ငှက် ကြည့်သူ (၁)

နှစ်သစ် ကို ငှက်ကြည့်ခြင်း နဲ့ ကြိုဆိုဖို့အတွက် မနေ့ ( ဇန်နဝါရီ ၃ ရက်) မနက်လေးနာရီ ဆယ်ငါးမိနစ်မှာ အိမ်ကထွက်တယ်။ ကိုယ့်ကိုကိုယ် အစောဆုံးလို့ထင်ပေမယ့် အကြောင်း ကြောင်း နဲ့ သွားလာနေတဲ့ကားတွေ လမ်းပေါ်မှာ ရောက်နေပါပြီ။ ရန်ကုန်ဟာ တရားဝင် ထုတ်ပြန် ထားတဲ့ အိမ်မှာပဲ နေထိုင်ရန် အမိန့်ရယ်၊ မဖြစ်မနေ သွားလာဖို့လိုအပ်ချက်ရယ်၊ ပျင်းလို့၊ ငြီးငွေ့ လို့ အကြောင်းရှာပြီး အပြင်ထွက်တာရယ် ကြားမှ သဟဇာတဖြစ်အောင်နေတတ်နေပါပြီ။ဒါဟာ ရန်ကုန်မြို့တော်သူ၊ မြို့တော်သားတွေရဲ့ နေထိုင်မှုပုံစံသစ်ပါပဲ။

ထောက်ကြံ့လမ်းဆုံကျော်တော့ လမ်းညာဘက်မှာ ကုန်ကားတွေ၊ ဆီသယ်ယာဉ်တွေ နှစ်ထပ် ရပ်ထားတာတွေ့တယ်။ ကိုဗစ်ကြောင့် မျက်နှာငယ်နေရတဲ့ ရန်ကုန်သားတွေ တစ်မြို့တစ်ရွာ မသွားခင်ဆေးစစ်ဖို့စောင့်နေကြတာတဲ့။ အမြန်လမ်းပေါ်မှာတော့ အိမ်စီးကားငယ်လေးတွေ တွေ့တယ်။ ဒိုင်နာကားလေးတွေလည်းတွေ့တယ်။

မိုင်တိုင် ၁၀ ကနေ ၃၀ ကြားမှာ မြူနှင်းတွေ ပိတ်တယ်။ တစ်နေရာမှာ ဘယ်လို မှ ဆက်သွားလို့ မရတော့တဲ့အတွက် ရပ်လိုက်ရတယ်။ ကျွန်တော်တို့ရှေ့မှာ ဗင်ကားတစ်စီးလည်းရပ်ထားတယ်။ ကားရှေ့ခန်းက ခရီးသည်တစ်ယောက်၊ နောက်ခန်းက သုံးယောက်၊ နောက်ဖုံးထဲက နှစ်ယောက် ထွက်လာပြီး ခြေညောင်းလက်ဆန့်လုပ်တယ်။ ကားဆရာက ဆေးလိပ်ဖွာနေတယ်။

ကားအခြေအနေက ခရီးသည်ပို့ဆောင်ရေးပုံစံပေါက်နေလို့ ကားသမားကို နှုတ်ဆက်ရင်း စနည်း နာကြည့်တယ်။ ခရီးသည်ပို့ဆောင်ရေးယာဉ်ကြီးတွေမထွက်ရဘူးဆိုပေမယ့် အကြောင်းကြောင်း ကြောင့် မဖြစ်မနေခရီးသွားရမယ့်သူတွေက ရှိနေတာကိုး။ အဲဒီကွက်လပ်ကို သူတို့တွေက ဖြည့် ပေးနေတာပေါ့။ ဒါပေမယ့် ခရီးသည်ပေးရတဲ့ ကားခကတော့ သုံးလေးဆ တက်သွားတယ်။

သူသွားမယ့် မြို့ဆိုတာကလည်း အတားအဆီး အစစ်အဆေး နာမည်ကြီးတဲ့မြို့ပဲ။ ဒီလူတွေကို မြို့ထဲရောက်အောင် ဘယ်လိုပို့မလဲလို့ မေးတော့ ကားဆရာက စီးကရက်ခဲထားရင် ပြုံးတယ်။ သူ့အပြုံးကိုမြင်တော့ မှောင်ခိုခေတ်က ကုန်သည်တွေ ပြောလေ့ရှိတဲ့ ဘယ်လောက် ဖမ်းဖမ်း ၊ ဘယ်လောက်ပိတ်ပိတ် ၊ လူရှိရင် လမ်းပေါက်တယ် ဆိုတဲ့စကားကို ပြန်သတိရမိတယ်။

ကိုဗစ် ဒုတိယလှိုင်းမှာ အဝေးပြေးခရီးသည်တင်ကားတွေလည်း အထိနာတာပဲ။ ကားမထွက်ရဘူး ဆိုပေမယ့် ယာဉ်မောင်း/ယာဉ်နောက်လိုက် လစာ၊ ရုံးခန်း၊လိုင်းကြေး စသည်ဖြင့် ကုန်ကျစရိတ် တွေက ရပ်မနေပြန်ဘူး။ ဘဏ်ချေးငွေနဲ့အရစ်ကျဝယ်ထားတဲ့ကားတွေ ဆိုရင် ပိုပြီးအခက်တွေ့ တာပေါ့။ တစ်ချို့ကားတွေကတော့ ထိုင်ခုံတွေဖြုတ်ပြီး ကုန်တွေပဲတင် နေကြတယ်လို့ဆိုတယ်။

အဝေးပြေးလမ်း မိုင်လေးဆယ်အကျော်မှာ လမ်းလွှဲလုပ်ပြီး လမ်းပြင်နေတာတွေ့တယ်။ ဒုတိယ လှိုင်းအစမှာ ကုန်ကားကြီးတွေကို အဝေးပြေးလမ်းပေါ်မှာ သွားခွင့်ပြုခဲ့တဲ့ အကျိုးဆက်တွေ တွေ လို့ ဆိုတယ်။ အခုတော့ သွားခွင့်မပြုတော့ဘူး။ ကုန်ကားကြီးတွေ သွားခွင့်ပြုတဲ့အချိန်တုန်းက တော့ အမြန်လမ်းရဲတွေလည်း နေ့ရော၊ညပါ လမ်းပေါ်မှာ အလုပ်များနေခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။

၈၃ မိုင်ရောက်တော့ မြို့ချောင်း – မင်းလှ ပဲခူးရိုးမဖြတ်လမ်းကို ချိုးဝင်ပြီးဆက်သွားတယ်။ မြို့ချောင်း နဲ့မင်းလှက ၇၂ မိုင်ဝေးပြီး မိုင်တိုင်က မင်းလှဘက်ကစတယ်။ အဲဒီလမ်းခွဲ အတိုင်း ဝင်ပြီး မိုင်တိုင် ၆၉ နေရာ လမ်းဘယ်ဘက်မှာ “ မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့် အန္တရာယ်ကျရောက် နေ သော ဥပဒေအရ လုံးဝကာကွယ်ထားသည့် အောင်လောင်ငှက်နှင့် အောက်ချင်းငှက်များ အား ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ကြပါစို့ ” လို့ရေးထားတဲ့ ဆိုင်းဘုတ်တစ်ခုနဲ့ “ အောင်လောင် ငှက် နဲ့ အောက်ချင်းငှက်တွေကို သတ်ဖြတ်ခြင်း ၊ ရောင်းဝယ်ခြင်း စတဲ့ ပြစ်မှုတွေကို ကျူးလွန်ရင် ထောင်ဒဏ် သုံးနှစ် ကနေ အများဆုံးဆယ်နှစ် အထိ အရေးယူနိုင်ကြောင်း သတိပေးထားတဲ့ ဆိုင်းဘုတ်တစ်ခုရှိတယ်။

အောင်လောင်ငှက်တွေက အဲဒီနေရာ ကားလမ်းဘေးမှာ ရှိတဲ့ညောင်ပိန္နဲပ င်မှာလာပြီး အစာစားတာဖြစ်ပါတယ်။ ကားလမ်းဘေးမှာ ဓာတ်ပုံရိုက်သူတွေ နားဖို့ တဲတစ်လုံးရှိတယ်။ ငှက်တွေအနှောက်အယှက်မ ဖြစ်စေဖို့ အနားထိ သွားလို့မရအောင် ခြံစည်းရိုး လည်းခတ် ထားတယ်။ ဆိုင်းဘုတ်နားမှာ ရွာသား တစ်ယောက် နဲ့ ကလေးနှစ်ယောက်တွေ့တယ်။ သူ့ကို ငှက်ကြည့်တဲ့ အဖွဲ့နဲ့ သစ်တောဦးစီးဌာနက ထောက်ပံ့ကြေးပေးပြီး ဒီစားပင်ကို လာနေတဲ့ အောင်လောင်ငှက်တွေကို စောင့်ရှောက်ဖို့အတွက် တာဝန်ပေးထားတာလို့ သိရတယ်။ ဒီတဲကိုလည်း ငှက်ကြည့်တဲ့သူတွေက လုပ်ပေးထားတာလို့ ဆို တယ်။

