅၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလကနေ ၁၉ ၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ အတွင်းမှာ လေးဖွဲ့ ခွဲ ပြီး တရုတ်နိုင်ငံထဲကို ရောက်လာခဲ့တယ်။ စုစုပေါင်း ၉ ၄ ယောက် ရှိတယ်။ အဲဒီအဖွဲ့ဝင်တွေကို တရုတ် ကွန်မြူနစ်ပါတီအစီအစဉ်နဲ့ နိုင်ငံရေး၊စစ်ရေး သင်တန်းတွေပေးတယ်။ သင့်တော်တဲ့ အလုပ်တာဝန်တွေပေးပြီးနေရာချထားတယ်။

အဲဒီသတင်းကို ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု အစိုးရကလည်း သိတယ်။ဒါ့ကြောင့် ၁၉ ၅၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ လ မှာ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု တရုတ်ပြည်ကို ချစ်ကြည်ရေးခရီးသွားတော့ ဦးနုက ဝန်ကြီးချုပ် ချူအင်လိုင်း ကို ဗကပ ခေါင်းဆောင်နဲ့ တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေကို မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လွှဲပေးဖို့ တောင်းဆိုခဲ့တယ်။

အဲဒီအခါမှာ ချူအင်လိုင်းက “ တရုတ်ပြည်က သိပ်ပြီးကြီးလွန်းတယ်၊ သူအနေနဲ့ ဗကပ တွေ ရောက်နေတာ မသိပါဘူး။ ယူနန်ပြည်နယ်ကို ပြန်ပြီးမေးရပါဦးမယ်” လို့ ဖြေခဲ့တယ်။ တကယ် တော့ အဲဒီအချိန်မှာ ဥက္ကဋ္ဌ မော်စီတုန်း အပါအဝင် တရုတ်ခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ သခင် ဗသိန်း တင် ခေါင်းဆောင်တဲ့ ဗကပ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကြား တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတွေရှိနေပါပြီ။ ဒါပေမယ့် တရုတ်ဘက်ကတော့ မြန်မာအစိုးရနဲ့ ချစ်ကြည်ရင်းနှီးစွာဆက်ဆံမယ်၊ ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ် တွဲ နေထိုင်ရေးမူကြီးငါးချက်နဲ့အညီ မြန်မာ့ပြည်တွင်းရေးမှာ ဝင်မစွက်ဖက်ဘူး၊ ဗကပ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရောက်နေတာ သူတို့ မသိဘူးဆိုတဲ့ ရပ်တည်ချက်ကို ပဲ ဆွဲကိုင်ခဲ့တာပါ။

တော်လှန်ရေးကောင်စီက ငြိမ်းချမ်းရေးကမ်းလှမ်းချိန်ရောက်တော့မှ တရုတ်ပြည်ထဲမှာ ဗကပ အဝေးရောက် ဗဟို အဖွဲ့ ရှိနေတာကို အသိအမှတ်ပြုပြီး အဝေးရောက်ဗဟို အဖွဲ့တွေ မြန်မာနိုင်ငံပြန်လာနိုင်ဖို့ ဆွေးနွေးခဲ့တယ်။ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးဖို့ စိတ်ထက်သန်နေတဲ့ တော်လှန်ရေးကောင်စီ ကလည်း သခင် ဗသိန်းတင် နဲ့ အဝေးရောက် ဗကပ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ပြန်လာနိုင်ဖို့ သဘောတူခဲ့ တယ်။

ဒီလိုနဲ့ ၁၉ ၆၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်နေ့က စပြီး တရုတ်ပြည်ရောက် ဗကပ အဝေးရောက်ပါတီ အဖွဲ့ဝင်တွေက တရုတ်လေကြောင်းနဲ့ အသုတ်လိုက်ခွဲပြီး ရန်ကုန်မြို့ကို ရောက်လာခဲ့တယ်။ အဲဒီ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တွေကို ပဲခူးရိုးမ ဗကပ ဗဟိုဌာနချုပ်ကို ဆက်ပို့တဲ့အခါ အဲဒီအချိန်က ဗကပ ဗဟိုက ရွှေတောင်ငွေတောင်ရွာ မြောက်ဘက် ၁၂ မိုင်လောက်မှာ ရှိတဲ့အတွက် ပြည်မြို့ကနေ ရဟတ် ယာဉ်နဲ့ ရွှေတောင်ငွေတောင် ရွာကို ပို့ပေးရတယ်။ ဗကပဗဟိုရဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေး ပွဲ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို လည်း ရွှေတောင်ငွေတောင်ရွာမှာ ရဟတ်ယာဉ်နဲ့ လာကြိုပြီး ရန်ကုန်ကို ခေါ်သွားရတယ်။

ဒါ့ကြောင့် ၁၉ ၆၃ ခုနှစ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲ ဖြစ်စဉ်မှာ ရွှေတောင်ငွေတောင် ရွာက အရေးပါ တဲ့ မှတ်တိုင်တစ်ခုဖြစ်တယ်လို့ ပြောတာပါ။

အခု ရွှေတောင်ငွေတောင်ရွာသားတွေက အဲဒီ ကိစ္စ တွေကို မသိတော့ဘူး။ ခရီးသွားတွေက လည်း ရွှေတောင်ငွေတောင် က တောင်ယာလုပ်၊ သစ်ခုတ်၊ ဝါးခုတ်၊ ဈေးရောင်းရွာလေးလို့ပဲ သိတော့တယ်။

ကျွန်တော်ကတော့ ရွှေတောင်ငွေတောင် ထမင်းဆိုင်လေးမှာ နေ့လယ်စာစားရင်း သမိုင်းတစ်ပတ် လည်တယ်ဆိုတဲ့ စကားကို သတိရနေမိတယ်။

ကိုးကား။
၁။ သခင်သန်းထွန်း၏ နောက်ဆုံးနေ့များ၊ ရဲဘော်မြ၊ ရဲဘော်ဘခက်၊ ဗိုလ်မင်းဒင်၊ရဲဘော်စောလှ၊ ဗိုလ်တင်ရှိန်။ ( မြရာပင်စာပေ၊ ၁ မေလ ၁၉ ၆၉ )
၂။ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီခရီးကြမ်း (တရုတ်ဘာသာမှ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆို) ၊ မန်းဖိုးအေး(ဝါးခယ်မ) ။ ( ရန်ကုန်လမ်းမများ ၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀၂၁)

ဆင်လဲချောင်း ရေတံခွန်

၂၀၁၉ နိုဝင်ဘာလ ခရီးစဉ်မှာ ဆင်လဲချောင်းဆိုပြီး ဒဏ္ဏာရီ ဆန်တဲ့ ချောင်းနဲ့ ရေတံခွန် အကြောင်း ရေးခဲ့ဖူးတယ်။ (https://myehtut.com/2019/11/27/ဆငျလဲ-ခြောငျး/ )

ဒီတစ်ခေါက်ရောက်တော့ ဆင်လဲချောင်းရေတံခွန်မှာ ရေများနေပြီ ဆိုလို့ နောက်တစ်ခေါက် ပြန်သွား ခဲ့တယ်။ ဒီတစ်ခေါက်သွားတဲ့လမ်းက ၂၀၁၉ ခုနှစ်က သွားတဲ့လမ်း နဲ့မတူဘူး။ ပေါက်ခေါင်းလမ်း မိုင်တိုင် ၄၀ မှာ ရှိတဲ့ ကျွန်းစိုက်ခင်းကို ဖြတ်ပြီး သွားရတယ်။ လမ်းပိုသာတယ်။ နာရီဝက်လောက်လေ ျှာက်ရင် ရောက်ပြီ။ အပြန်မှာတော့ လာလမ်းအတိုင်း မပြန်ဘဲ တောင်ရိုးပေါ်တက်ပြီး ပြန်ခဲ့တယ်။ လာလမ်းအတိုင်း သွား/ပြန်တာက တော့ လူပိုသက်သာပါတယ်။ ( ရေတံခွန်သွားတဲ့လမ်းကြောင်းကို ဓာတ်ပုံနဲ့ ပြထားပါတယ်။ )

ဒီနေရာကလည်း ရေတံခွန်ဆိုပေမယ့် ရေကျ ပါပဲ။ ရေအနက်ဆုံးနေရာမှာ ဆယ်ပေ လောက်ရှိ တယ်။ တစ်ခု သတိထားရမှာက ရေကျနေတဲ့နေရာမှာ နောက်ဘက် ကျောက်ဖျာအောက်ကို လိုဏ်ဂူ ဖြစ်နေတယ်။ ရေငုတ်ပြီး ကူးတဲ့အချိန် အဲဒီ လိုဏ်ထဲ ဝင်သွားမိရင် အန္တရာယ်ရှိ ပါတယ်။

ရေတံခွန်အပေါ်ဘက် မှာတော့ ချောင်းရေတိမ်တဲ့အတွက် ကလေးတွေ ဆော့လို့ရပါတယ်။

ဒီရေတံခွန်ကတော့ လူအသွားအလာနည်းတဲ့အတွက် တောလမ်းခရီးလည်း သွားမယ်၊ ရေလည်း ကူးမယ်ဆိုတဲ့သူတွေအတွက် ပိုပြီး အဆင်ပြေပါတယ်။

တောင်ပေါ် ကုန်သည်

ပေါက်ခေါင်း – အုတ်တွင်း ပဲခူးရိုးမ တောင်ပေါ်လမ်းတစ်လေ ျှာက်မှာ ဘော်ဒါ၊ ခပေါင်း၊ ရွှေတောင် ငွေတောင်၊ ကရင်မသေ တို့လို ရွာလေးတွေရှိသလို ဝါးခုတ်၊ တောင်ယာလုပ်နေတဲ့ တဲစုလေး တွေ လည်းရှိတယ်။ တစ်ချို့နေရာတွေမှာ ဈေးဆိုင်တဲတစ်လုံးတည်းရှိတာလည်းတွေ့ရတယ်။ အဲဒီ ဈေး ဆိုင်တဲလေးတွေက တောင်ယာသမား၊ ဝါးခုတ်သမားတွေ တောထဲ ဝင်တဲ့လမ်း နဲ့ နီးတဲ့နေရာ၊ ရေအဆင်ပြေတဲ့နေရာတွေမှာရှိတာများတယ်။ တောထဲ ဝင်မယ့်သူတွေက အဲဒီလို ဆိုင်လေး တွေမှာ ဆိုင်ကယ်တွေထားခဲ့ပြီး ရိက္ခာထုတ်နဲ့ ဝင်သွား၊ လိုတာရှိရင် လမ်းပေါ်တက်လာပြီး ဒီဈေးဆိုင်လေးမှာ လာဝယ်ပေါ့။

ရိုးမပေါ်မှာ လုပ်ကိုင်စားသောက်နေသူတွေ လိုအပ်တာမှန်သမ ျှ ဖြည့်ဆည်းပေးနေတာကတော့ ရွာတွေမှာ ဖွင့်ထားတဲ့ ဈေးဆိုင်တွေရယ်၊ ပေါက်ခေါင်းက နေ့စဉ်တက်ပြီး ဈေးလာရောင်းတဲ့ ဈေး ဆိုင်ကယ်/ ဈေးကားတွေပါပဲ။

ရွာက ဈေးဆိုင်တွေကတော့ ကုန်ခြောက်တွေရယ်၊ တောသူတောင်သားတွေ လိုအပ်တဲ့ လက်သုံး ကရိယာတွေ ရောင်းတာများတယ်။ ဈေးဆိုင်ကယ်တွေကတော့ အသားငါး၊ ဟင်းသီး ဟင်းရွက် တွေကို နှစ်ရာဖိုး၊ ငါးရာဖိုး ၊ တစ်ထောင်ဖိုး စသည်ဖြင့် အထုတ်လေးတွေ ထုတ်ပြီးရောင်းတာ။ ၂၀၁၉ နိုဝင်ဘာခရီးစဉ်မှာ အဲဒီလို ဈေးဆိုင်ကယ်လေးတွေအကြောင်း “ တောင်ပေါ်ဈေး” ဆိုပြီး ရေးခဲ့ဖူးတယ်။ ( https://myehtut.com/2019/11/21/တောငျပေါျဈေး/ )