ဒီအပင်ကို အရင်က အောင်လောင်ငှက် သုံးလေးဆယ်လောက်လာလေ့ရှိပေမယ့် အခုတော့ ဆယ်ကောင်ကျော်ကျော်ပဲ လာတော့တယ်တဲ့။ ဒီငှက်တွေကို ဒေသခံ မုဆိုးတွေ က ဒူးလေးနဲ့ ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ပြီး ရောင်းစားကြတဲ့အတွက် မျိုးတုန်းတော့မယ့် အခြေအနေ နဲ့ရင် ဆိုင်နေရ တယ်။ ဥပဒေအရ ထောင်ဒဏ် သုံးနှစ်ကနေ ဆယ်နှစ်အထိ အပြစ်ပေးလို့ရတယ်ဆို ပေမယ့် အဲဒီဥပဒေနဲ့ အရေးယူခံရတဲ့သူလည်း ရှိပုံမရဘူး။ ဒေသခံတွေက လည်း မျိုးရိုး စဉ် ဆက် အမဲလိုက်လာတာဆိုတော့ သူတို့ အတွက် အောင်လောင်ငှက်ဆိုတာ သားကောင်တစ်မျိုး အဆင့် ထက်ပိုပြီး ထူးခြားမှုရှိပုံမရဘူး။ တားမြစ်ထားတဲ့ ဥပဒေရှိမှန်းတောင်သိမယ်မထင်ဘူး။ သစ်တော ဦးစီးဌာနမှာလည်း ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းဖို့ လုံလောက်တဲ့ လူအင်အား ၊ ငွေအင်အား၊ အရင်းအမြစ်မရှိတဲ့အတွက် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းသူတွေ၊ ငှက်ကြည့်သူတွေ ရဲ့ အင်အားနဲ့ ပေါင်းစပ်ပြီး တတ်နိုင်သမ ျှ လုပ်နေရပုံပေါ်တယ်။

ကျွန်တော်ရောက်သွားတော့ မနက် ၇နာရီ ဆယ့်ငါးမိနစ်။ ငှက်ကြည့်သူတွေ၊ ဓာတ်ပုံရိုက် မယ့်သူတွေ မရောက်သေးဘူး။ အောင်လောင်ငှက်တွေနဲ့ အခြားငှက်မျိုးစုံရောက် နေတဲ့ အသံတွေကြားရတယ်။ ဒါပေမယ့် မြူ တွေဆိုင်းနေလို့ အကောင်မမြင်ရဘူး။ အစောင့်ရွာသား ကတော့ နေထွက်လာရင် ငှက်တွေ မြူး မှာပါလို့အားပေးတယ်။

နာရီဝက်လောက်ကြာအောင်စောင့်နေပေမယ့် မြူတွေဆိုင်းနေဆဲပဲ။ အဲဒီအချိန်မှာ သိန်းငှက် တစ် ကောင်ထိုးဆင်းလာတယ်၊ ငှက်လေးတွေ အုပ်လိုက် လန့်ပျံသွားကြတယ်။ သူတို့နောက်က အောင် လောင်ငှက်ကြီးလေးကောင် ထပျံသွားတယ်။ သိန်းငှက်ရန်ကြောင့် တော်တော်နဲ့ ပြန် လာမှာ မဟုတ်ဘူး လို့ အစောင့်ကပြောတယ်။ သူက ပြန်လာတော့မယ်ဆိုရင် ပထမဆုံး ငှက်လေးတွေ ပြန်လာလိမ့်မယ်။ အောင်လောင်ငှက်တွေက အဝေး ကနေ စောင့်ကြည့်နေ လိမ့်မယ်လို့ ရှင်းပြတယ်။

ငှက်လေးတွေ အန္တရာယ် ကင်းကင်းနဲ့ စားနေပြီ ဆိုမှ အောင်လောင်ငှက်တွေ ပြန်လာလိမ့်မယ်။ လာရင်လည်း ဒီအပင်ကို တိုက်ရိုက်လာမှာ မဟုတ် ဘူး။ ချောက်ကမ်းပါးက အပင်ကို အရင်လာ မယ်။ အဲဒီကမှ နောက်တစ်ပင်ကို ကူးမယ်။ ပြီးမှ စားပင်ကိုလာလိမ့်မယ် လို့ရှင်းပြတယ်။

အစောင့်ဦးလေးကြီးက အောင်လောင်ငှက်တွေ အဆင့်ဆင့်ကူးလာမယ့် အပင်တွေကို ပြ တယ်။ အဲဒီအပင် တစ်ပင်နဲ့ တစ်ပင် ပျံပြီး ကူးတဲ့အချိန်မှာ ဓာတ်ပုံရအောင်ရိုက်လို့ သင်ပေးတယ်။ ကျွန် တော်က အရိုင်းသဘာဝအတိုင်းနေထိုင်နေတဲ့ ငှက်တွေကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် မိုးယွန်းကြီးအင်းမှာ တစ်ခါပဲ ရိုက်ဖူးတဲ့ အပြင် မှန်ဘီလူးကလည်း အားမကောင်းတဲ့အတွက် ပုံကောင်းရမယ်လို့တော့ မမေ ျှာ်လင့်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် အောင်လောင် နဲ့ အောက်ချင်းငှက်တွေ သဘာဝအတိုင်းနေထိုင်တာကို ကြည့်ရရင်၊ ငှက်တွေကို ကာကွယ် ထိန်းသိမ်းဖို့ လိုအပ်တဲ့အကြောင်း လူတွေသိအောင် ရေးနိုင် ရင် လုံလောက်ပြီလို့ပဲ သဘော ထားတယ်။

ရှစ်နာရီလောက်ကျတော့ နေထွက်လာတယ်။ ဒါပေမယ့် ငှက်လေးတွေရော၊ အောင်လောင် ငှက်တွေရော ရောက်မလာသေးဘူး။ တစ်ဖက်တောင်ကြောပေါ်က အောင်လောင် ငှက်အော်သံတော့ ကြားနေရပြီ။ ရန်ကုန်ဘက်က ကားတစ်စီးရောက်လာတယ်။ မိသားစုတစ်စု။ ကင်မရာ တွေဘာတွေနဲ့၊ နာရီဝက်လောက်စောင့်ပြီးတော့ ငှက်တွေရောက်မလာတာနဲ့ ရှေ့ဘက်ကို ဆက် ထွက်သွားတယ်။

ခဏနေတော့ ရန်ကုန်က ဓာတ်ပုံဆရာတွေ ရောက်လာတယ်။ သူတို့ကတော့ တကယ့် ပရော်ဖက်ရှင်နယ်တွေ၊ သူတို့ထဲမှာ ဓာတ်ပုံနဲ့ပတ်သက်ရင် ကျွန်တော့်ရဲ့ မြင်ဆရာ နှစ်ယောက်လည်း ပါတယ်။ သူတို့လည်း ကင်မရာ တွေဘာတွေဆင်ပြီး စောင့်တယ်။

ငှက်တွေပြန်လာဖို့အတွက် ဘယ်လောက်အထိ စောင့်ရဦးမလဲ။

( ဆက်လက်ဖော်ပြပါမည်။ )

ရှင်းလေ ရှုပ်လေ ရွေးကော်

ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ဒီနေ့ ( ဒီဇင်ဘာ ၃၀ ) ရက်နေ့ ရက်စွဲနဲ့ ကြေညာချက် တစ်စောင်ထုတ်ပြန်ခဲ့တယ်။ ဒီထုတ်ပြန်ချက်ရဲ့ အဓိက အချက်ကတော့

“ တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်နေတဲ့ မဲစာရင်းမှားယွင်းမှုဆိုတာတွေဟာ အချက်အလက်မှားရင် ပြင်နိုင်ဖို့အတွက် နိုင်ငံရေးပါတီတွေနဲ့ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် လောင်း တွေ ကို PDF ဖိုင်နဲ့ ဖြန့်ဝေထားတဲ့စာရင်းကို အခြေခံပြီးပြောနေတာဖြစ်တယ်။ နိုဝင်ဘာ ၈ရက် နေ့မှာ တကယ်မဲပေးခဲ့တဲ့စာရင်းမဟုတ်ဘူး” ဆိုတာပါပဲ။ ( ပုံ ၁ နဲ့ ၂ )

ဒါပေမယ့် ပြဿနာက ဦးလှသိန်းကော်မရှင်ဟာ ခင်ဗျားတို့ စစ်နေတဲ့စာရင်းက မှားနေတယ်၊ နောက်ဆုံး မဲစာရင်းမဟုတ်ဘူးလို့ပြောလိုက်ပေမယ့်

“ တကယ်မဲပေးခဲ့တဲ့ စာရင်းက ဟောဒီမှာ၊ လာယူ၊ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးစမ်း၊ မသမာမှုတွေ့ရင် ပြောစမ်း ” လို့ ရဲရဲ ဝံ့ဝံ့ စိန်ခေါ်မှု မလုပ်တဲ့ကိစ္စပဲ။

ဒီနေရာမှ တပ်မတော်က မဲစာရင်းကို ပြောဆိုခွင့် ၊ စစ်ဆေးခွင့်မရှိဘူး ဆိုရင်တောင် ရွေးကောက်ပွဲ ဝင် နိုင်ငံရေးပါတီဖြစ်တဲ့ ပြည်ခိုင်ဖြိုး နဲ့ အခြားပါတီတွေက စစ်ဆေးဖို့တောင်းဆိုတာကိုတော့ ပြန် ရှင်းသင့်တာပေါ့။ ကိုယ့်ဘက်က ခိုင်ခိုင်မာမာနဲ့သာ သက်သေပြနိုင်ရင် ဘယ်အဖွဲ့အစည်း ကမှ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ကို မေးခွန်းထုတ်ဖို့မပြောနဲ့ မော်တောင်ကြည့်ရဲမယ် မထင်ဘူး။

တကယ်တော့ တစ်နိုင်ငံလုံးက မဲစာရင်းတွေကို ထုတ်ပြဖို့ မလိုပါဘူး။ အခု အချိန်အထိ တပ်မတော်က ထောက်ပြထားတဲ့ မဲဆန္ဒနယ် ၁၁ နယ်က မဲရုံအလိုက်မဲစာရင်းတွေ၊ မဲလက်မှတ် ထုတ်ပေးထားတဲ့စာရင်းတွေကို PACE လို ရွေးကောက်ပွဲ စောင့်ကြည့် လေ့လာရေးအဖွဲ့တွေ၊ စစ်ဆေးချင်တဲ့ပါတီတွေ၊ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတွေကို ထုတ်ပေးလိုက် ရင် အဖြူအမည်း သဲကွဲသွားမှာပါ။

ဒါပေမယ့် ခက်တာက ရွေးကောက်ပွဲမဲစာရင်းနဲ့ပတ်သက်ရင် ဦးလှသိန်းကော်မရှင် ရဲ့ ရှင်းလင်းချက် တွေက ရှင်းလေ ရှုပ်လေဖြစ်နေတာပဲ။

မဲပေးခွင့်ရှိသူအရေအတွက်မှာလည်း အစိုးရသတင်းစာတွေမှာ မဲပေးခွင့်ရှိသူ ၃၇. ၂ သန်း ကျော်လို့ ပြောတယ်။ ဒါပေမယ့် နောက်ဆုံးဖော်ပြတဲ့ ရွေးကော်စာရင်းချုပ်မှာတော့ မဲပေးခွင့် ရှိသူ ၃၈. ၂ သန်းကျော်ဖြစ်နေတယ်။ ဝိုင်းပြီးဝေဖန်တော့ ၃၇. ၂ သန်းက ပထမစာရင်းပဲ ရှိသေး တယ်။ စာရင်းမှန်မဟုတ်ဘူး၊ ၃၈.၂ သန်းက အမှန်အကန် နောက်ဆုံး စာရင်း လို့ သတင်းစာမှာ ကြေညာချက်ထည့်ပြီး ပြန်ဖြေရှင်းတယ်။

ဒါပေမယ့် ပြည်နယ်၊တိုင်းအလိုက်မဲပေးခွင့်ရှိသူစာရင်းချုပ်ကို ဒီဇင်ဘာ ၂ ရက်နေ့ သတင်းစာတွေ မှာဖော်ပြတော့ အားလုံးပေါင်းလိုက်ရင်း ၃၈.၂သန်းကျော်မှန်တယ်။ ဒါပေမယ့် ရခိုင်ပြည်နယ် မဲပေး ခွင့်ရှိသူစာရင်းမှာ လေးသိန်း ခုနှစ်သောင်းကျော်ပဲပါတယ်။ ရွေးကောက်ပွဲမလုပ်နိုင်တဲ့ မြို့နယ်တွေ က မဲပေးခွင့်ရှိသူတစ်သန်းကျော် စာရင်းထဲမှာပါမလာဘူး။ သူတို့ပါထည့်ပေါင်းရင် မဲပေးခွင့် ရှိသူက ၃၉ သန်းကျော်သွားမယ်။ ( ပုံ ၃ )

အဲဒီလို ရခိုင်က မဲတစ်သန်းကျော်ပျောက်နေတာနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဦးလှသိန်းကော်မရှင်က ဘာမှ ထပ်ရှင်းတာမတွေ့တော့ဘူး။ တောစကား တောပျောက်ဖြစ်သွားပြီးလား မဆိုနိုင်ဘူး။

အခုလည်း မဲစာရင်း နာမည်ထပ်တဲ့ကိစ္စတွေ နဲ့ပတ်သက်ရင် ဟုတ်တယ်၊ မဟုတ်ဘူး နဲ့ ရှင်းလေ ရှုပ်လေ၊ ကိုယ့်နားရွက်ကိုယ်ပြန်ကြည့်သလို ကြည့်လေ ဝေးလေဖြစ်နေပြန်ပြီ။

မဲစာရင်းသတင်းတွေဖတ်ရင်း ရှင်းအောင်ကတော့ လူတိုင်းလုပ်တတ်တာပေါ့။ ရှင်းတာကို ရှုပ်အောင် လုပ်တတ်ဖို့က မလွယ်ဘူးဆိုတဲ့ စကားပဲ ပြန်သတိရမိတော့တယ်။

ဆံသဆိုင်

လူ့ဘဝမှာ ရှောင်လွှဲလို့မရ မဖြစ်မနေလုပ်ရတဲ့ကိစ္စတွေထဲမှာ ဆံပင်ညှပ်ခြင်း လည်း ပါသည်။

ဘဝမှ ပထမဆုံး မှတ်မှတ်ရရ ဖြစ်တဲ့ ဆံသဆိုင်ကတော့ လှည်းတန်းက “ ဝင်းဆံသ” ဖြစ်သည်။ အဲဒီအချိန်က မိဘတွေက နယ်မှာ၊ ကျွန်တော်က အဖိုး၊အဖွားနှင့်နေရသည်။ အဖိုး၊အဖွားအိမ်က ၇ မိုင်မှာ၊ ဆံပင်ညှပ်ဖို့ဆိုရင် လမ်းထဲက တစ်စီးတည်းသောကားဖြစ်သည့် အော်စတင်ကားမည်း လေး နဲ့ အကြုံလိုက်ချင်လိုက်၊ ဒါမှမဟုတ် လမ်းထိပ်က နံပါတ် ကိုး ကားကို စီးရသည်။

ဝင်း ဆံသ ဆိုင်မှာ ဆံပင်ညှပ်ရင်း သတိထားမိတာက ဆံသဆရာတွေ ဗဟုသုတစုံတာ၊ စကားပြောကောင်း တာပဲဖြစ်သည်။ ဆံသဆရာသည် ဆံပင်ညှပ်ရုံသက်သက်မဟုတ် ဆံပင် ညှပ်ခံနေသူ စိတ်ဝင် စား သည့်အကြောင်းအရာတွေကိုလည်း ဖွယ်ဖွယ်ရာရာ ပြောပြနိုင်ရမည်။ ဖောက်သည် ပြောသမ ျှ နားထောင်ရင်း စကားထောက်ပေးနိုင်ရမည်။

နောက်တော့ ဖခင်တာဝန်ကျရာတပ်ရင်းရှိသည့် ချင်းတွင်းမြစ်ဖျားက မြို့လေးကို လိုက်သွားရသည်။ တပ်ရင်းမှာတော့ ဝင်းဆံသ ဆိုင်လို ဆုံလည်ကုလားထိုင်တွေ၊ ကြည့်မှန် ကြီးတွေမရှိ။ ဆိုင်မှာဆိုလ ျှင် သစ်သားထိုင်ခုံအမြင့် မှာ၊ အိမ်လာညှပ်သည့်အခါ ရိုးရိုးကုလား ထိုင်မှာ ထိုင်ညှပ် ရသည်။ အဲဒီအချိန်က ဆံပင်ညှပ်တဲ့ ရဲဘော်ကြီးက ဦးတင်အောင်။ အဲဒီမြို့လေး မှာ ဆံပင်ညှပ်ဆိုင်ရှိပေမယ့် တပ်ရင်းက လူငယ်၊ လူကြီးမှန်သမ ျှကတော့ တပ်ရင်းထဲမှပဲ ညှပ်ကြ သည်။ လက်ရာကလည်း ပုံသေနေတော့ တပ်ရင်းက ကလေးအားလုံး လို လို ဆံပင်ပုံစံက တစ်ဖြတ်တည်းနီးပါး တူနေကြသည်။