ဈေးကားတွေကတော့ ရွာတွေမှာ ရှိတဲ့ဈေးဆိုင်တွေ၊ လမ်းပေါ်မှာ ရှိနေတဲ့ ဈေးတဲ လေးတွေ အတွက် လိုအပ်တဲ့ပစ္စည်းတွေ လိုက်ပို့တာပေါ့။ ပစ္စည်းချ ၊ ငွေချေ လည်း ရတယ်။ နောက် တစ်ခေါက်မှ ပေးလည်း ရတယ်။ ဈေးကားတွေက အပြန်ကျရင် ဒေသထွက်ကုန်တွေ ပြန်တင် သွားတယ်။ သူတို့ ကိုယ်တိုင် ကောက်တာလည်း ရှိတယ်။

ပြီးခဲ့ ကိုဗစ် တတိယလှိုင်းကာလ မှာတော့ တောင်ပေါ်ကျေးရွာတွေနဲ့ ပေါက်ခေါင်းကြားမှာ အဆက်ပြတ်သလို ဖြစ်သွားတဲ့အတွက် နေထိုင်စားသောက်ရေးအတော်ခက်ခဲခဲ့ကြတယ်။ စားသုံးသူတွေ အခက်တွေ့သလို ဈေးသည်တွေလည်း ဝင်ငွေမရှိဖြစ်ခဲ့ရတာပေါ့။

အခုတော့ ဈေးဆိုင်ကယ်တွေ၊ ဈေးကားတွေ ပုံမှန်ပြန်သွားလာနေပြီ။ ဝါးခုတ်ရာသီဆိုတော့ ဝါးသမား တွေလည်း တောထဲဝင်နေကြပြီ။ လမ်းဘေးမှာ ဝါးပုံတွေ မြင်ရသလို ဝါးကားကြီး တွေလည်း တွေ့နေ ရပြီ။ ဖျံဥ တွေလည်း လှိုင်လှိုင်ထွက်နေပြီ။

ကိုဗစ် တတိယလှိုင်းမှာ သင်ခန်းစာရသွားတဲ့ ရိုးမပေါ်က ကျေးရွာသားတွေက ကာကွယ်ဆေး ထိုးဖို့ စိတ်အားထက်သန်နေကြတယ်။ ဒီရွာတွေက တောင်လည် ကျေးရွာအုပ်စုဆိုတော့ ဆေးထိုး ဖို့အတွက် ပေါက်ခေါင်းဘက်ကို မိုင် သုံးလေးဆယ် ဆိုင်ကယ်နဲ့ သွားထိုးကြတယ်။ အခု အချိန်မှာ ဆေးထိုးရမယ့် အုပ်စု မှာ ပါတဲ့ သူတိုင်းလိုလို ဆေးထိုးပြီးကြပြီ။ ဒါ့အပြင် ဈေးဆိုင်နဲ့ စားသောက်ဆိုင်က လူတွေလည်း ဆေးထိုးထားကြပြီ။ ဈေးဆိုင်ကယ်၊ ဈေးကားသမားတွေလည်း ဆေးထိုးပြီးသူပြီး၊ ဆေးထိုးဖို့ စောင့်သူကစောင့်ပဲ။ ပြီးခဲ့တဲ့ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်နေ့ကလည်း တောင်လည်မှာ ကာကွယ်ဆေးတစ်ကြိမ်ထပ်ထိုးပေးသေးတယ်။

တောင်ပေါ် ဈေးကားမှာ မပါမဖြစ် ပါတာကတော့ အရက်ပဲ။ Grand Royal ကတော့ တောင်ပေါ် က ဘောစိတွေအတွက်၊ လူကြမ်းတွေအတွက်ကတော့ အိုပီ အဆီပေါ့။ အိုပီ ကို ဆိုင်တွေက စပ်ရောင်းတာရှိသလို ကိုယ့်ဘာသာကိုယ် စိတ်ကြိုက်ဝယ်ပြီး စပ်သောက်သူလည်း ရှိသတဲ့။ ဘ၀ ကြမ်းကြမ်း၊လူကြမ်းကြမ်း၊ အရက်ကြမ်းကြမ်း။ ကျန်းမာရေးအတွက် မကောင်းဘူးလို့ ပြောရင် လည်း နေကုန် နေခန်း တောထဲမှာ အလုပ်ကြမ်းလုပ်ပြီး ညနေမှာ အပန်းဖြေစရာ ဒါပဲ ရှိတယ် လေ လို့ ပြန်ပြောမှာပဲ။

လမ်းဘေးတစ်နေရာက ဈေးဆိုင်တဲလေးတစ်လုံးမှာတော့ ဈေးကားပေါ်က ပစ္စည်းချတဲ့အထဲမှာ ရေသန့်ဘူးကြီးတွေလည်း ပါတယ်။ ရေရှားလို့လားလို့မေးတော့ မဟုတ်ဘူး။ ရေထွက်က သူတို့တဲနားမှာပဲ။ ငှက်ဖျားမဖြစ်အောင်လို့ ရေသန့်သောက်တာလို့ ပြောတယ်။ “ ငှက်ဖျား က ခြင်ကြောင့် ဖြစ်တာပါ” လို့ပြောတော့ “ အဲဒါတော့ မသိဘူး၊ ရေသန့်သောက်ထဲက မဖျားတော့ ဘူး” လို့ ပြောတယ်။

မြို့သားဟာ ရိုးမသားတွေရဲ့ လော့ဂျစ်ကို ချေပဖို့ စကားမရှိဘူး။

တောင်ပေါ် ရေတံခွန်

“ကရင်မ, သေ လား၊ ကရင်, မသေ လား” ။

ဒီရွာလေး နာမည်ကို ကြားတဲ့သူတိုင်း မေးလေ့ရှိတဲ့ မေးခွန်းပေါ့။

ရွာခံတွေကတော့ ရွာနာမည်က “ ကရင်မ,သေရွာ” လို့ ပြောတယ်။ ဘာ့ကြောင့် ခေါ်တာလဲဆို တာတော့ သူတို့မသိဘူး။ ဘိုးဘေး အစဉ်အဆက် ဒီလိုပဲခေါ်တာလို့ ဆိုတယ်။

ဒါပေမယ့် ပဲခူးရိုးမ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုဌာနချုပ်မှာ ရုံးအုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ပဲခူး ရိုးမ ပေါ်မှာ နှစ်ပေါင်းများစွာလှုပ်ရှားခဲ့တဲ့ ရဲဘော်ဘခက် ကတော့ “ ကရင်,မသေ” လို့ ပြောတယ်။

ရဲဘော်ဘခက်ရေးသားတဲ့ “ ဘခက်အကြောင်း” ( အားမာန် သစ်စာပေ၊ ၂၀၁၂ ဇူလိုင် ) မှာ“ ဟိုးရှေးကာလက ပဲခူးရိုးမပေါ်မှာ တောင်ယာခုတ်ထွင် စိုက်ပျိုးနေတဲ့ ကရင်လူမျိုးစုတွေရှိတယ်၊ သူတို့ တောင်ယာတွေကို ဆင်တွေ အမြဲလာဖျက်ဆီး တဲ့ အတွက် ဆင်တွေကို နှိမ်နင်းဖို့ ဆင်တွေလာတဲ့ လမ်းကြောင်းကို ခြေရာခံလိုက်ခဲ့ကြတယ်။ အဲဒီ လို လိုက်သွားတဲ့အခါ ရေတံခွန်တစ်ခုရဲ့ ထိပ်မှာ ကျောက် ဆင်ရုပ်ကြီးကို တွေ့တယ်။ ရွာသားတွေက အဲဒီ ဆင်ရုပ်ကြီးကြောင့် ဆင်တွေလာတာပဲလို့ ယူဆပြီး ချောင်းထဲကို တွန်းချဖျက်ဆီးလိုက်တယ်။ ဆင်ရုပ်ကြီး ချောင်းထဲ ကျသွားချိန်မှာ ကျယ်လောင်တဲ့အသံကြီးထွက်လာသတဲ့။

အဲဒီအသံကြီးကို ကြားလိုက်ရတဲ့ ရွာသားတစ်ချို့လည်း အသက်ရှုလို့မရဘဲ လဲကျသေဆုံး ကုန် တယ်။ အဲဒီအခါမှာ ကျန်တဲ့ ရွာသား ကလေး၊ လူငယ်၊ လူကြီးတွေဟာ အဲဒီနေရာက ထွက် ပြေးခဲ့ကြတယ်။ အသက်တောင်ရှုလို့မရလို့ အဲဒီနေရာကို “ အသက်မရှုမြောင်” လို့ခေါ်ကြ တယ်။ ချောင်းအထက်ဘက် ရောက်တော့ မှ အသက် ၀၀ ရှုနိုင်လို့ အဲဒီနေရာကို “ အသက် ရှုမြောင်” လို့ခေါ်ကြတယ်။ အဲဒီနေရာရဲ့ အထက်ဘက် ချောင်းလေးတစ်ခုကို ရောက်တော့ ငါတို့ အသက်မသေနိုင်တော့ဘူး လို့ ပြောနိုင်တဲ့အတွက် အဲဒီချောင်းကို “ ကရင်, မသေချောင်း” လို့ ခေါ်တယ်” ဆိုပြီး ရေးထားတယ်။

ရဲဘော်ဘခက်ရဲ့ စာအုပ်မှာ ၁၉ ၆၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ဗကပ ပဲခူးရိုးမတိုင်း ပြန်လည်ဖွဲ့စည်း ရေး ကွန်ဖရင့်ကို ကရင် မသေ ချောင်းဖျားမှာ သခင် သန်းထွန်း ဦးစီးပြီး ကျင်းပခဲ့ တယ်လို့ ဖော်ပြထားခဲ့တယ်။

ဒီရွာ နာမည်ကို ထွေအုပ်မှာ စာရင်းပေါက်တာတော့ “ ပြောင်ချောင်း” ဖြစ်မယ်ထင်တယ်။ ရွာထဲမှာတွေ့ရတဲ့ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနရဲ့ ဆိုင်းဘုတ်မှာတော့ “ အုတ်တွင်းမြို့နယ်၊ ပေါက်တော ကျေးရွာအုပ်စု ၊ ပြောင်ချောင်း ( ကရင်မသေ) ကျေးရွာ” လို့ ရေးထားတယ်။

ရွာက အိမ်ခြေသုံးဆယ်လောက်ပဲရှိပါတယ်။ နေထိုင်သူတွေက ကရင် နဲ့ ဗမာတွေပါ။ မူလထဲက တောင်ပေါ်မှာနေထိုင်တဲ့ ကရင်တွေရှိသလို တောင်ငူအရှေ့ဘက်က ပြောင်းလာတဲ့ ကရင် တိုင်းရင်းသားတွေလည်းရှိတယ်။ အိမ်ခြေနည်းတော့ မူလတန်းကျောင်းတောင်မှ တွဲဘက် မူလတန်းကျောင်းပဲရှိတယ်။

ဒီရွာလေးကို လူသိများတာက ရွာနားမှာရှိတဲ့ ရေတံခွန်လေးကြောင့်ဖြစ်ပါတယ်။ ရွာနာမည်ကို အစွဲပြုပြီး “ ကရင်မ သေ ” ရေတံခွန်လို့ခေါ်ပေမယ့် ဟိုး အမြင့်ကြီးက ရေလုံးကြီး ထိုးကျနေတဲ့ ရေတံခွန်မျိုးမဟုတ်ပါဘူး။ ကျောက်ထပ် ကျောက်လွှာအဆင့်ဆင့်ကနေ စီးကျနေတဲ့ “ ရေကျ” လို့ ပြောတာက ပိုမှန်မယ်ထင်ပါတယ်။

ရေတံခွန်က အဆင့်သုံးဆင့်ရှိတယ်။ ပထမအဆင့်က အခုလို ရေများချိန်မှာတောင် အနက် တစ်ပေ၊ တစ်ပေခွဲလောက်ပဲရှိတယ်။ ရေပြင်ကျယ်တယ်၊ ရေစီးနှေးတယ်။ ကလေးတွေ ရေ ဆော့ လို့ကောင်းတဲ့နေရာပေါ့။

ဒုတိယအဆင့်ကတော့ ကျောက်ဖျာပေါ်ကနေ ရေလုံးကျနေတာ၊ ကျောက်ဖျာအမြင့်က သုံးပေ၊ လေးပေလောက်ရှိတယ်။ အောက်ခြေမှာ ရေအိုင်ရှိပြီး ရေများချိန်မှာ အနက်လေးပေ လောက်ရှိ တယ်။ ရေမကူးတတ်တဲ့ လူကြီးတွေ ရေဆော့လို့ကောင်းတဲ့နေရာပေါ့။