အဖေ ရန်ကုန်ပြန်ပြောင်းရသည့်အခါ ဒဂုံမြို့နယ်မှာနေရသည့်အတွက် ဝင်းဆံသ ဆိုင်ကို မရောက်ဖြစ်တော့၊ အဖေနှင့်အတူ မင်းမနိုင်က ဗြူတီဆံသဆိုင်ကို ရောက် သွားသည်။ အဖေ ပုံမှန်ညှပ်သည့် ဦးလေးကြီးက အရပ်ရှည်ရှည်၊ ပိန်ပိန်ပါးပါး ( နာမည်က ဦးကျော်အေး လားမသိ ) ။ သူက လက်ရာကောင်းသလို စကားပြောလည်းကောင်းသည့်အတွက် ဖောက်သည်များသည်။ အဲဒီခေတ်ကတော့ ဆံပင်ညှပ်သူတွေကလည်း ဆိုင်စွဲ၊ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲ နှင့်၊ ညှပ်နေကျ ဆံသဆရာ မအားလ ျှင် အားသည့်အချိန်ထိစောင့်သည်။ အဖေဆိုလ ျှင် သူ့ဆံပင် ညှပ်ဆရာ ကွယ်လွန် တော့ မိတ်ဆွေရင်း တစ်ယောက် ကွယ်လွန်သလို ဝမ်းနည်းခြင်း ကြီးစွာနဲ့ လိုက်ပါပို့ဆောင်ခဲ့ သည်။

စစ်တက္ကသိုလ်ဗိုလ်လောင်းဖြစ်တော့ ဗိုလ်လောင်းဆံသဆိုင်နဲ့ ဖူးစာဆုံသည်။ ဗိုလ်လောင်းဆံသ ဆိုင်တာဝန်ခံ ကိုသန်းက ဗိုလ်လောင်းတွေကို စိတ်ရှည်သည်။ တပ်ပြင်ထွက်ခွင့်ရချိန်တွင် မြို့ထဲကဆိုင် တွေမှာ ညှပ်လို့ရပေမယ့် ညှပ်တဲ့သူအတော်နည်းသည်။ ဗိုလ်လောင်းဆိုရင် ဗိုလ်လောင်းဆံသဆိုင်မှာ ညှပ်သင့်သည်ဆိုသည့် အစွဲ ကြောင့်ဖြစ်မည်၊ ဗိုလ်လောင်း အတော် များများက ဗိုလ်လောင်းဆံသဆိုင်မှာပဲ ညှပ် ကြသည်။

ကျောင်းဆင်းပြီး တာဝန်ကျရာတပ်ရင်းရောက်တော့ ရဲဘော်လက်ရာနဲ့ပြန်တွေ့သည်။ တပ်ခွဲ ၊ တပ်စု တိုင်းမှာ စက်ကပ်ကြေးတစ်လက်၊ ခွကပ်ကြေးတစ်လက်၊ ဓားတစ်ချောင်း ၊ ဘီးကြီး တစ်ချောင်းတော့ရှိရသည်။ ဆံသဆရာကတော့ အရပ်သားဘဝထဲက ဆံသဆရာလုပ်လာသူတွေ ထက် တပ်ရင်းမှာ အချင်းချင်း လက်တည့်စမ်းရာကနေ ဆံသ ဆရာ အဖြစ်အသိအမှတ်ပြုခံရသူ တွေများသည်။ ဒီလိုနဲ့တပ်မတော်မှာ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့်ကာလတစ်လေ ျှာက် ညှပ်ရတဲ့ အနေအထားသာပြောင်းသွားသည်၊ ရဲဘော် လက်ရာနဲ့တော့မလွတ်ခဲ့။ မြို့ကြီး ပြကြီးမှာ နေရရင်တောင် ကိုယ့်တပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့ဆိုင်မှာပဲ ညှပ် ဖြစ်သည်။ ကိုယ့်လူနဲ့ ကိုယ်ညှပ် ရတာ ပိုပြီးသက်တောင့်သက်သာရှိသည်ဟုခံစားရသည်။ လက်ရာမကောင်းရင်တောင် ကိုယ့်ရဲဘော်တွေ ညှပ်တာဆိုပြီး ဖြေသိမ့်နိုင်သည်။

နယ်ဘက်တာဝန်ပြောင်းရွှေ့ထမ်းဆောင်ရတော့ နေပြည်တော်ရောက်လာသည်။ နေပြည်တော် အစပိုင်းကာလမှာ ဆံပင်ညှပ်ဖို့အတွက် ပျဉ်းမနားအထိ သွားခဲ့ရသည်။ မြို့မဈေးဖွင့်တော့ မြို့မ ဈေးမှာ ဆံပင်ညှပ်သည်။ ကျွန်တော့်ညှပ်တဲ့ဆိုင်က မိတ္ထီလာဒေသ ကျေးရွာလေးက ညီအကို တွေ၊ အကိုကြီးက ပျဉ်းမနားက ဆံပင်ညှပ်ဆိုင်တစ်ဆိုင်မှာ လက်ခစားနဲ့စပြီး အလုပ်လုပ်သည်။ နည်းနည်းအဆင်ပြေတော့ ညီတွေပါခေါ်ပြီး ဆံပင်ညှပ်သင်ပေးသည်။ မြို့မဈေးဖွင့်တော့ ဆိုင်ခန်းငှားပြီး ကိုယ်ပိုင်ဆိုင် ဖွင့် သည်။ နောက်တော့ ဆိုင်ခန်းနှစ်ခန်းဖြစ်ပြီး ဆံသဆရာ တွေ ပါ ထပ်ဖြည့်ခဲ့သည်။ ရိုးသား ပြီးကြိုးစားတဲ့ညီအကိုတွေ။

နေပြည်တော်မှာ ဈေးဝယ်စင်တာကြီးတွေပေါ်လာတော့ ရန်ကုန်မြို့က နာမည်ကြီးဆိုင်တွေ ရောက်လာသည်။ သန့်သန့်ရှင်းရှင်း၊ အေးအေးမြမြ၊ လှလှပပ၊ မွှေးမွှေးကြိုင်ကြိုင်။ ဆံပင် ညှပ်မလား၊ ခေါင်းလေ ျှာ်မလား၊ ခြေသည်းလက်သည်းညှပ်မလား။ မြို့မဈေးက ဆိုင်ခန်း ကျဉ်းကျဉ်းဆိုင်လေး နောက်မှာ ကျန်ခဲ့ပြီ။

ဒီလိုနဲ့ မြို့ပြ ဆံပင်ညှပ်ခြင်းဆိုတာ စိတ်အပန်းဖြေခြင်း၊ ဈေးဝယ်ခြင်း၊ ဆံပင်ညှပ်ခြင်း နှင့် ကော်ဖီ ဆိုင်ထိုင်ခြင်းကို ပူးတွဲလုပ်ဆောင်ရာ ကိစ္စဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေရာ ကျယ် ကျယ်၊ ခမ်းခမ်းနားနား၊ သန့်သန့်ရှင်းရှင်း၊ အေးအေးချမ်းချမ်းရှိသည့် ဆံသဆိုင်ကိုပဲရွေးချယ်ဖြစ်သည်။ ဆံသ ဆရာက အဓိက မဟုတ်တော့၊ နေရာက အဓိက ဖြစ်လာသည်။ ဒီဆိုင်မှ ဒီဆိုင်ဆိုတာထက် ကိုယ်အဆင် ပြေမည့်အချိန်၊ ကိုယ်အဆင်ပြေမည့်နေရာမှာ ညှပ်တာမျိုးဖြစ်လာသည်။

ကိုဗစ် ၁၉ ကပ်ဘေးရောက်လာတော့ ဆံပင်ညှပ်ရတာ ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်လာသည်။
ကိုဗစ် ဒုတိယလှိုင်းနှင့်အတူ တံခါးပိတ်ခံလိုက်ရသည့်ဆိုင်တွေထဲတွင် ဆံသဆိုင်တွေလည်း ပါ သွားသည်။ တစ်လကျော်လောက်တော့ ဆံပင်မညှပ်ပဲတောင့်ခံသေးသည်။ အိမ်မှာ ကိုယ့်အစီ အစဉ်နဲ့ ကိုယ်ညှပ်ဖို့ လည်း စဉ်းစားသည်။ ပုံပျက်ဖို့က များနေတော့လက်လျော့လိုက်သည်။