တတိယအဆင့်ကတော့ အမြင့်ဆယ်ပေလောက်ကနေ ရေလုံးကျနေတာ။ အောက်ခြေရေအိုင် ကျယ်တယ်။ အခု အချိန်မှာ ရေအနက်ဆုံးနေရာ ကျောက်ဖျာအခြေမှာ ဆယ်ပေ၊ ဆယ့်ငါးပေလောက် နက်တယ်။ အိုင်ဘေးဘက်မှာတော့ ငါးပေ၊ ခြောက်ပေ လောက်ပဲရှိတယ်။ ဒုတိယအဆင့်ကနေ ရေကျနေတဲ့ ရေကြောအတိုင်း အောက်က အိုင်ထဲကို ရေလေ ျှာစီးပြီး ဆင်းလို့ရတယ်။ ရေ ကူး ကျွမ်းကျင်တဲ့သူတွေပဲ ရေချိုးသင့်တဲ့နေရာဖြစ်ပါတယ်။ ဆောင်းရာသီ ရေနည်းသွားရင်တော့ ဘယ်သူမဆို ချိုးလို့ရမယ်ထင်ပါတယ်။

ဒီရေတံခွန်လေးရဲ့ အားသာချက်ကတော့ ကားလမ်းဘေးကနေ ကိုက်ငါးဆယ် လောက် ဆင်းလိုက်ရင် ပထမ အဆင့် နဲ့ ဒုတိယ အဆင့်ကို ရောက်နိုင်တဲ့ အခြေအနေပါပဲ။ တတိယ အဆင့်ကို သွားရင်တော့ ဒုတိယအဆင့်ကနေ ကျောက်ဆောင်တွေကို တွယ်ပြီး ဆင်းလို့ရ သလို ချောင်းဘေး လူသွားလမ်းအတိုင်းပတ်ပြီးသွားလို့လည်း ရပါတယ်။

ကရင်မသေရွာက Bago Yoma Eco Resort အပန်းဖြေစခန်းကနေ မိုင် ၂၀ ဝေးတယ်။ အပန်းဖြေ စခန်းကလာရင် ရွာအဝင်နေရာမှာ ကားရပ်ပြီး လမ်းဘယ်ဘက်ကို ဆင်းသွားရပါတယ်။ ( သွားတဲ့ ကားလမ်းကြောင်းနဲ့ ရေတံခွန်တတိယအဆင့်ကို သွားတဲ့လမ်းကြောင်းကို ဓာတ်ပုံတွေနဲ့ ပြထား ပါတယ်။ )

ရေတံခွန်ကို သွားတဲ့ကားလမ်းက အကောက်အကွေ့များပြီး အတက်အဆင်းကြမ်းတယ်၊ ကိုယ့်ကား နဲ့ မသွားချင်ရင် အပန်းဖြေစခန်းက ကားငှားပြီး သွားလို့ ရပါတယ်။ အပန်းဖြေစခန်း နဲ့ ကရင်မသေ ရွာကြား မိုင်တိုင် ၅၁ ကနေ ၅၄ ကြားမှာ ဘော်ဒါ၊ ခပေါင်း နဲ့ ရွှေတောင်ငွေတောင် ဆိုတဲ့ ရွာတွေ ရှိတယ်။ ရွှေတောင် ငွေတောင်က ပေါက်ခေါင်း နဲ့ အုတ်တွင်း ကြား အလယ်ဗဟိုလောက်မှာ ရှိ တော့ ကားတွေ နားလေ့ရှိတယ်။ ထမင်းဆိုင်လေးတွေရှိတယ်။

ရေတံခွန်ကို သွားမယ်ဆိုရင် အပန်းဖြေစခန်းက မနက် ၈ နာရီလောက်ထွက်၊ ရွှေတောင် ငွေတောင်က ထမင်းဆိုင်တွေမှာ ရနိုင်တဲ့ ဟင်းကို ကြည့်ပြီး ကိုယ်စားချင်တာမှာခဲ့။ ရေတံ ခွန် ကို သွား၊ အပြန် ရွှေတောင် ၊ ငွေတောင်မှာ ထမင်းဝင်စားလို့ရတယ်။ ရွှေတောင်၊ ငွေတောင် နဲ့ ကရင် မသေရွာ ကြား မိုင်တိုင် ၅၆ လောက်မှာ ရှုခင်းသာရှိတယ်။ ပဲခူးရိုးမ ခပေါင်းကြိုးဝိုင်းကို အပေါ်စီး ကနေ မြင်ရတယ်။ မိုင်တိုင် ၅၉ က ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်အဆုံး၊ အုတ်တွင်း မြို့နယ်အစ ဖြစ် ပါတယ်။ ကရင်မသေရွာက မိုင်တိုင် ၆၃ မှာ ရှိတယ်။

ကရင်မ သေရွာသားတွေ ရေတံခွန်လေးကို မှီခိုပြီး လုပ်ကိုင်စားသောက်တာမတွေ့ရ ဘူး။ ရိုးရာဓလေ့ တောင်ယာလုပ်၊ ဝါးခုတ်၊ မီးသွေးဖုတ်ပဲ။ ဒီနှစ်တော့ ဖျံဥ တွေဈေးကောင်းလို့ တောထဲ ဝင်ပြီး ဖျံဥတူးတာလည်းရှိတယ်။ ရေတံခွန်အောက်ဘက် ကရင်မသေ ချောင်းအတိုင်း တောတွင်း ခရီးသွားနိုင်အောင်၊ ရွာမှာ ဒေသထွက် ရိုးရာလက်မှု ပစ္စည်းလေးတွေ ရောင်းနိုင်အောင် လုပ်ပေး ရင်တော့ ရွာလေးအတွက် အကျိုးရှိမှာပါ။

ရေတံခွန်ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ပလတ်စတစ်အမှိုက်တစ်ချို့တွေ့တယ်။ လူသွားလူလာ များလာရင် တော့ အမှိုက်ပြဿနာရှိလာနိုင်တယ်။ နောက်တစ်ခုက တတိယ အဆင့် ရေအိုင် မှာ ရေကူး တာနဲ့ပတ်သက်ပြီး သတိပေးဆိုင်းဘုတ်ထားသင့်တယ်လို့ မြင်တယ်။ ရေတံခွန် သန့်ရှင်းရေး နဲ့ သတိပေးဆိုင်းဘုတ် ထားတာကို အပန်းဖြေစခန်းက တာဝန်ယူပြီးလုပ်ပေး ရင် ကောင်းမယ်လို့ ထင်ပါတယ်။

ရေတံခွန်က အပြန်မှာတော့ ရွာနာမည်ကို ကရင်တိုင်းရင်းသားတွေအတွက် မင်္ဂလာရှိ အေးချမ်း လှပတဲ့ အမည်တစ်ခု ပြောင်းပေးရင် ကောင်းမှာပဲလို့ တွေးမိတယ်။

ရိုးမပေါ်က ဒေါင်းမလေး

ပဲခူးရိုးမပေါ်ကို ခရီးထွက်မယ်ဆိုတော့ ဆောင်းခိုငှက်တွေ အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံမှာ ရှိတဲ့ ငှက်တွေကို စောင့်ကြည့်မှတ်တမ်းတင်နေတဲ့ #wildwingsgroup မှာပါဝင်တဲ့ ဆရာသမား တစ်ယောက်က ကျွန်တော်သွားမယ့်ဒေသမှာ ဒေါင်းမျိုးစိတ်တွေ ရှိတဲ့အကြောင်း၊ သူကိုယ်တိုင် ဓာတ်ပုံရိုက်မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ဖူးကြောင်း၊ ကျွန်တော်လည်း ဓာတ်ပုံရိုက်နိုင်အောင်ကြိုးစား သင့် ကြောင်းပြောတယ်၊ အဲဒီဒေသကို ရောက်ရင် ဆက်သွယ်ရမယ့် လမ်းပြကိုလည်း ညွှန်တယ်။

၂၀၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ပဲခူးရိုးမပေါ်ကို ခရီးထွက်ချိန်က #BagoYomaEcoResort ဆိုတဲ့ သဘာဝအခြေခံအပန်းဖြေစခန်းလေးမှာ တည်းခိုနေထိုင်ခဲ့တယ်။ အဲဒီ စခန်းလေးအကြောင်း ကို ဆိတ်ငြိမ်ရာ ဆိုပြီး ရေးခဲ့ဖူးတယ်။ ( https://myehtut.com/2019/11/17/ဆိတျငွိမျရာ-၂/)

၂၀၂၀ ခုနှစ် ကိုဗစ် ပထမလှိုင်းကာလက စလို့ အပန်းဖြေစခန်းလေးလည်း တံခါးတွေပိတ်၊ တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်သွားခဲ့တယ်။ အခုတော့ ဝန်ထမ်းတွေ ကာကွယ်ဆေးထိုးပြီးတဲ့အတွက် အပန်းဖြေစခန်းကို ကိုဗစ် ကာကွယ် ထိန်းချုပ် ရေးလုပ်ငန်းစဉ်တွေနဲ့ အညီ ပြန်ဖွင့်ခွင့်ပြု ပြီ ဆိုတော့ ဒီအပန်းဖြေစခန်းလေးကို အခြေပြုပြီး တောတွင်းခရီးနှင်ဖို့ရောက်ခဲ့ရပြန်တယ်။

၂၀၁၉ ခရီးစဉ်မှာတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဝန်ထမ်းအများစုကို ပြန်တွေ့ရတယ်။ သူတို့ထဲက အတော်များများ က ဒေသခံတွေပါ။ တောတွင်းခရီးဖော် လမ်းပြကြီး ဦးတင်ထွန်းကိုလည်း ပြန်တွေ့ တယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ တစ်နှစ်ကျော်ကာလအတွင်းမှာ အပန်းဖြေစခန်းပိုင်ရှင်နဲ့ ဝန်ထမ်းတွေ ဟာ အခက်အခဲ တွေ အမျိုးမျိုးကြားက ဒီအပန်းဖြေစခန်းလေး ပျောက်ကွယ်မသွားအောင် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ရ တဲ့ အကြောင်းတွေလည်း ကြားရတယ်။

ရိုးမပေါ်ရောက်တာနဲ့ ပထမဆုံးလုပ်တာကတော့ ဒေါင်းတွေ ကျက်စားတတ်တဲ့နေရာကို သိတဲ့ သူနဲ့ ဆက်သွယ်တာပါပဲ။ သူက အခု အချိန်က မိုးတွင်း၊ တောထူတော့ ဓာတ်ပုံရိုက်ဖို့ ခက်တယ်၊နောက်ပြီး အစာပေါတော့ စားကျက်တစ်နေရာထဲက စောင့်ရိုက်ဖို့လည်း မလွယ်ဘူး လို့ ရှင်းပြတယ်။

သူနဲ့ စကားပြောရင်းနဲ့ အပန်းဖြေစခန်းနဲ့ လေးငါးမိုင်လောက်ဝေးတဲ့ ရွာမှာ ဒေါင်းတစ်ကောင် မိ ထားတယ်၊ ရောင်းဖို့ လိုက်စပ်နေတယ်လို့ သိလိုက်ရတယ်။ တကယ်တော့ ဒေါင်းမျိုးစိတ်တွေ ဟာ “ တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်နှင့် သဘာဝအပင်များ ကာကွယ်ရေးနှင့် သဘာဝနယ်မြေများ ထိန်း သိမ်း ရေးဥပဒေ ( ၁၉ ၉ ၄ )” အရ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားတဲ့ ငှက်မျိုးစိတ်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ဖမ်းဆီး သတ်ဖြတ်လို့မရဘူး။

ဒါပေမယ့် ရွာသားတွေကျတော့လည်း သူတို့ စပါးစိုက်ခင်း၊ ပဲစိုက်ခင်းတွေကို ဒေါင်းတွေ ဝင်စားလို့ နစ်နာဆုံးရှုံးတဲ့အတွက် ခြောက်လှန့်ဖမ်းဆီးရတယ်လို့ မြင်ပြန်ရော။ တကယ် တော့ တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်တွေ သဘာဝအတိုင်းနေထိုင်နေတဲ့ သစ်တောတွေထဲကို လူတွေ ကျူး ကျော်ဝင်ရောက် နေထိုင်လုပ်ကိုင်ရာကနေ လူနဲ့ တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်တွေအကြား ပဋိပက္ခဖြစ်လာ ရတာဟာ ကမ္ဘာအနှံ့ကြုံတွေ့နေရတဲ့ကိစ္စ၊ အထူးသဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတွေမှာ အဓိက ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ ပြဿနာပဲ။ ကျွန်တော်ရောက်နေတဲ့ ဒေသမှာတောင် ဥဒေါင်း ငှက်တွေ သာ မက ချေ၊ တောဝက်၊ ဝက်ဝံ စတဲ့ တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်တွေကို ဖမ်းမိတာ၊ သတ်ဖြတ်တာတွေရှိနေတာပဲ။