အိမ်ခေါ်ညှပ်ဖို့ စဉ်းစားတော့လည်း ကျွန်တော့်တို့ အိမ်ရာက ပြင်ပလူဝင်ထွက်ခွင့်ကို ကန့်သတ်ထားတော့မဖြစ်နိုင်။ နောက်ဆုံး မြို့ထဲမှာ ဆံပင်ညှပ် ဆိုင် ရှာပုံတော်ထွက်ရသည်။ ဗိုလ်တထောင်၊ ပုဇွန်တောင် ကိုယ်သိတဲ့ဆိုင်မှန် သမ ျှ တံခါးပိတ်ထားသည်။ နောက်ဆုံး ၄၉ လမ်း လပ်ကီးဆဲဗင်းရှေ့ သစ်ပင်ရိပ်အောက်မှာ ခုံတစ်လုံး နှင့်ဆံသဆရာကို ရှာတွေ့သည်။ ဆံသဆရာတစ်ယောက်တည်းမဟုတ်၊ ဇနီးဖြစ်သူလည်း ပါသည်။

လမ်းဘေးမှာ ညှပ်တယ်ဆိုပေမယ့် သပ်သပ်ရပ်ရပ်ရှိသည်။ လက်သန့်ဆေးရည်ပေးထား သည်။ Mask အသစ်တပ်ပြီး ညှပ်ပေးသည်။ ဆံသကရိယာတွေကို အရက်ပျံနှင့်ဆေးသည်။ ဆံဆရာက ဒီလမ်းထဲကဆံပင်ညှပ်ဆိုင်မှာ အလုပ်လုပ်သူဖြစ်သည်။ ရေကျော်ထဲမှာ အခန်းငှားနေသည်။ ကိုဗစ်ပထမလှိုင်းထဲက ဆံပင်ညှပ်သူတွေနည်းလာသည့်ဒဏ်ကို ဆံသဆရာတွေ ခံစားရသည်။ သူ တို့အလုပ်လုပ်တာက တစ်ခေါင်းကို ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် ပိုင်ရှင်နှင့်ခွဲယူသည့် စနစ်ဖြစ်ရာ ဆံပင်ညှပ် သူနည်းတော့ ဝင်ငွေကျလာသည်။ ဒုတိယလှိုင်းမှာ ဆိုင်ပိတ်ထားလိုက်တော့ ဝင်ငွေ လုံးလုံးမရှိ တော့။ သို့သော် အခန်းခ က ရပ်မနေ၊ လကုန်ရင်ပေးရမည်။ ဒီလိုနဲ့ သဘာ၀ သစ်ရိပ် အောက်မှာ ခုံတစ်လုံးနှင့် ဆံပင်ညှပ်တဲ့ဘဝကိုရောက်ခဲ့ရသည်။ ဆိုင်ရှင်ကလည်း အခြေအနေ ကို သဘော ပေါက်သည့်အတွက် လုပ်ခွင့်ပေးသည်။

သူ့ဇနီးဖြစ်သူက မင်္ဂလာဈေးနားက ပရိဘောဂဆိုင်မှာအလုပ်လုပ်သည်။ တရုတ်က ဝင်လာတဲ့ အလွယ်တကူဖြုတ်တတ်နိုင်တဲ့ ပရိဘောဂပစ္စည်းတွေ ရောင်းသည်။ သူတို့ဆိုင် ဖောက်သည် တွေထဲမှာ ရခိုင်ပြည်နယ်က အများဆုံး။ ရခိုင် ပြည်နယ်မှာ တိုက်ပွဲ တွေပြင်းထန်လာတော့ အရောင်းအဝယ်ပါးသွားသည်။ ကိုဗစ်ဖြစ်တော့ ဆိုင် ပိတ်ထား ရသည့် ဘဝကို ရောက်သွားသည်။ ဒီလိုနဲ့ ခင်ပွန်းရဲ့ သဘာဝသစ်ရိပ်ဆံပင်ညှပ်ဆိုင် လေးမှာ ကူညီဖြစ် သွားသည်။ တကယ်တော့ ဘာမှ ထိထိရောက်ရောက်လုပ်စရာမရှိ။ အိမ် မှာ နေရင်း တွေဝေ၊ စိတ်ပူနေရတာထက် ဒီနေရာမှာတစ်ခုခုလာလုပ်နေရတာက စိတ်သက်သာ သည်ဆိုပြီး လိုက်လာခြင်းဖြစ်သည်။

သစ်ပင်ရိပ်မှာ ဆံပင်ညှပ်ရင်း ဆံသဆရာက ဆံသလောကအကြောင်း၊ အိမ် ငှားတွေရဲ့ သောက၊ ကိုဗစ် အရေး စသည်ဖြင့် အေးအေးဆေးဆေးပြောပြနေသည်။ ဇနီးဖြစ်သူက တစ်ချက်တစ်ချက် စကားထောက်ပေးသည်။ ဆံပင်ညှပ်ရင်း အေးအေးလူလူ စကား မပြောရတာ ကြာပြီဆိုတော့ ဆံပင်ညှပ်ပြီးသွားမှာပင် စိုးရိမ်မိသည်။ ဆံပင်ညှပ်ပြီးသွားတော့ လက်ဆေး၊ ကိုယ် ယူ လာခဲ့သည့် Mask ကိုပြန်တပ် ၊ ဆံသဆရာကို နှုတ်ဆက်ပြီး ပြန်လာခဲ့ သည်။

ညှဉ်းသိုးသိုး မသေမသပ်ဖြစ်နေသော ဆံပင်ကို ညှပ်လိုက်ရသည့် အတွက် စိတ်လက်ပေါ့ပါးသွား သည်။ မြို့ပြဆံပင်ညှပ်ခြင်းမှာပျော်မွေ့နေတာကြာတော့ ဆံပင်ညှပ်ဖို့ အတွက် လက်ရာကောင်း တဲ့ ဆံသ ဆရာ တစ်ယောက်၊ စက်ကပ်ကြေးတစ်ခု၊ကပ်ကြေးတစ်ချောင်း၊ ဘီးတစ်ချောင်းသာ လို သည်ဆိုတာကို မေ့နေခဲ့တာကြာပြီ။

ဒါပေမယ့် ကိုဗစ်ကပ်ဘေးလွန်သွားရင် ဆံသဆရာနဲ့ အေးအေးလူလူ စကားပြောရသည့် ဆိုင်သေးသေးတွေကို ရှာဖွေဆံပင်ညှပ်မလားလို့ မေးရင်တော့ ဖြေဖို့ခက်ပါသည်။ ကျွန်တော်တို့ တစ်တွေ လူ ထက် နေရာကို ကြည့်ပြီး ဆံပင် ညှပ်တာ ကြာခဲ့ပြီလေ။

လွှမ်းခြုံ မေတ္တာ ည

၁၉ ၄၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ရဲ့နောက်ဆုံးကာလမှာ မဟာမိတ်တပ်တွေ နော်မန်ဒီကမ်းတက်တိုက်ပွဲဆင်နွဲချိန်ထဲက တစ်ချိန်လုံး ဆုတ်ခွာနေရသော ဂျာမန် တပ်တွေ မဟာမိတ်တပ်တွေကို တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။ အာဒင်းနိစ်တန်ပြန်ထိုးစစ် သည် ဟစ်တလာ ၏ နောက်ဆုံးမေ ျှာ်လင့်ချက်လည်းဖြစ်သည်။ ဟစ်တလာ က ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အစ တွင် အောင်မြင်ခဲ့သည့်အာဒင်းနိစ် ထိုးစစ်လိုပင် မဟာမိတ်တပ်တွေကို အငိုက်ဖမ်းတိုက်ခိုက်ပြီး စစ်ဦးကျွံနေသည့် အမေရိကန် တပ်ဖွဲ့တွေကို ဝိုင်းပတ်ပိတ်ဆို့ ချေမှုန်းရန်၊ ထိုမှ တဆင့် နှစ်ဘက် စစ်ပြေငြိမ်းရေးဆွေးနွေးသည့် အဆင့်ထိ စစ်ရေးအောင်မြင်မှုကို တိုးချဲ့ရန် ရည်မှန်းခဲ့သည်။

ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ရက်နေ့ရက်နေ့မနက် ဂျာမန်ထိုးစစ်ကို စတင်တော့ အမေရိကန်တပ်တွေ အငိုက်မိသွားခဲ့သည်။ ရာသီဥတုဆိုးဝါးနေသဖြင့် အမေရိကန်လေတပ်က အကူအညီမပေးနိုင်၊ အမေရိကန်တပ်တွေ ပြိုဆင်းသွားသည်။ နံမည်ကျော် အမှတ် ၁၀၁ လေကြောင်းချီတပ်မ မှာ ဂျာမန်တပ်တွေ၏ ဝိုင်းပတ်ပိတ်ဆို့ခြင်းကို ခံလိုက်ရသည်။ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့ မှာ ဂျာမန် တွေက လက်နက်ချဖို့ ရာဇသံပေးတော့ ၁၀၁ တပ်မမှူးက “ မင်းတို့ ရူးနေလား” လို့ အကြောင်း ပြန်ခဲ့သည်။ ဒီလိုနဲ့ တောတောင်ထူထပ်လှသည့် အာဒင်းနိစ်ဒေသမှာ ရှေ့ကို ချီတက်နေတဲ့ ဂျာမန်တပ်တွေ၊ ဖောက်ထွက်ဖို့ ကြိုးစားနေတဲ့ အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့တွေ ရောထွေးတိုက်ပွဲ ဝင် နေကြသည်။

ထိုကဲ့သို့တိုက်ပွဲတွေကြားထဲမှာ ဂျာမန်အမျိုးသမီးကြီး အယ်လီဇဘက်နှင့် ၁၂ နှစ်အရွယ် သားလေး ဖရစ်ဇ်တို့လည်း ပိတ်မိနေသည်။ ခင်ပွန်းဖြစ်သူက ဂျာမန်တပ်မတော်မှာ စစ်မှု ထမ်းသည်။ ဂျာမန်မြို့ကြီးတွေကို မဟာမိတ်တပ်တွေ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်တော့ သူ့မိသားစုကို လူသူ ဝေးရာ အာဒင်းနိစ်ဒေသတောတောင်တွေထဲက အမဲလိုက်အိမ်လေးမှာ စစ်ဘေးရှောင်ဖို့ ပို့ဆောင်ထားခြင်းဖြစ် သည်။ လူသူကင်းဝေးရာ တောအုပ်ထဲမှာရှိနေသည့် သူတို့အိမ်လေးက တိုက်ပွဲလမ်းကြောင်းပေါ်မှာမရှိ၊ ဒါပေမယ့် ခပ်ဝေးဝေးက အမြောက်သံ၊ ဗုံးသံတွေက တော့ကြား နေရသည်။

တောအုပ်ထဲက အိမ်လေးမှာ သားအမိနှစ်ယောက်ပဲ ခရစ်စမတ်ညကို တိတ်ဆိတ်စွာဖြတ်သန်း နေရသည်။ ခင်ပွန်းဖြစ်သူလည်း ဘယ်ဆီရောက်နေမှန်းမသိ။ အဲဒီအချိန်မှာပဲ တံခါးခေါက်သံ ကြား လိုက်ရသည်။ တံခါးဖွင့်ကြည့်လိုက်တော့ နှင်းတွေကြားထဲမှာ စစ်သားသုံးယောက်၊ သေသေချာချာ ကြည့်လိုက်တော့ အမေရိကန် စစ်သား တွေ၊ ဒဏ်ရာရထားပုံရသည့် စစ်သားတစ်ယောက်က နှင်းထုကြားမှာ လဲကျနေသည်။

အမေရိကန်စစ်သား တစ်ယောက်က ပြင်သစ်စကားပြောတတ်တော့ ပြင်သစ်စကားတတ်သည့် အယ်လီဇဘက် နှင့် ပြောဆိုဆက်သွယ်လို့ရသည်။ အမေရိကန်စစ်သားတွေက တိုက်ပွဲကြားမှာ လူကွဲလာပြီး သူတို့ တပ်ဖွဲ့ကို လိုက်ရှာနေသူတွေ။ ဒီတစ်ညအတွက်ခဏတာ နားခွင့်တောင်း သည်။ အယ်လီဇဘက်က သူတို့ကို အိမ်ထဲဝင်ခိုင်းလိုက်သည်။ ပြီးတော့ သားဖြစ်သူ ဖရစ်ဇ်ကို ကြက်ခြံ ထဲက ကြက်တစ်ကောင်သွားဖမ်းခိုင်းသည်။ အာလူးခြောက်လုံးပြုတ်သည်။ ကြက်သား ကင်သည်။

ထိုအချိန်မှာပဲ နောက်ထပ် တံခါးခေါက်သံကြားရပြန်သည်။ ဒီတစ်ခါတော့ ဖရစ်ဇ်က တံခါးပြေးဖွင့် သည်။ အိမ်အပြင်မှာ ဂျာမန်စစ်သား လေးယောက်၊ အခြေအနေကို ရိပ်စားမိလိုက်သည့် အယ်လီ ဇဘက်က ချက်ချင်းပြေးလာပြီး ဖရစ်ဇ်ကို အိမ်ထဲဝင်ခိုင်းလိုက်သည်။ ပြီးတော့ တံခါးကို ပိတ်ပြီး ဂျာမန်စစ်သားတွေကို ရင်ဆိုင်လိုက်သည်။

ခေါင်းဆောင်လာသည့် ဂျာမန်တပ်ကြပ်က အယ်လီဇဘက်ကို ပျော်ရွှင်ဖွယ်ရာ ခရစ်စမတ် ညချမ်း ပါဟု သိမ်မွေ့စွာနှုတ်ဆက်သည်။ ပြီးတော့ တပ်ဖွဲ့နဲ့ကွဲလာသည့်အတွက် ဒီတစ်ည နားခိုခွင့်ပေး ဖို့ တောင်းပန်သည်။ အယ်လီဇဘက်က “တည်းလို့လည်းရတယ်။ ညစာလည်းကျွေးပါ့မယ်။ ဒါ ပေမယ့် တဲထဲမှာ မင်းတို့ ကြိုက်မှာမဟုတ်တဲ့သူတွေတော့ရှိတယ်” ဟု ပြောလိုက်သည်။

ဂျာမန်တပ်ကြပ်ရဲ့ မျက်နှာက ချက်ချင်းတင်းမာသွားပြီး အမေရိကန်တွေလားဟု မေးလိုက်သည်။ အယ်လီဇဘက်က “ ဟုတ်တယ်၊ မင်းတို့လိုပဲ လမ်းပျောက်နေတဲ့သူတွေ” ဟုပြောလိုက်သည်။ ပြီးတော့ မိခင်တစ်ယောက်လို “ ဒီလို အခါတော်ညမှာတော့ ပစ်တာ ခတ်တာတွေ မလုပ်ကြပါ နဲ့ ” ဟု အေးဆေးငြင်သာစွာ ပြောလိုက်သည်။ လူငယ်တပ်ကြပ်လေးက ခဏစဉ်းစားပြီး သဘောတူ လိုက်သည်။ အယ်လီဇဘက်က ဂျာမန် စစ်သားတွေကို သေနတ်တွေအပြင်မှာ ထားခဲ့ဖို့ပြော သည်။ ပြီးတော့ အိမ်ထဲဝင်ပြီး အမေရိကန်စစ်သားတွေကို အခြေအနေရှင်းပြသည်။ သူတို့ သေနတ်တွေကို ဂျာမန်တွေလိုပဲ အပြင်မှာ သွားထားဖို့ပြောလိုက်သည်။

ဒီလိုနဲ့ ဂျာမန်စစ်သားလေးယောက် နဲ့ အမေရိကန်စစ်သားသုံးယောက် အယ်လီဇဘက်ရဲ့ အိမ် ပိစိကွေးလေးထဲမှာ ဆုံမိကြသည်။ အားလုံးက ဆယ်ကျော်သက်လေးတွေ၊ ဂျာမန်တပ်ကြပ် တောင်အသက် နှစ်ဆယ့်သုံးနှစ်ပဲရှိသေးသည်။ အစပိုင်းမှာတော့ အခြေအနေက တင်းမာ နေသည်။ တစ် ဖွဲ့ နဲ့ တစ်ဖွဲ့ ခပ်ခွာခွာနေရင်း အကဲခတ်နေကြသည်။ နောက်တော့ မီးလင်းဖိုက အနွေးဓာတ်၊ အယ်လီ ဇဘက်ရဲ့ မိခင်စိတ် နဲ့ ကြက်ကင် နံ့ မွှေးမွှေး တို့ ပေါင်း လိုက် သည့် အခါ အေးစက်တင်းမာမှုတွေ အရည်ပျော်သွားသည်။

ဂျာမန်စစ်သားတွေထဲက တစ်ယောက်က ဆေးကျောင်းသား၊ အင်္ဂလိပ်လို ပြောနိုင်သည်။ သူက ဒဏ်ရာရနေတဲ့ အမေရိကန် စစ်သားကို ပြုစုပေးသည်။ ဂျာမန်တပ်ကြပ်က အမေရိကန်တွေရဲ့ မြေပုံကို ကြည့်ပြီး အမေရိကန် တပ်တွေရှိနိုင်တဲ့နေရာကို လမ်းညွှန်သည်။ အမေရိကန်တွေ သွားဖို့ ရည်ရွယ်ထားတဲ့မြို့ကိုတော့ ဂျာမန်တပ်တွေသိမ်းလိုက်ပြီလို့ အသိပေးသည်။ အမေရိကန်တွေမှာ သံလိုက်အိမ်မြှောင်မပါ တာသိရတော့ သူတို့ သံလိုက်အိမ်မြှောင်တစ်ခုကို ပေးလိုက်သည်။