ကျွန်တော့်အတွက်ကတော့ လက်ရှိအခြေအနေမှာ အဲဒီ ပြဿနာကြီးကို စဉ်းစားဖို့ ထက် ဖမ်းဆီးခံထားရတဲ့ ဒေါင်းကို သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တောထဲကို ပြန်လွှတ်နိုင်ဖို့က အရေးကြီး တယ်။ ဒါ့ကြောင့် သက်ဆိုင်တဲ့ ရွာသားကို ဆက်သွယ်ပြီး သူတို့ပြောတဲ့ဈေးနဲ့ ဝယ်လိုက်တယ်။

ဒေါင်းလာပို့ တော့ ဖမ်းမိထားတာက ဒေါင်းမလေးဖြစ်နေတယ်။ နားလည်တဲ့ သူတွေကတော့ မနှစ်ကမှ ပေါက်တဲ့ ဒေါင်းပျိုမလေးလို့ ပြောတယ်။ ဒေါင်းမလေးကို ဖမ်းမိခဲ့တဲ့ တောထဲတော့ ပြန်လွှတ်လို့ မဖြစ်ဘူး။ စိုက်ပျိုးခင်းတွေနဲ့ နီးတဲ့အတွက် ပြန်ဖမ်းမိသွားနိုင်တယ်။ ဒါ့ကြောင့် ရွာတွေနဲ့ ဝေးပြီး အခြားဒေါင်းအုပ်တွေ ကျက်စားလေ့ရှိတဲ့ နေရာကို ယူသွားပြီး ပြန်လွှတ် ပေးခဲ့ တယ်။

အပန်းဖြေစခန်းက လမ်းပြကြီး ဦးတင်ထွန်းကပဲ “ ဒေါင်းမလေးရေ၊ မင်းအပေါင်းအသင်း တွေကို သွားရှာပေတော့။ ငါတို့ ဆီကို ပြန်မလာနဲ့တော့” ဆိုပြီး မြေပေါ်ချပေးလိုက်တယ်။ ဒေါင်းမ လေးက မြေပေါ်မှာ လေး၊ ငါးလှမ်းပြေးတယ်။ နောက် တစ်ချက်ပံျပြီး တောစပ်ချုံတွေ ကြားထဲကို တိုးဝင်ပျောက်ကွယ်သွားတော့ တယ်။

ဒေါင်းတွေက သစ်ပင်တွေပေါ် မှာ အိပ်တန်းတက်ပေမယ့် အချိန်အများစုက မြေပေါ်မှာ ကျက်စား ပြီး ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းတွေကြားမှာ အစာရှာစားတာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ချုံတွေထဲကို တိုးဝင် သွားတဲ့ ဒေါင်း မလေးဟာ “ကရော ကရော ” လို့ အသံပြုရင်း တဖြည်းဖြည်းဝေးသွား ပါတော့တယ်။ ကျွန်တော်တို့အားလုံးကတော့ လွတ်မြောက်သွားတဲ့ ဒေါင်းမလေးအတွက် ပီတိ တွေဖြာလို့ ကျန်ခဲ့တာပေါ့။

ဒေါင်းမလေးကို ပြန်လွှတ်ပေးတဲ့ အတွေ့အကြုံကို အခြေခံပြီး ဒီ အပန်းဖြေစခန်းလေးမှာ လုပ်ငန်းရှင်တွေ၊ ခရီးသွား ဧည့်သည်တွေရဲ့ လှုဒါန်းငွေတွေနဲ့ တောရိုင်း တိရိစ္ဆာန် ကယ်ဆယ်ရေး ရန်ပုံငွေ တစ်ခု ထူထောင်ထားရင် ကောင်းမှာပဲ လို့ တွေးမိတယ်။

ဒါပေမယ့် ဖမ်းမိထားတဲ့ တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်တွေကို ပြန်ဝယ်ပြီး သဘာဝတောထဲ ပြန်လွှတ်ပေး တယ်ဆိုတာက ရေတိုဖြေရှင်းနည်းပါပဲ။ လူသားတွေရဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတက်ဖို့လိုအပ်ချက်နဲ့ တောရိုင်း တိရိစ္ဆာန်တွေရဲ့ သဘာဝအတိုင်းရှင်သန်နေထိုင်ရေး လိုအပ်ချက်ကို ဟန်ချက်ညီအောင် လုပ်နိုင် မှ၊ လိုရင်း တိုရှင်းပြောရရင် လူနဲ့တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်တွေ ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်နိုင်မှ ပြဿနာဖြေရှင်းနိုင်မှာပါ။

ခက်တာက ၊ ကျွန်တော်တို့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး အကြောင်း ပြောရင်သာ ငြိမ်းချမ်းစွာအတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်ရေး ဘာညာ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ်ပြောနေတာ၊ လက်တွေ့ဘဝမှာ ကျတော့ လူလူချင်း တောင်မှ အယူအဆ မတူရင်၊ အကျိုးစီးပွားမတူရင် ငါနဲ့ မတူ ငါ့ရန်သူ နည်းနဲ့ ဖြေရှင်းနေ တာ ဆိုတော့ စိတ်ကူးမယဉ်တာပဲ ကောင်းပါတယ်။

ထရမ့် ၊ ဘိုင်ဒန် နဲ့ တာလီဘန်

ပြီးခဲ့တဲ့ သြဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့ ကဘူးလ်လေဆိပ် ဗုံးခွဲ တိုက်ခိုက်မှုမှာ ( အခု ဆောင်းပါးရေး ချိန် အထိ CNN oသတင်းအရ ) အမေရိကန် စစ်သည် ၁၃ ဦးနဲ့ အာဖဂန်ပြည်သူ ၁၇၀ ကျော်သေ ဆုံး၊ အမေရိကန်စစ်သည် ၁၈ ဦးနဲ့ အာဖဂန်ပြည်သူ နှစ်ရာ နီးပါး ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်။ အမေရိကန် စစ်သည်တွေ ကျဆုံးမှုဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ ၁၈ လ အတွင်း ပထမဆုံး အမေရိကန်စစ်သည်တွေ ကျဆုံးမှုဖြစ်တယ်။ ဒီအဖြစ်အပျက်က အမေရိကန် စစ်သည်တွေ နောက်ထပ် အသက်ဆုံးရှုံးမှုတွေ မဖြစ်အောင် အာဖဂန်နစ္စတန်ကနေ ဆုတ်ခွာ လိုက်တာဖြစ်တယ်လို့ အကြောင်းပြခဲ့တဲ့ သမ္မတ ဘိုင်ဒန်အတွက် အရှိုက်ထိုးခံလိုက်ရတဲ့ အဖြစ် အပျက်ပဲ။

ဝါရှင်တန်မြို့တော်မှာတော့ အတိုက်အခံရီပတ်ဘလီကင်အမတ်တွေနဲ့ Fox News လို ကွန်ဆာ ဗေးတစ် သတင်းဌာနတွေက ဘိုင်ဒန်ကို ဆွမ်းကြီးလောင်းနေကြတယ်။

၂၀၂၀ သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲမှာ ဘိုင်ဒန်ကို အရေးနိမ့်ခဲ့တဲ့ သမ္မတဟောင်း ထရမ့်ကလည်း “ ဘိုင်ဒန်ရဲ့ အာဖဂန်ကနေ ကသောင်းကနင်းဆုတ်ခွာမှုဟာ အမေရိကန်သမိုင်းမှာ အရည် အချင်းမရှိဆုံး ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ရဲ့ လုပ်ရပ်” လို့ ဝေဖန်ပုတ်ခတ်ခဲ့တယ်။ သူက ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ မဲဆွယ် ချိန်မှာ ဂျိုးဘိုင်ဒန် ကို “ ထုံထုံထိုင်းထိုင်း ဂျိုး Sleepy Joe” လို့ခေါ်ခဲ့တာ ကို လူတွေ သတိရ အောင် ပြန်ပြောနေတယ်။

တကယ်တော့ အာဖဂန်ကနေ အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့တွေ ရုပ်သိမ်းဖို့ ကိစ္စကို လက်တွေ့အကောင် အထည်ဖော်တာက ဂျိုးဘိုင်ဒန်ဖြစ်ပေမယ့် တပ်တွေရုပ်သိမ်းဖို့အတွက် တာလီဘန်တွေနဲ့ သဘောတူစာချုပ်လက်မှတ်ထိုးခဲ့တာက ထရမ့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒ့ါကြောင့် ဂျိုးဘိုင်ဒန်ကိုပဲ အပြစ်ပုံချ နေရင် တရားမ ျှတမှုရှိမှာမဟုတ်ဘူး။

ဒီတော့ ထရမ့်၊ ဘိုင်ဒန် နဲ့ တာလီဘန်တွေ ကြားမှာ ဘာတွေ သဘောတူခဲ့လဲ၊

ထရမ့်

ထရမ့်ဟာ ၂၀၁၃ ခုနှစ်က စပြီး အာဖဂန်စစ်ပွဲကို အကျိုးမရှိတဲ့စစ်ပွဲ လို့ ပြောခဲ့ပြီး သမ္မတ အိုဘားမားကို အမေရိကန်တပ်ဖွဲကတွေ ရုပ်သိမ်းဖို့ တိုက်တွန်းခဲ့တယ်။ ၂၀၁၆ ရွေးကောက် ပွဲ မဲဆွယ်စည်းရုံးမှုတွေမှာ အာဖဂန်စစ်ပွဲဟာ ငွေကုန် သံပြာပဲ၊ အမေရိကန်လူထုအတွက် အကျိုးမရှိဘူး။ အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့တွေ အိမ်ပြန်ချိန်တန်ပြီ၊ သမ္မတ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရရင် အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့တွေကို အမြန်ဆုံး ရုပ်သိမ်း မယ်လို့ ကတိပေးခဲ့တယ်။

ထရမ့် သမ္မတဖြစ်လာတော့ အာဖဂန်ကနေ တပ်ဖွဲ့တွေ ရုပ်သိမ်းမယ့် ကိစ္စကို ချက်ခြင်း အကောင် အထည်မဖော်နိုင်ဘူး။ ၂၀၁၇ စက်တင်ဘာမှာဆိုရင် မြေပြင်စစ်ဆင်ရေးလိုအပ်ချက်အရ နောက် ထပ်တပ်ဖွဲ့ဝင်အင်အား သုံးထောင်ထပ်ဖြည့်ပေးခဲ့ရတယ်။ ဒါပေမယ့် ထရမ့်က တာလီဘန်တွေ နဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ရရင် ၁၄ လအတွင်း အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့တွေ အပြီးအပိုင် ရုပ်သိမ်း မယ်လို့ပြောခဲ့တယ်။
ဒီလိုနဲ့ ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှာ အမေရိကန် နဲ့ တာလီဘန်တွေ ကာတာ နိုင်ငံမှာ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ တယ်။ ဆွေးနွေးပွဲမစခင်မှာ အမေရိကန်တွေက ဆွေးနွေးမှု မှတ်တမ်းတွေမှာ တာလီဘန် လို့ပဲ ခေါ်ချင်တယ်။ တာလီဘန်တွေက သူတို့ တစ်ဖက်သတ်ကြေညာဖွဲ့စည်းထားတဲ့ “ Islamic Emirate of Afghanistan အာဖဂန်နစ္စတန် အစ္စလမ်စော်ဘွားနိုင်ငံ” လို့ သုံးစွဲစေချင်တယ်။ နောက်ဆုံးတော့ Islamic Emirate of Afghanistan which is not recognized by the United States as a state and is known as the Taliban, အမေရိကန်က နိုင်ငံအဖြစ် အသိအမှတ် မပြုပဲ တာလီဘန် ဟုသာ သိရှိသည့် အာဖဂန်နစ္စတန် အစ္စလမ်စော်ဘွားနိုင်ငံ” လို့ သုံးဖို့ နှစ် ဘက်သဘောတူခဲ့ကြတယ်။