အစားအသောက်တွေ အသင့်ဖြစ်တော့ ဂျာမန်စစ်သားတွေက သူတို့ပါလာတဲ့ ဝိုင်တစ်ပုလင်း နဲ့ ပေါင်မုန့်နည်းနည်းကို အမေရိကန်တွေကို မ ျှပေးသည်။ ပြီးတော့ အယ်လီဇဘက်က ဦးဆောင်ပြီး ဆုတောင်းသည်။ ကျမ်းစာ ဖတ်သည်။ စစ်ပွဲကြားမှာ ဒီတစ်ညတော့ ငြိမ်းချမ်းစွာနေထိုင်ကြဖို့ ကလေး တွေကို မှာသည်။ ဒီလို နဲ့ ဂျာမန်နှင့် အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့တွေ သူသေကိုယ်သေ တိုက်ပွဲဝင် နေပေမယ့် နှစ်ဘက် စစ်သား ခုနှစ်ယောက် ကတော့ အယ်လီဇဘက်ရဲ့ အိမ်ငယ်လေးထဲမှာ ခရစ်စမတ်ညကို ငြိမ်းချမ်းစွာဖြတ်သန်းခဲ့ကြသည်။ မနက်ရောက်တော့ လက်နက်ကိုယ်စီ ယူ ၊ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက်လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ပြီး ကိုယ်တပ်ဖွဲ့တွေ ရှိရာဘက်ကို ခရီးဆက် သွားကြတော့သည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီး နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်အကြာ၊ ၁၉ ၈၅ ခုနှစ် အနောက်ဂျာမနီ ခရီးစဉ်မှာ အမေရိကန်သမ္မ ရီဂင်က သူဖတ်ခဲ့ဖူးသည့် အာဒင်းနီစ်တောအုပ်ထဲက ခရစ်စမတ်ညလေး အကြောင်းကို မိန့်ခွန်းထဲမှာ ထည့်ပြောခဲ့သည်။ ရီဂင်က “ လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်လေးဆယ်က စစ်မုန်တိုင်း ကြားမှာ အဲဒီလူငယ်လေးတွေဟာ ကိုယ်ပိုင်ငြိမ်းချမ်းတဲ့ကမ္ဘာလေးကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြတယ် ” ဟု ဆိုခဲ့သည်။

အဲဒီအချိန်မှာ အယ်လီဇဘက် နှင့် သူ့ခင်ပွန်းက ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီ။ သားဖြစ်သူ ဖရစ်ဇ် ပဲကျန် တော့သည်။ ဖရစ်ဇ်က ရီဂင်မိန့်ခွန်းကို ကြားပြီးသည့်နောက် ခရစ်စမတ်ညလေးမှာ ဆုံခဲ့ကြ သည့် ဂျာမန်နှင့် အမေရိကန်စစ်သည်တွေကို ပြန်ရှာဖို့ကြိုးစားသည်။ ဘယ်လိုမှ အစအနရှာမရ။

၁၉ ၉ ၅ ခုနှစ်မှာတော့ အမေရိကန် ရုပ်သံအစီအစဉ်တစ်ခုက အာဒင်းနိစ်သစ်တောထဲက ခရစ်စမတ်ညအကြောင်းကို ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ အဲဒီအစီအစဉ်ကို အကြောင်းပြုပြီး ဖရစ်ဇ် နှင့် အမေရိကန်စစ်သားတစ်ဦးဖြစ်သူ ဖရန့်ဘင့်ခ် တို့ ပြန်ဆုံကြသည်။ ဖရန့်က ထိုခရစ်စမတ် ညလေးအကြောင်းကို အကြိမ်များစွာပြောခဲ့၊ ရေးခဲ့ဖူးသည်။ သူ့ဆီမှာ ထိုအချိန်က သူတို့ သုံးခဲ့ သည့် မြေပုံနှင့် ဂျာမန်စစ်သားတွေပေးလိုက်သည့် သံလိုက်အိမ်မြှောင်ကို အမှတ်တရသိမ်းထားဆဲ ဖြစ်သည်။ ဖရန့်က “ မင်းအမေက ငါတို့ အသက်ကို ကယ်ခဲ့တာ” ဟု ရိုးရိုးလေးပဲ ပြောပြခဲ့သည်။ ဖရစ်ဇ်က နောက်ထပ်အမေရိကန်စစ်သည်သားတစ်ယောက်ကို ရှာတွေ့ခဲ့သော်လည်း ကျန်တဲ့ အမေရိကန်စစ်သည်တစ်ဦးနဲ့ ဂျာမန်စစ်သည်တွေကိုတော့ ရှာဖွေလို့မရတော့။

ဖရစ်ဇ်တစ်ယောက် ဒီဇင်ဘာ ၈ ၊ ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှာကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူမကွယ်လွန်မီ အာဒင်းနိစ် သစ်တောထဲ က ခရစ်စမတ်ညနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဖရစ်ဇ်က “ အမေ့ကြောင့် စစ်သားလေး ခုနှစ်ယောက်ဟာ ရန်သူတွေအဖြစ် တွေဆုံခဲ့ပြီး မိတ်ဆွေတွေအဖြစ် လမ်းခွဲနိုင်ခဲ့ကြတယ်။ အမေ က “ လူသားအားလုံး အပေါ် ချစ်ခင်ရမယ်” ဆိုတာ ကျွန်တော့်ကို စံနမူနာပြခဲ့တာပါ ဟု ပြောပြ ခဲ့သည်။

အာဒင်းနိစ်သစ်တောထဲက ခရစ်စမတ်ညလေးမှ ပါဝင်ခဲ့သူတွေအားလုံး ကမ္ဘာကို စွန့်ခွာသွားခဲ့ကြ သော်လည်း သူတို့ ထားခဲ့သည့် မေတ္တာလွှမ်းခြုံခရစ်စမတ်ညလေးကတော့ ထာဝရ ရှင်သန်နေမှာ သေချာပါသည်။

မှီငြမ်း

Christmas at war: A cabin in the Hurtgen Forest by Stephen J. Thorne

တပ်မတော် နဲ့ ရွေးကော်

တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့က ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့မှာ တပ်မတော်သားတွေ ဆန္ဒမဲပေးခဲ့ရတဲ့ မဲဆန္ဒနယ် လေးခုရဲ့ မဲစာရင်း မှားယွင်းမှုတွေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ တယ်။ ( ပုံ ၁ ) ။ စာရင်းအသေးစိတ်ကို အောက်ပါလင့်ခ်မှာ လေ့လာနိုင်ပါတယ်။

တပ်မတော်ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ မဲစာရင်းမှားယွင်းမှုတွေကို

၁။ တစ်ကြိမ်ထက်ပို၍ မဲပေးခွင့်ရစေနိုင်သည့် ထပ်နေသော မဲစာရင်း
၂။ မဲ မသမာမှုဖြစ်နိုင်သည့် မဲစာရင်း

ဆိုပြီးခွဲခြားထားတယ်။

တစ်ကြိမ်ထက်ပို၍ မဲပေးခွင့်ရစေနိုင်သည့် ထပ်နေသော မဲစာရင်းဆိုတာက နိုင်ငံသားကတ်၊ အမည်၊ အသက်၊ မိဘ အားလုံးတူနေတာကနေ နိုင်ငံသားကတ်တူ ပြီး ကျန်တဲ့အချက်တစ်ခု မဟုတ်တစ်ခုပဲ လွဲနေတဲ့ မဲဆန္ဒရှင်အရေအတွက်ဖြစ်ပါတယ်။

မဲ မသမာမှုဖြစ်နိုင်သည့် စာရင်း ဆိုတာက ၁၈ နှစ်မပြည့်ပဲ မဲစာရင်းထဲပါနေတဲ့သူများ၊ နိုင်ငံသား ကတ်မရသေးပဲ နဲ့ မဲစာရင်းမှာပါဝင်နေသူများ ( အိမ်ထောင်စုစာရင်းနဲ့တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးဖို့ ၊ နိုင်ငံသား ဖြစ်/မဖြစ် စစ်ဆေးဖို့ လိုအပ်သူ) နဲ့ အသက်တစ်ရာကျော် မဲဆန္ဒရှင် အရေ အတွက်ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ လက်သန်းကို မှင်တို့ရတဲ့အတွက် နှစ်ကြိမ်ထပ်ပြီး မဲပေးလို့မရဘူးလို့ ဆင်ခြေ ပေး ကောင်းပေးနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် (ကျွန်တော့်မဲပေးခဲ့တဲ့အတွေ့အကြုံအရ) အသက် ခြောက်ဆယ်အထက် ကြိုတင်မဲပေးခဲ့ရသူတွေက လက်သန်းမှင်တို့မခံရဘူး။ နောက်တစ်ခါ မဲဆန္ဒနယ်မြေကို ရောက်တာ ရက်ကိုးဆယ်လည်းမပြည့်သေး၊ ကိုဗစ်ကြောင့် နေရပ်လည်း မပြန် နိုင်၊ နေရပ်မှာလည်း ကြိုတင်မဲပေးဖို့ အချိန်မမီတော့တဲ့ သူတွေကလည်း လက်သန်း မှင်တို့မခံ ထားရဘူး။ ဒါဟာ မှတ်ပုံတင်ကို မစစ်ဘဲ မဲဖိတ်စာကတ်ပြားပြပြီး မဲပေးခွင့်ပြုလိုက်ရင် နှစ်ကြိမ် မဲပေးလို့ရနိုင်တဲ့ ဟာကွက်တစ်ခုဖြစ်နေတယ်။