အတိုချုပ်လိုက်ရင်တော့ ၂၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀ မှာ အမေရိကန်နဲ့ တာလီဘန်တွေ ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်ကိုလက်မှတ်ထိုးခဲ့တယ်။ စာမျက်နှာ လေးမျက်နှာ ရှိတဲ့ အဲဒီ စာချုပ်မှာ အဓိက အချက်လေးချက်ပဲပါတယ်။ ဥပဒေစကားလုံးတွေကို ဖယ်ပြီး လိုတိုရှင်းအနှစ်ချုပ်လိုက်ရင် အဲဒီ အချက်လေးချက်က

၁။ တာလီဘန်တွေက အာဖဂန်နစ္စတန် နယ်မြေကို အသုံးပြု ပြီး အမေရိကန် နဲ့ အပေါင်းအပါ မဟာမိတ်တွေကို တိုက်ခိုက်တာမျိုးမဖြစ်အောင် အာမခံရမယ်။

၂။ အမေရိကန်တွေက အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံကနေ နိုင်ငံခြားတပ်ဖွဲ့တွေ အားလုံးရုပ်သိမ်းဖို့ အတွက် တိကျတဲ့ အချိန် ဇယားသတ်မှတ်ရမယ်။

၃။ အချက် ၁ နဲ့ ၂ ကို နိုင်ငံတကာအသိသက်သေတွေရှေ့မှာ ကတိပြုပြီးရင် တာလီဘန် တွေ နဲ့ အာဖဂန်အစိုးရ အပါအဝင် အာဖဂန်အုပ်စုတွေကြားမှာ ဆွေးနွေးမှုတွေကို ၁၀ မတ် ၂၀၂၀ မှာ စတင်ဆောင်ရွက်ရမယ်။

၄။ အပိုဒ် ၃ ပါဆွေးနွေးပွဲတွေမှာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးနဲ့ အာဖဂန်အတွက် နိုင်ငံရေး လမ်းပြ မြေပုံ ကို ဆွေးနွေးကြမယ်။

အသေးစိတ်သဘောတူညီချက်တွေထဲမှာ အရေးကြီးတဲ့အချက်တွေကတော့ အမေရိကန်နဲ့ အပေါင်းအပါမဟာမိတ်တွေဟာ သဘောတူညီချက်လက်မှတ်ထိုးပြီး ၁၄ လ အတွင်း တပ်ဖွဲ့တွေကို အပြီးရုပ်သိမ်းမယ်ဆိုတဲ့အချက်ဖြစ်ပြီး တာလီဘန်တွေ ဘက်တော့ တာလီဘန် တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေသာမက အယ်လ်ကေဒါ အပါအဝင် အခြား ဘယ်အဖွဲ့အစည်းကမှ အာဖဂန် နယ်မြေကို အသုံးပြုပြီး အမေရိကန်နဲ့ မဟာမိတ်တွေကို တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ တိုက်ခိုက်နိုင် ဖို့ အတွက် လေ့ကျင့်ခြင်း၊ လူသစ်စုဆောင်းခြင်း၊ ငွေကြေးစုဆောင်းခြင်းတွေ မလုပ်နိုင်အောင် ကာကွယ် တားဆီးပေးဖို့အာမခံတဲ့အချက်ဖြစ်ပါတယ်။

အရေးကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး၊ နိုင်ငံရေးလမ်းပြမြေပုံပေါ်ထွက်ရေးတို့နဲ့ပတ်သက်တဲ့ အာဖဂန်အုပ်စုတွေကြားဆွေးနွေးပွဲနဲ့ပတ်သက်ပြီး အသေးစိတ်ဖော်ပြထားတာမရှိဘူး။ အဲဒီ ဆွေးနွေးပွဲတွေနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အမေရိကန် ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍ လုံးဝဖော်ပြမထားဘူး။ ဆွေးနွေး ပွဲတွေကနေ ပေါ်ထွက်လာမယ့် အာဖဂန်အစိုးရသစ်နဲ့ အပြုသဘောဆက်ဆံမယ်ဆိုတဲ့အချက် ပဲ ပါတယ် ။ ရှင်းရှင်းပြောရရင် အမေရိကန်တွေက ငါတို့ကတော့ လစ်ပြီ၊ ကျန်တာကတော့ မင်းတို့ အချင်းချင်း ညှိကြ ပေတော့ လို့ ပြောလိုက်တာပဲ။

တကယ်တော့ အဲဒီစာချုပ်လက်မှတ်ထိုးတဲ့နေ့စပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်မှာ တာလီဘန်တွေ အာဏာ ပြန်ရတော့မယ်ဆိုတာ သေချာသွားခဲ့တာပါ။

အမေရိကန်ကြားဝင်မှုမရှိတဲ့အတွက် အာဏာရ ဂါနီ အစိုးရက တာလီဘန်တွေနဲ့ ဆွေးနွေးဖို့အတွက် အားမရှိတော့ဘူး။ ဒီကြားထဲမှာ အမေရိကန် ရဲ့ ဖိအားကြောင့် တာလီဘန်အကျဉ်းသားတွေကို ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့ရတာတွေလည်း ရှိခဲ့တယ်။

တာလီဘန်တွေကတော့ သမ္မတ ဂါနီ အစိုးရ နဲ့ ဆွေးနွေးပွဲတွေ လုပ်ခဲ့ပေမယ့် သဘောတူညီချက်ရဖို့မကြိုးစားတော့ဘူး။ အမေရိကန် တပ်ဖွဲ့တွေကို တတ်နိုင်သမ ျှ လက်ရှောင်နေပေမယ့် အာဖဂန်အစိုးရတပ်နဲ့ ရဲ တပ်ဖွဲ့ တွေကိုတော့ ဆက်တိုက်နေခဲ့တယ်။

အမေရိကန်တွေကတော့ အာဖဂန်အုပ်စုတွေကြားဆွေးနွေးမှုတွေ တိုးတက်မှုမရှိပေမယ့် တပ် တွေ ကို အဆင့်ဆင့်ရုပ်သိမ်းတဲ့ အစီအစဉ်ကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့တယ်။

ဘိုင်ဒန်

ဘိုင်ဒန် သမ္မတဖြစ်လာတော့ ထရမ့်လက်မှတ်ထိုးခဲ့တဲ့ တာလီဘန်နဲ့ သဘောတူညီချက်ကို ပြန် သုံးသပ်မယ်လို့ ကြေညာခဲ့တယ်။ အာဖဂန်အစိုးရကလည်း တာလီဘန်တွေဟာ ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်ကို လိုက်နာမှုမရှိဘူး၊ ဒါ့ကြောင့် အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့တွေ အပြီးအပိုင် ရုပ်သိမ်း မှု မလုပ်သင့်ဘူး၊ တာလီဘန်ကို ဖိအားပေးသင့်တယ်လို့တောင်းဆိုခဲ့တယ်။

ဒါပေမယ့် နောက်ဆုံးမှာတော့ ဘိုင်ဒန်က သဘောတူညီချက်အတိုင်း တပ်ဖွဲ့တွေ ရုပ်သိမ်းမှုကို ဆက်လုပ်မယ်လို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တယ်။ အခုအချိန်မှာ အမေရိကန် တပ်ဖွဲ့တွေ လုံး၀ ရုပ်သိမ်းလိုက်ရင် အာဖဂန်အစိုးရ ရပ်တည်ဖို့ မလွယ်ဘူး။ အနည်းဆုံး ပွင့်လင်းရာသီ ကုန်ပြီး ဆောင်းရာသီ ရောက်တဲ့အထိ ဆက်နေသင့်တယ်၊ ဆောင်းရာသီဆိုရင် တာလီဘန်တွေ တိုက် ပွဲ ဝင်ဖို့ ခက်ခဲပြီး အစိုးရတပ်ဖွဲ့တွေ ပြင်ဆင်ချိန်ပိုရမယ်ဆိုတဲ့ အကြံပြုချက်တွေကိုလည်း ပယ်ချခဲ့တယ်။

ဒီလိုနဲ့ နောက်ဆုံးမှာ အခု မြင်နေရတဲ့ ကဘူးလ် ကျဆုံးခြင်း နဲ့ အမေရိကန် အရှက်ကွဲခြင်း ကို ရောက်လာတာပါပဲ။

ဒါ့ကြောင့် ဒီကျရှုံးမှုကြီးမှာ ဘိုင်ဒန် တစ်ဦးတည်း တာဝန်ရှိတယ်လို့ပြောလို့မရဘူး။ ထရမ့် မှာလည်း တာဝန်ရှိတယ်။

ဒီထက်ပိုပြီး အရေးကြီးတာကတော့ ဗီယက်နမ်၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဆိုမာလီ၊ အီရတ်နဲ့ အခုနောက်ဆုံး အာဖဂန် အတွေ့အကြုံတွေအရ အမေရိကန် နဲ့ အပေါင်းအပါတွေဟာ သူတို့ အတွက် အကျိုး မရှိတော့ဘူးလို့ ယူဆတဲ့အခါ ဘယ်သူ့မျက်နှာမှ မထောက်၊ ဖုတ်ဖက်ခါ ထွက်သွားတတ်တယ်ဆို တဲ့ အချက်ပါပဲ။

အမေရိကန်အတွက် အာဖဂန် သင်ခန်းစာ

အာဖဂန်နစ္စတန်မှာ တာလီဘန်တွေ အောင်ပွဲခံပြီးနောက် အမေရိကန်နဲ့ အပေါင်းအပါတွေက သူတို့ နိုင်ငံ သားတွေ၊ သူတို့နဲ့လက်တွဲလုပ်ခဲ့တဲ့ အာဖဂန်နိုင်ငံသားတွေကို ဘေးကင်းရာ ရွှေ့ပြောင်းနိုင်ဖို့ အသည်းအသန်ကြိုးစားနေချိန်၊ ကဘူးနိုင်ငံတကာလေဆိပ်ထဲကို ဝင်ခွင့်ရဖို့ ကြိုးစားနေသူ တွေနဲ့ ကသောင်းကနင်းဖြစ်နေချိန်မှာ အာဖဂန်နစ္စတန် ကျဆုံးခန်းအတွက် အမေရိကန် သမ္မတ ဂျိုးဘိုင်ဒန်မှာ တာဝန်ရှိတယ်ဆိုတဲ့ ဝေဖန်သံတွေ ဆူညံလာတယ်။

အမေရိကန်သမ္မတ ဘိုင်ဒန်ကတော့ အဲဒါကို လက်မခံဘူး။ အာဖဂန်မှာ တာလီဘန်တွေ လွယ် လွယ်နဲ့ အာဏာပြန်ရသွားတာဟာ ( ပြုတ်ကျသွားတဲ့ ) အာဖဂန် အစိုးရနဲ့ အာဖဂန် ပြည်သူ တွေမှာပဲ တာဝန်ရှိတယ်။ အမေရိကန်နဲ့ မဟာမိတ်တွေက နိုင်ငံတည်ဆောက်ရေး၊ အာဖဂန် တပ်မတော်ဖွဲ့စည်းရေးအတွက် နှစ်နှစ်ဆယ်လောက် ကူညီပေးခဲ့ပြီးပြီ၊ အာဖဂန်တွေက သူတို့ ကိုယ်သူတို့ မကာကွယ်နိုင်ဘူးဆိုရင် အမေရိကန်လည်း ဘာမှမတတ်နိုင်ဘူးလို့ ဆိုတယ်။

ဘိုင်ဒန်ရဲ့ ပြောဆိုချက်နဲ့ပတ်သက်ပြီး စင်္ကာပူနိုင်ငံ ဝါရင့် သံတမန်တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ Kishore Mahbubani က သြဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့ အမေရိကန်နိုင်ငံထုတ် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ ( Foreign Policy ) မဂ္ဂဇင်းမှာ “အာဖဂန်တွေကို အပြစ်မတင်ပါနဲ့” “ Don’t Blame the Afghans ” ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ ဆောင်းပါးရေးသား တုန့်ပြန်ခဲ့တယ်။

Kishore Mahbubani ကို မြန်မာစာဖတ်သူတွေက သူရေးတဲ့ “ အာရှသားတို့ တွေးခေါ်မေ ျှာ်မြင် နိုင်သလား” “ Can Asians Think? ” ဆိုတဲ့ စာအုပ်နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး သိကြမှာပါ။ Kishore Mahbubani က စင်္ကာပူနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှာ ၁၉ ၇၁ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၀၄ ခု နှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့တယ်။ သူဟာ စင်္ကာပူနိုင်ငံ ကုလသမဂ္ဂဆိုင် ရာ အမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သလို ၂၀၀၁ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် လည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့တယ်။ အနားယူပြီးတဲ့နောက်မှာ စင်္ကာပူအမျိုးသားတက္ကသိုလ်အပါအဝင် ထင်ရှားတဲ့ တက္ကသိုလ်များ၊ နိုင်ငံတကာလေ့လာရေးဌာနများမှာ သင်ကြားရေး တာဝန်ယူ ခဲ့သလို နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးနဲ့ပတ်သက်တဲ့ စာအုပ်စာတမ်းများလည်းရေးနေသူ၊ အာရှ ရေးရာနဲ့ပတ်သက်ရင် ထင်ရှား လူသိများ လေးစားခံရတဲ့ ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပါတယ်။

Kishore Mahbubani က သူ့ဆောင်းပါးမှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ဂျာမနီ နဲ့ ဂျပန်နိုင်ငံ ပြန်လည် ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းလုပ်ငန်းတွေ အောင်မြင်အောင်လုပ်နိုင်သလို အဲဒီနိုင်ငံတွေမှာ ဒီမိုကရေစီ စနစ်ခိုင်မာအောင်လည်း တည်ဆောက်ပေးနိုင်ခဲ့တဲ့ အမေရိကန်ဟာ ၁၉ ၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ ကနေ အခု အချိန်အထိ တောင်ဗီယက်နမ် အစ၊ အီရတ် အလယ်၊ အာဖဂန်နစ္စတန်အဆုံး နိုင်ငံတည်ဆောက် ရေး၊ ဒီမိုကရေစီဖော်ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းတွေမှာ ခွက်ခွက်လန် အောင် ကျရှုံးခဲ့ရတဲ့ အကြောင်း အရင်းကို သုံးသပ်ထားပါတယ်။

Kishore Mahbubani က အဲဒီကျဆုံးမှုတွေရဲ့ အခြေခံအကြောင်း က သုံးချက်ပဲရှိတယ်၊ အဲဒါတွေကတော့ “ C ” သုံးလုံး control, culture, and compromise ပါပဲ လို့ အစချီပြီး အခု လို ရှင်းပြထားပါတယ်။

ထိန်းချုပ်မှု Control

အမေရိကန်တွေက သူတို့ဟာ “ ဘာမဆိုလုပ်နိုင်တယ်” လို့ ခံယူထားတယ်။ သူတို့နိုင်ငံ တည် ဆောက်ရေး သမိုင်းတစ်လေ ျှာက်မှာ အဲဒီစိတ်ဓာတ်နဲ့ လုပ်ခဲ့လို့ အောင်မြင်ခဲ့တာလည်း အမှန် ပဲ။ ဒါပေမယ့် “ ဘာမဆိုလုပ်နိုင်တယ်” ဆိုတဲ့ အယူအဆကို အခြားနိုင်ငံတွေမှာ သွား ကျင့်သုံးပြီး အရာရာ ကိုယ်တိုင် ဝင်လုပ်တဲ့ အခါ ဒုက္ခရောက်တော့တာပဲ။

Mahbubani ကိုယ်တိုင် ၁၉ ၇၃ ခုနှစ် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်တော့ အဲဒီအချိန်က သူနဲ့ အလွန်ရင်းနှီးတဲ့ အမေရိကန် သံတမန်ဝန်ထမ်း တစ်ယောက်က မနက်တိုင်း ကမ္ဘောဒီးယား စီးပွားရေး ဝန်ကြီးကို သွားတွေ့ပြီး နိုင်ငံ စီးပွားရေး နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဝါရှင်တန် ရဲ့ ညွှန်ကြားချက်တွေကို ပြောတာကို မြင်ခဲ့ရတယ်။ အခြားဝန်ကြီးဌာနတွေကိုလည်း အဲဒီအတိုင်းပဲ လုပ်တယ်။ ဒီလိုနဲ့ အဲဒီအချိန်က အမေရိကန်ထောက်ခံတဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး လွန်နိုး အစိုးရ ဟာ သူ့ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်နဲ့ ဘာမှမလုပ်တတ်တော့ဘူး။ နောက်ဆုံး အမေရိကန်တွေ ထွက်သွားတဲ့ အခါ လွန်နိုးရဲ့ အစိုးရအဖွဲ့လည်း ပြုတ်ကျပြီး ခမာနီတွေ အာဏာရလာတော့တာပဲ။

အာဖဂန်မှာလည်း ဒီလိုဖြစ်တာပဲ။ အာဖဂန်တပ်မတော်တပ်ဖွဲ့တွေမှာ အမေရိကန် အရာရှိ/ စစ် သည်တွေ တွဲထားတယ်။ အာဖဂန်စစ်သားတွေက အမေရိကန်တွေပြောတဲ့အတိုင်း အမေရိကန် လေယာဉ်တွေ၊ အမြောက်တွေအကူအညီနဲ့ တိုက်တယ်။ နောက်ဆုံး အမေရိကန် တပ်တွေ ထွက်သွားတော့ အမေရိကန်မပါရင် စစ်မတိုက်တတ်တော့တဲ့ အာဖဂန်တပ်တွေ ပြိုကွဲသွားတော့တာပဲ။

ယဉ်ကျေးမှု Culture

ယဉ်ကျေးမှု ဆိုတာ ဒေသခံလူမျိုးများရဲ့ သမိုင်း၊ ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံယဉ်ကျေးမှုအပြင် နိုင်ငံရေး ယဉ်ကျေးမှုလည်း ပါတယ်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ဂျပန်နိုင်ငံကို ပြန်လည်ထူထောင်တဲ့ အခါ ဂျပန် ဘုရင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုနဲ့ အရေးယူဖို့တောင်းဆိုမှုတွေရှိခဲ့တယ်။ ဒါပေမယ့် အမေရိကန် အစိုးရ က ဂျပန်လူမျိုးတွေက ဘုရင် အပေါ် ထားရှိတဲ့ သဘောထားကို နားလည်တဲ့အတွက် ဘုရင်ကို အရေးယူတာမလုပ်ခဲ့ဘူး။ ဘုရင် အပါအဝင် ဂျပန်တွေရဲ့ ရိုးရာအစဉ်အလာ၊ ဓလေ့ထုံးစံတွေကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့တယ်။ ဒါ့ ကြောင့်အမေရိကန်ပြည်သိမ်းတပ်တွေအပေါ် ဂျပန်လူထုက အမြင်ကြည်လင်ခဲ့တယ်။ အမေရိကန်ရဲ့ နိုင်ငံတည်ဆောက်ရေးအောင်မြင်ခဲ့တယ်။ ဒါပေမယ့် အမေရိကန်တွေက အဲဒီသင်ခန်းစာကို လွယ်လွယ်နဲ့ မေ့ပစ်လိုက်ကြတယ်။

အာဖဂန်နစ္စတန်မှာက ဘုရင်ခေတ်က စလို့ ကဘူးမြို့တော်မှာ ဘယ်သူပဲ အုပ်ချုပ် အုပ်ချုပ် ၊ ဒေသအလိုက်ရှိတဲ့ လူမျိုးစုခေါင်းဆောင်တွေရဲ့ ထောက်ခံမှုရမှ ရပ်တည်လို့ရတယ်။ ဒါ့ကြောင့် loya jirga လို့ခေါ်တဲ့ လူမျိုးစု ခေါင်းဆောင်တွေရဲ့ ညီလာခံ က အာဖဂန်နိုင်ငံရေးမှာ အလွန် အရေးကြီးတယ်။

၂၀၀၁ ခုနှစ် တာလီဘန်တွေပြုတ်ကျသွားတော့ ပထမဆုံးဖွဲ့စည်းတဲ့ ကြားဖြတ်အစိုးရက loya jirga အစည်းအဝေးက သဘောတူရွေးချယ်တဲ့ အစိုးရ ဖြစ်တဲ့ အတွက် သြဇာတည်တယ်၊ တာလီဘန်တွေကို ရင်ဆိုင်နိုင်တယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ အမေရိကန်တွေက ရွေးကောက်ပွဲ တွေကို ပို အလေးပေးပြီး loya jirga ကို ချောင်ထိုးထားခဲ့တယ်။ အမေရိကန်တွေက အာဖဂန်ရဲ့ နိုင်ငံရေး အစဉ်အလာတွေကို လုံးဝအလေးမထားခဲ့ဘူး။ ရွေးကောက်ပွဲတွေကသာ ဒီမိုကရေစီ စံနဲ့ ညီ တယ်လို့ ယူဆခဲ့တယ်။

ဒါပေမယ့် အခု ပြုတ်ကျသွားတဲ့ သမ္မတ ဂါနီ အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ မှာ အာဖဂန် လူဦးရေ ၃၁.၆ သန်း၊ မဲပေးဖို့ မှတ်ပုံတင်ထားသူ ၉ .၇ သန်းထဲက ၁.၈ သန်းပဲ မဲလာပေးခဲ့တာ ဖြစ်တယ်။ အမေရိကန်တွေကတော့ ဂါနီ အစိုးရ ဟာ ရွေးကောက်ပွဲကနေ ပေါ်လာတာဖြစ်တဲ့ အတွက် တရားဝင်တယ်။ သြဇာတည်တယ်လို့ ထင်တယ်။ လက်တွေ့ မြေပြင်မှာက အဲဒီလို မဟုတ်ဘူး။ မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်တွေက လက်တွေ့အာဏာရှိနေပြီး သူတို့ ဘက်ပြောင်းသွား တာနဲ့ အစိုးရပြုတ်ကျသွားတာပဲ။

အပေးအယူစေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှု Compromise

အမေရိကန်နိုင်ငံဟာ စစ်ရေး၊ စီးပွားရေး အင်အားအလွန်ကြီးမားတယ်။ အဲဒါဟာ သူ့ နိုင်ငံခြား ရေးမူဝါဒကို အကောင်အထည်ဖော်ရာမှာ အားသာချက်ဖြစ်သလို အားနည်းချက်လည်း ဖြစ် တယ်။ အမေရိကန်က အင်အားကြီးလွန်းတော့ ဘယ်သူနဲ့ မှ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းအပေးအယူလုပ်ဖို့ စိတ် မဝင် စားဘူး။

အာဖဂန်နစ္စတန် နဲ့ပတ်သက်ရင် ပြည်တွင်းမှာ ရှိတဲ့ အင်အားစုတွေကို ထည့်မစဉ်းစားသလို အာဖဂန်နဲ့ နှစ်ထောင်ချီ ယှဉ်တွဲ ဆက်ဆံနေထိုင်လာခဲ့ပြီး အာဖဂန် အကြောင်း ကောင်းကောင်းသိတဲ့ အီရန်လို နိုင်ငံမျိုးနဲ့လည်း စကား ပြော ဖို့မစဉ်းစားဘူး။ တကယ်တော့ အီရန်ကလည်း တာလီဘန်တွေ အာဏာပြန်ရလာမှာကို မလို လား ဘူး။ ဒါပေမယ့် အမေရိကန်တွေက အီရန်နဲ့ အပေးအယူလုပ်ဖို့ဆိုတာ ဘယ်လိုမှ မဖြစ်နိုင်ဘူးလို့ ခံယူထားတယ်။ တရုတ်၊ ရုရှား တို့ နဲ့လည်း ဒီသဘောပါပဲ။

ဒါတွေကတော့ Mahbubani ဆောင်းပါးထဲက အရေးကြီးတဲ့ အချက်များကို ကောက်နှုတ် ဖော်ပြ တာဖြစ်ပါတယ်။

Mahbubani ကတော့ သူ့ဆောင်းပါးအဆုံးသတ်မှာ “ အမေရိကန် မူဝါဒ အမှားရဲ့ သားကောင် ဖြစ်ခဲ့ရတဲ့ အာဖဂန်တွေကို အပြစ်တင်မယ့်အစား ကိုယ့်ကိုကိုယ်သာ အလေး အနက် ပြန်လည်သုံးသပ်ပါ ” လို့ အမေရိကန်အစိုးရကို တိုက်တွန်းထားပါတယ်။

ဥ – ကြက်ဥ

“ဟိုဘက်ခြံထဲက ကြက်ဖ နဲ့
ကျုပ်ကြက်မ နဲ့ ညား
သူတို့ချစ်ခြင်းရဲ့
ချစ်သက်သေ
အိမ်မှာ ဥ တစ်လုံးကျ”

အရိုး က ကြက်ဥ တစ်လုံးအကြောင်းကို “ ဥ ” ဆို ပြီး ရေးဖွဲ့သီဆိုတော့ ကြက်ဥ အကြောင်းများ သီချင်းလုပ်စရာလား လို့တွေးခဲ့ဖူးတယ်။

ကိုဗစ် ကာလမှာ မဖြစ်မနေ မှ အပြင်ထွက်ရတယ်၊ အပြင်ထွက်တဲ့သူကလည်း အိမ်မှာ ဘာလိုလဲ၊ ဘာကိစ္စလုပ်ဖို့ရှိလဲ မေးသွားပြီး ကိစ္စအားလုံးကို ပြတ်အောင်လုပ်ခဲ့ရတယ်။ လူတစ်ယောက် ကိစ္စ တစ်ခု နဲ့ အိမ်ရှိ လူကုန် အပြင်ထွက်နေလို့ကောင်းတဲ့ခေတ်မဟုတ်တော့ဘူး။

ဒီနေ့ ကိစ္စတစ်ခုနဲ့ အပြင်သွားရမယ်ဆိုတော့ ကြက်ဥ မှာတယ်။ ကြက်ဥ ဝယ်ခဲ့ ဆိုတဲ့ စကားလုံး ကို “ ရအောင်ဝယ်ခဲ့” ဆိုတဲ့ စကားနဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ထပ်ဆောင်းလိုက်တော့ ကြက်ဥ ဝယ်တာ ဘာခက်လို့လဲ တွေးမိတယ်။ စီးတီးမတ်ဆိုင်တွေ၊ အိုရှင်းဆိုင်တွေမှာ အကြီး၊ အသေး၊ မွေးမြူရေး ကြက်ဥ၊ တောကြက်ဥ တံဆိပ်မျိုးစုံ ၊ စုံမှ စုံ။

ဒါပေမယ့် ကိုယ်ထင်ထားသမ ျှ တက်တက်စင်အောင်လွဲတာပဲ။ ဝယ်နေကျ အိုရှင်း ကြက်ဥ ထားတဲ့ စင်က ဟာလာ ဟင်းလင်း၊ အရောင်းဝန်ထမ်းလေးကို မေးလိုက်တော့ ကြက်ဥ ပြတ်နေတယ်တဲ့။ နေ့လယ် လောက်တော့ ရောက်မယ်ထင်တယ်တဲ့။ နောက် စီတီးမတ် ဆိုင် တစ်ဆိုင်ကို သွားတယ်။ အဖြေက အတူတူပဲ။ ဒီတော့မှ အိမ်က မှာလိုက်တဲ့ “ ရအောင် ဝယ်ခဲ့” ဆိုတဲ့ စကားကို နည်းနည်း သဘောပေါက်လာတယ်။

ဒီလိုနဲ့ ဝယ်နေကျ ရပ်ကွက်ဈေးကိုပြေးတယ်။ ဘယ်နေရာကြည့်ကြည့် ဘဲဥပဲ ရှိတယ်။ ကြက်ဥ မေး ရင် ဟင့်အင်းပဲ။ တစ်ဆိုင်မှာ ကြက်ဥ လေးငါးဆယ်လုံး ခင်းထားတာတွေ့လို့ အပြေး သွားလိုက်တော့ ငွေရှင်းနေတဲ့အမျိုးသမီးတစ်ယောက်က ကျွန်မယူထားတာတဲ့ ။ သေရော။

နောက်ဆုံး အဟာရ တန်ဖိုးကတော့ အတူတူပဲ ဆိုပြီး ဘဲဥ ဆယ်လုံး ဝယ် တယ်။ တစ်လုံး တစ်ရာ့ခြောက်ဆယ်။ ကုန်စုံဆိုင်က အမကြီးက အရင်က ဘဲဥက ကြက်ဥ ထက် ဈေးကြီးတယ်။ အခုတော့ ကြက်ဥက ဈေးပိုကြီးသွားပြီ ၁၈၀၊ ၂၀၀ ဒါတောင် ဝယ်မရဘူး လို့ ပြောတယ်။ နောက်ပြီး ကြက်သွန်ဖြူတွေကို ပြရင်း အရင်က တရုတ် က ဝင်တဲ့ ကြက်သွန်ဖြူ က ဈေးပေါတယ်။ ပြည်တွင်းကြက်သွန်ဖြူကဈေးကြီးတယ်။ အခုတော့ တရုပ်လမ်းပိတ်လို့ တရုတ် ကြက်သွန်ဖြူက အပေါ်ရောက်သွားပြီလို့ ရှင်းပြတယ်။

ကမောက်ကမ အဖြစ်တွေကို တွေးပြီး ကားမောင်းထွက်ခဲ့တယ်။ နှစ်ဘလောက်ကျော်တော့ လမ်းဘေးမှာ လူငယ်လေးနှစ်ယောက် ကြက်ဥထုတ် နှစ်ထုတ်ဆွဲပြီး သွားနေတာမြင်လိုက် တယ်။ ကားချက်ခြင်းရပ်ပြီး ဘယ်က ဝယ်ခဲ့သလဲ လို့ မေးကြည့်လိုက်တော့ ဈေးအကျော် လမ်းကြား ထဲ မှာ ရောင်းတာ ၊ ဆိုင်မဟုတ်ဘူး၊ ပိတ်ထားတဲ့ ဆေးဆိုင်ဘေး လှေကားရင်းမှာရောင်းတာတဲ့။

သူတို့လမ်းညွှန်တဲ့နေရာကို သွားရင် ကားတစ်ပတ်ပြန်မောင်းရမယ်။ ဒီလောက်အထိ အချိန်မဆွဲ နိုင်ဘူး။ ကားရပ်ပြီး ကုန်းကြောင်းခရီးနှင်တယ်။ တွေ့တယ်။ အမျိုးသမီးတစ်ယောက် စားပွဲလေး ခင်းပြီးရောင်းနေတာ။ ဆယ်လုံးအထုတ် သုံးထုတ်ကျန်သေးတယ်။ တစ်လုံးတစ်ရာ့ရှစ်ဆယ်တဲ့။ ဈေးမဆစ်နိုင်ဘူး။ အကုန်ယူလိုက်တယ်။

ကြက်ဥ အထုတ်ကို လက်မှာဆွဲ၊ ရင်ကော့ပြီးကားဆီပြန်လာခဲ့တယ်။ တကယ်တော့ ဒီနေ့ ကြက်ဥ ဝယ်မရရင်လည်း အိမ်မှာ ဘာပြဿနာမှ မရှိပါဘူး။ သို့သော် ကြက် ဥ ကို လွယ်လွယ်နဲ့ ဝယ်မရတဲ့အခါ ငါ့အိမ်မှာလည်း အရေး အကြောင်းဆို စားဖို့အတွက် ကြက် ဥ တော့ ရှိမှဖြစ်မယ် ဆိုတဲ့အတွေးဝင်လာပြီး ကြက်ဥရှာပုံတော်ဖွင့်ခဲ့ရတာပဲ။

ကြက်ဥတွေ ဝယ်သူများလို့ ပစ္စည်းပြတ်နေပြီလို့ ပြောရင် အချို့ အချို့သော လူကြီးမင်းများ၊ ပညာရှိကြီးများကတော့ ပူတတ်ရန်ကော၊ အပိုတွေ၊ တကယ် လိုတာက ဘာ ၊ ညာ ဆိုပြီး အပြစ်တင်မှာသေချာတယ်။

ကိုဗစ် ပထမလှိုင်း ဖြစ် တော့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပါတယ်ဆိုတဲ့ အနောက်နိုင်ငံကြီးတွေမှာ ရေအိမ်သုံးစက္ကူတွေ ရောင်း မလောက်ဖြစ်ပြီး ဆိုင်တွေပေါ်မှာ ပစ္စည်းပြတ်တဲ့အထိ ဖြစ်ခဲ့တယ်။ အဲဒီဖြစ်ရပ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး စိတ် ပညာရှင်တွေက ကပ်ရောဂါဘေးနဲ့ ရင်ဆိုင်ရတဲ့အချိန်မှာ တာဝန်ရှိတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေ ဆီကနေ သတင်းအချက်အလက်တွေ အပြည့် အစုံ မရဘူး၊ ဒါမှမဟုတ် တာဝန်ရှိတဲ့အဖွဲ့အစည်းတွေအပေါ် ယုံကြည်အားကိုးမှုမရှိဘူးဆိုရင် လူတွေက ကောင်းမယ်ထင်တာတွေလိုက်လုပ်ရင်း နဲ့ ရေအိမ် သုံး စက္ကူလိပ်တွေ ရာချီပြီး ဝယ်ယူစုဆောင်းတဲ့အဖြစ်မျိုးတွေ ဖြစ်တာပဲလို့ ရှင်းပြကြတယ်။

အရိုး ကတော့

ကြက်ဥတစ်လုံးက
စတဲ့အစ
နှစ်အိမ်တောင်
ပြာဖြစ်ကြ

လို့ သီဖွဲ့ခဲ့တယ်။

ကြက်ဥ တစ်လုံး ဆိုပေမယ့် လေ ျှာ့တွက်လို့တော့မရဘူး။

၂၀၁၆ အလွှဲအပြောင်းနှင့် ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ဒုတိယပတ်မှာ ထုတ်ေ၀ ဖြန့်ချိ ဖို့ ရည်ရွယ်ခဲ့ပေမယ့် အကြောင်းကြောင်းသော အကြောင်းများကြောင့် ကြန့်ကြာနေတဲ့စာအုပ်။ ဒီနေ့ ( ဇူလိုင် ၆ )ရက်နေ့မှာ စတင်ဖြန့်ချိပါပြီ။ City Mart စာအုပ်ဆိုင်တွေမှာတော့ ဇူလိုင် ၁၁ နောက်ပိုင်းမှ ရောက်မယ်လို့သိရပါတယ်။

ဒီစာအုပ် မှာ ရွေးကောက်ပွဲ အကြိုကာလ၊ ရွေးကောက်ပွဲ နေ့ နဲ့ ရွေးကောက်ပွဲလွန်ကာလ ကျွန်တော်ရေးခဲ့တဲ့ဆောင်းပါးတွေ၊ မီဒီယာတွေကို ဖြေကြားခဲ့တဲ့ အမေး/အဖြေတွေကို စုစည်း ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ၂၀၀၇ ခုနှစ် မှာရေးခဲ့တဲ့ အချိုးကျရွေးကောက်ပွဲစနစ်နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ဆောင်းပါးတွေကိုလည်း ပြန်လည် စုစည်းဖော်ပြထားပါတယ်။

ရွေးကောက်ပွဲအကြိုကာလ မှာ ရေးခဲ့၊ပြောခဲ့တာတွေက ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲကဲ့သို့ ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှု အနည်းဆုံး နဲ့ ကျင်းပနိုင်ဖို့ မေ ျှာ်လင့်ချက်နဲ့ ဝေဖန်ထောက်ပြ ချက်တွေဖြစ်ပါတယ်။

ရွေးကောက်ပွဲနေ့နဲ့ရလဒ်များအပေါ် ရေးခဲ့ပြောခဲ့တာတွေကတော့ အင်န်အယ်လ်ဒီ ပါတီ အနိုင်ရမှု နဲ့ ပြည်ခိုင်ဖြိုး ပါတီ အရေးနိမ့်ခဲ့မှုအပေါ်သုံးသပ်ချက်တွေဖြစ်ပါတယ်။

ရွေးကောက်ပွဲအလွန် ကာလမှာ ရေးခဲ့၊ ပြောခဲ့တာတွေကတော့ ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီက ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်ကို လက်မခံဘူးလို့ ပြောဆိုခဲ့တဲ့အခြေအနေ နဲ့တပ်မတော်က မဲစာရင်းတွေ ပြန်စစ်ဖို့ တောင်းဆိုတဲ့ အခြေအနေပေါ်မူတည်ပြီး ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်တွေဖြစ်ပါ တယ်။

ကျွန်တော်က ရွေးကောက်ပွဲ ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုတွေဟာ နိုင်ငံရေး ပြဿနာ၊ ဥပဒေ ကြောင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေဖြစ်တဲ့ အတွက် နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်း၊ ဥပဒေလမ်းကြောင်း တွေနဲ့ ပဲဖြေရှင်းသင့် တယ်၊ ရွေးကောက်ပွဲ တစ်ကြိမ်ပြီးတိုင်း မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီ အသွင်ကူးပြောင်းရေး ရှေ့ တစ်လှမ်းတက်နိုင်ဖို့ သက်ဆိုင်သူအားလုံး ပူးပေါင်း ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်သင့်တယ်လို့ ယုံကြည်သူဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် အဲဒီမူအပေါ်မှာ ရပ်တည်ပြီး ရွေးကောက်ပွဲလွန် ကာလ အပေါ် ဝေဖန် သုံးသပ်ခဲ့ တယ်။

ရွေးကောက်ပွဲလွန်ကာလ မှာ ရေးခဲ့တဲ့ဆောင်းပါးလည်းဖြစ်၊ မျက်နှာဖုံးဓာတ်ပုံအဖြစ်လည်း သုံးထားတဲ့ “ ၂၀၁၆ အလွှဲအပြောင်း” ကတော့ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်ကို ငြိမ်းချမ်းစွာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ရေးအတွက် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဥက္ကဋ္ဌ သမ္မတ ဦးသိန်းစိန် နဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ အနိုင်ရ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ တဲ့အခြေအနေနဲ့ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရတဲ့ ပြဿနာတွေအကြောင်းဖြစ်ပါတယ်။ ငြိမ်းချမ်းစွာ အသွင်ကူးပြောင်းမှုဖြစ်ဖို့ ဘယ်လောက် ခက်ခက်ခဲခဲ ကြိုးစားခဲ့ရတယ်ဆိုတာ ပြန်ပြောင်းသတိရစေချင်တဲ့စိတ် နဲ့ အဲဒီ ကြိုးပမ်းမှုတွေ သဲထဲရေသွန် ဖြစ်သွားမှာကို စိုးရိမ်တဲ့ စိတ်တွေကြောင့် ရေးခဲ့တဲ့ဆောင်းပါး လည်းဖြစ်ပါတယ်။

ကျွန်တော်ရေးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးတွေ၊မီဒီယာအမေးအဖြေ တွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး လက်ခံသူရှိသလို လက်မခံနိုင်တဲ့ သူ၊ ပြင်းပြင်းထန်ထန်တိုက်ခိုက်သူ တွေလည်း ရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် ကျွန်တော်ကတော့ ကျွန်တော့်အယူအဆတွေ အပေါ်မှာ ဒီနေ့ အထိ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရပ်တည်နေဆဲဖြစ်ပါတယ်။

ဒ့ါကြောင့်လည်း နောင်တစ်ချိန်မှာ ဘယ်သူမှန်သလဲ၊ဘယ်သူမှားသလဲဆိုတာ ပြန်လည်သုံးသပ် နိုင်ဖို့အတွက် ဆောင်းပါး ပေါင်းချုပ်အဖြစ် ပြန်လည်စုစည်းထုတ်ဝေနိုင်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့တာဖြစ် ပါတယ်။

ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်စာအုပ်ကို ထုတ်ဝေပေးတဲ့ Myanmar Heritage စာအုပ်တိုက်ကိုလည်း အထူးကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

လ ျှပ်တစ်ပြက် ဘဏ်

အသုပ်စုံသည်လေးဟာ စတီးဇလုံထဲက မုန့်ဖတ်တွေကို တစ်ခါသုံးလက်အိတ်စွတ်ထားတဲ့ လက်နဲ့ အားပါး တရ နယ်နေတယ်။

ဆိုင်ရှေ့ ခွေးခြေခုံတွေမှာ အမျိုးသမီးလေးယောက်ထိုင်နေတယ်။ ၀၀ဖိုင့်ဖိုင့် တစ်ယောက်နဲ့ ပိန်ပိန် သွယ်သွယ်တစ်ယောက်က တစ်ဖွဲ့၊ အဒေါ်ကြီးတစ်ယောက်နဲ့ သူ့သမီးအရွယ် အမျိုး သမီးငယ်လေးက တစ်ဖွဲ့၊ အဒေါ်ကြီးနဲ့ သူ့အဖော်က အသုပ်စုံစားပြီးလို့ ဟင်းခါးကို ဇိမ်ခံ သောက်နေတယ်။ ငြုပ်ကောင်းများများ၊ အချိုမှုန့်များများနဲ့ ဟင်းခါးဟာ အဟာရတန်ဖိုးအရ အနှစ်သာရ မရှိပေမယ့် မိုးအေးအေး အသုပ်စုံစပ်စပ်နဲ့ လိုက်ဖက်ခံတွင်းတွေ့တာတော့ အမှန်ပဲ။ မူလတန်ဖိုးမရှိပေမယ့် အခြေအနေအချိန်အခါကြောင့် တန်ဖိုးတက်သွားတတ်တာကလည်း လောက သဘာဝပဲ။

၀၀ဖိုင့်ဖိုင့်အမျိုးသမီးကတော့ အသုပ်စုံသည်လေးကို မန်ကျည်းရေ နည်းနည်းထပ်ထည့်၊ ပဲမှုန့် ထပ်ထည့်ဦး၊ ငြုပ်သီးလျော့ စသည်ဖြင့် ညွှန်ကြားနေတယ်။ သူတို့ နှစ်ယောက်ပြောဆိုနေပုံ အရတော့ ဒီအမျိုးသမီးနဲ့ သူ့အဖော်က အသုပ်ဆိုင်လေးနဲ့ မနီးမဝေး ဘဏ်ခွဲက ဝန်ထမ်း တွေ၊ ဒီဆိုင်လေးရဲ့ ပုံမှန်ဖောက်သည်တွေပဲ။ အရင်က ဘဏ်ဝန်ထမ်းဝတ်စုံလေးနဲ့ ကြော့ကြော့ မော့မော့ သွားလာနေတဲ့ ဘဏ်ဝန်ထမ်းတွေဟာ ခေတ်အခါအရ သာမန်အရပ်ဝတ်လေးတွေ နဲ့ ဖြစ်နေပြီ။

စားသုံးသူရဲ့ အလိုကျ ဆောင်ရွက်ပြီးတဲ့အခါ အသုပ်စုံသည်လေးက အသုပ်စုံနှစ်ပွဲကို အမျိုးသမီး နဲ့ သူ့အဖော်ရှေ့မှာ ချပေးလိုက်တယ်။ ပြီးတော့ “ အမတို့ ဘဏ်က ဒီနေ့ ပေးမှာလား” လို့ မေး လိုက်တယ်။ တကယ်တော့ ဒီဘဏ်ခွဲလေးဟာ ဘဏ်ရှေ့မှာ ရှိတဲ့ အေတီအမ် စက်မှာ တစ်ပါ တစ်ခါ လောက်ငွေဖြည့်ပေးတာ၊ မိုဘိုင်း အပလီကေးရှင်းဖွင့်ပေးတာကလွဲရင် ငွေသွင်း ၊ ငွေထုတ် ဘဏ်အလုပ်မလုပ်တာ ကြာပါပြီ။

အသုပ်စုံသည်လေး အမေးကို ကြားတော့ ဝဖိုင့်ဖိုင့် အမျိုသမီးက “ ပေးနေတယ်လေ၊ သောကတွေ” လို့ ပြန်ဖြေတယ်။ ပြီးတော့ သူ့အဖြေကို သူသဘောကျပြီး သူ့အဖော် အမျိုးသမီးနဲ့ တူ ရယ်နေတယ်။

သူ့အဖြေကို မရယ်နိုင်တာကတော့ အဒေါ်ကြီးဘေးမှာ ထိုင်နေတဲ့ အမျိုးသမီးငယ်လေးပဲ။ ဘဏ် ဝန်ထမ်းအမျိုးသမီးရဲ့ အဖြေကို ကြားတာနဲ့ ဆတ်ကနဲ့ လှည့်ကြည့်ပြီး “ ဟုတ်တယ်။ ဘဏ်တွေက သောကတွေပေးတယ်၊ ကျွန်မတို့က ယုံကြည်မှုတွေ ပြန်ထုတ်ယူနေကြတယ်” လို့ ပြောလိုက်တယ်။

အမျိုးသမီးငယ်လေးကို လှမ်းကြည့်လိုက်တော့ သူ့လက်ဖျံ ဖြူဖြူသွယ်သွယ်လေးမှာ အနီရောင် နဲ့ ဂဏန်းနှစ်လုံးရေးထားတယ်။ ဒါဟာ ဆေးမှင်ကြောင်မဟုတ်ဘူး။ မနက်လေးနာရီ၊ ငါးနာရီ ထပြီး ငွေထုတ်ပေးမယ်လို့ မေ ျှာ်လင့်ရတဲ့ အေတီအမ်စက် ကို လာ၊ အရင်ရောက်တဲ့သူတွေက ပြုစု ထားတဲ့ တန်းစီ စာရင်းမှာ နာမည်ပေး။ လူစားသွင်းလို့မရအောင် ကိုယ့်စီနီယာနံပါတ်ကို လက်ဖျံ မှာ ရေးခံထားရတဲ့ ဘဏ်ဒုက္ခသည် ဖြစ်ကြောင်း ထောက်ခံစာ အမှတ်အသားပဲ။ နာဇီဂျာမနီ နိုင်ငံ တော်ကြီးမှာ ဂျူးလူမျိုး အကျဉ်းသားတွေကို တက်တူးထိုးပြီး မှတ်တမ်းတင်ခံရ သလို အခု အမျိုးသမီးလေး လက်ဖျံပေါ်က နံပါတ်ကလည်း ကိုယ့်ပိုက်ဆံနဲ့ ကိုယ် ဘဏ်မှာ ဒုက္ခခံ တန်းစီနေရသူဖြစ်ကြောင်း အမှတ်အသားပဲ။ တစ်နေ့ တစ်နေ့ ဒီလို ဒုက္ခသည်တွေ သောင်းချီရှိမယ်ထင်ပါရဲ့။ ကိုယ်လည်း ပါခဲ့ဖူးတာပဲ။

အမျိုးသမီးငယ်လေးရဲ့ စကားကြောင့် ဘဏ်ဝန်ထမ်းအမျိုးသမီး အိုးတိုးအမ်းတမ်း ဖြစ်သွားတယ်။ ဘာမှ ဆက်မပြောတော့ပဲ အသုပ်စုံကို ငုံ့စားနေတယ်။ အသုပ်စုံက မစပ်ပေမယ့် သူ့ နဖူးမှာ ချွေးတွေစို့လာပါလား။ အမျိုးသမီးငယ်လေးနဲ့ အဒေါ်ကြီးကတော့ ထပြီး မလှမ်းမကမ်းက ရှော့ ပင်းစင်တာဆီကို ထွက်သွားတယ်။ အဲဒီက အေတီအမ်စက်မှာ တန်းစီစာရင်းပေးထားတယ် ထင်ပါရဲ့။

အသုပ်စုံသည်လေးကို ကျွန်တော့်အတွက် ပါဆယ်နှစ်ထုပ်မှာလိုက်တယ်။ ပြီးတော့ “မင်းရော ဘယ်မှာ အပ်ထားသေးလဲ” လို့ မေးလိုက်တယ်။ အသုပ်ဆရာလေးက ရယ်ကျဲကျဲ နဲ့ ကျွန်တော် က ကြွပ်ကြွပ်အိပ်ထဲမှာ အပ်ထားတယ်လေ” လို့ပြောတယ်။ အသုပ်စုံ အထမ်းမှာ တွဲလောင်း ချိတ်ထားတဲ့ ကြွပ်ကြွပ်အိပ်က ငါးရာတန်၊ တစ်ထောင်တန်၊ နှစ်ရာတန်၊ တစ်ရာတန်တွေ နဲ့ ဖောင်း နေတယ်။

တစ်ခါတုန်းက သူ့ အထမ်းလေးမှာ ဘာPay ၊ ညာ Pay ဆိုင်းဘုတ်လေး ထောင်ထားခဲ့ဖူးတာကို သတိ ရပြီး ဟို ဆိုင်းဘုတ်လေးရောလို့ မေးလိုက်တော့ အသုပ်ဆရာလေးက ဘဏ်ဝန်ထမ်း အမျိုးသမီး ကို အားနာတဲ့ ပုံစံနဲ့ ရယ်ကျဲကျဲလုပ်နေတယ်။ သူလည်း ယုံကြည်မှုကို ပြန်ထုတ် ယူလိုက်ပြီထင်ပါရဲ့။

ဒါပေမယ့် လူတွေကို သောကတွေ ပေးမိလို့ ယုံကြည်မှုတွေ ပြန်ထုတ်ယူခံနေရတာ ဘဏ်လောက တစ်ခုထဲတော့ မဟုတ်ဘူး။