တပ်မတော်ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်ပါ စာရင်းတွေကို ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ မဲစာရင်းမှားယွင်းမှု ရာခိုင်နှုန်း အတော်မြင့်မားတာကို တွေ့ရတယ်။ ဒီထက်ပိုပြီး အရေးကြီးတာက ရမည်းသင်း၊ ပျော်ဘွယ် နဲ့တနိုင်းမဲဆန္ဒနယ်မြေတွေက မဲစာရင်းမှားယွင်းမှု တွေဟာ အဲဒီမဲဆန္ဒနယ်ရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ အရှုံး၊အနိုင်ကို အပြောင်းအလဲဖြစ်စေနိုင်တဲ့ အခြေအနေ မှာ ရှိနေတာကို တွေ့ရတဲ့ အချက် ဖြစ်ပါတယ်။

ရမည်းသင်းမဲဆန္ဒနယ် ( ပြည်သူ့လွှတ်တော်)

နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွေမှာထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များအရ ရမည်းသင်းမဲဆန္ဒနယ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းရွေးချယ်ရာမှာ ဒီချုပ် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းက ထောက်ခံမဲ ၅၀. ၇၉ % ၊ ၇၈၃၇၄ မဲ ရတယ်။ ပြည်ခိုင်ဖြိုးကိုယ်စားလှယ်လောင်းက ၄၆. ၅၂ % ၊ ၇၁၇၉၁ မဲ ရတယ်။ မဲကွာခြားချက်က ၆၅၈၃ မဲ ပဲရှိတယ်။ ( ပုံ ၂ )

တပ်မတော်ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ရမည်းသင်းမဲဆန္ဒနယ်မှာ တစ်ကြိမ်ထက်ပိုပြီးမဲပေးခွင့်ရနိုင်တဲ့ ထပ်နေတဲ့ မဲဆန္ဒရှင်အရေအတွက် နဲ့ နိုင်ငံသားကတ်မရှိသူ/ ၁၈ နှစ်မပြည့်သူ မဲဆန္ဒရှင်/ အသက်တစ်ရာကျော် အရေ အတွက်ပေါင်းလိုက်ရင် ၁၈၀၉ ၁ မဲရှိတယ်။

ဒါဟာ ပါတီနှစ်ခုကြား မဲကွာခြားချက်ထက်များနေ တယ်။ ( ပုံ ၃ )

ပျော်ဘွယ်မဲဆန္ဒနယ် ( ပြည်သူ့လွှတ်တော်)

နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွေမှာထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များအရ ပျော်ဘွယ် မဲဆန္ဒနယ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းရွေးချယ်ရာမှာ ဒီချုပ် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းက ထောက်ခံမဲ ၅၆.၆၁ % ၊ ၉ ၈၇၅၅ မဲ ရတယ်။ ပြည်ခိုင်ဖြိုးကိုယ်စားလှယ်လောင်းက ၄၂.၅၇ % ၊ ၇၄၂၇၈ မဲ ရတယ်။ မဲကွာခြားချက်က ၂၄၄၇၇ မဲ ပဲရှိတယ်။ ( ပုံ ၄ )

တပ်မတော်ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ပျော်ဘွယ် မဲဆန္ဒနယ် မှာ တစ်ကြိမ်ထက်ပိုပြီးမဲပေးခွင့်ရနိုင်တဲ့ ထပ်နေတဲ့ မဲဆန္ဒရှင်အရေအတွက် နဲ့ နိုင်ငံသားကတ်မရှိသူ/ ၁၈ နှစ်မပြည့်သူ မဲဆန္ဒရှင်/ အသက်တစ်ရာကျော် အရေ အတွက်ပေါင်းလိုက်ရင် ၄၃၈၆၀ မဲရှိတယ်။

ဒါဟာ ပါတီနှစ်ခုကြား မဲကွာခြားချက်ထက်များနေ တယ်။ ( ပုံ ၅ )

တနိုင်း မဲဆန္ဒနယ် ( ပြည်သူ့လွှတ်တော်)

နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွေမှာထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များအရ တနိုင်း မဲဆန္ဒနယ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းရွေးချယ်ရာမှာ ဒီချုပ် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းက ထောက်ခံမဲ ၃၈. ၇၉ % ၊ ၈၄၈၉ မဲ ရတယ်။ ပြည်ခိုင်ဖြိုးကိုယ်စားလှယ်လောင်းက ၃၄.၇၈ % ၊ ၇၆၁၃ မဲ ရတယ်။ မဲကွာခြားချက်က ၈၇၆ မဲ ပဲရှိတယ်။ ( ပုံ ၆ )

တပ်မတော်ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ တနိုင်းမဲဆန္ဒနယ်မှာ တစ်ကြိမ်ထက်ပိုပြီးမဲပေးခွင့်ရနိုင်တဲ့ ထပ်နေတဲ့ မဲဆန္ဒရှင်အရေအတွက် နဲ့ နိုင်ငံသားကတ်မရှိသူ/ ၁၈ နှစ်မပြည့်သူ မဲဆန္ဒရှင် အရေ အတွက်ပေါင်းလိုက်ရင် ၅၉၇၃ မဲရှိတယ်။

ဒါဟာ ပါတီနှစ်ခုကြား မဲကွာခြားချက်ထက်များနေ တယ်။ ( ပုံ ၇ နှင့် ၈ )

အထက်ပါ တွေ့ရှိချက်များအရ အဲဒီမဲဆန္ဒနယ်သုံးခုက မဲစာရင်းမှားယွင်းမှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဝေဖန်ထောက်ပြချက်တွေကို အလေးထားသင့်တယ် ဆိုတာ ထင်ရှား ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီဆောင်းပါးရေးချိန်အထိ ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဘက်က တပ်မတော် သတင်းထုတ်ပြန်ချက်နဲ့ပတ်သက်ပြီး တုန့်ပြန်တာမရှိသေးဘူး။ ကျွန်တော်ကတော့ ရွေးကော် အနေနဲ့ တုန့်ပြန်ရှင်းလင်းသင့်တယ်လို့ ယူဆတယ်။

ဘာ့ကြောင့်လဲ

ပထမအချက်က တပ်မတော်က ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၀ ( စ ) “ တပ်မတော် သည် နိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ရှိသည် ” ဆိုတဲ့ ပြဋ္ဌာန်းချက်ကို အခြေခံပြီး ပြောတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် ပါတီတစ်ခုရဲ့ ကန့်ကွက်ချက်လို သဘောထား ဖို့ မသင့်ဘူး။ ဒါ့ကြောင့် တပ်မတော်က ထောက် ပြတဲ့ စာရင်းဇယားတွေက မှန်ကန်မှု ရှိ/ မရှိ ပြန်လည်စိစစ်သင့်တယ်။ တပ်မတော်ထောက်ပြ ချက် မှားနေတယ်ဆိုရင်လည်း ပြန်လည် ဖြေရှင်းသင့်တယ်။

ဒုတိယအချက်က မဲစာရင်း မှားယွင်း နိုင်တယ်လို့ ထောက်ပြထားတဲ့ မဲဆန္ဒရှင် အရေအတွက်က မဲအများ ဆုံး ရတဲ့ ပါတီနဲ့ ဒုတိယ အများဆုံးရတဲ့ပါတီနှစ်ခုကြား မဲကွာခြားချက်ထက် များနေတဲ့ အခြေအနေဟာ ဒီချုပ် နဲ့ ပြည်ခိုင်ဖြိုး ကြားမှာတင်မဟုတ်ဘူး။ ဒီချုပ် နဲ့ တိုင်းရင်းသား ပါတီ တွေကြားမှာ လည်းရှိနိုင်တယ်။ ရွေးကော်က မဲဆန္ဒရှင်တွေ သံသယကင်းအောင် မဖြေရှင်းပေး ဘူးဆိုရင် ရွေးကောက်ပွဲလွန်ကာလ အမျိုးသား ပြန်လည်စည်းလုံးညီညွတ်ရေးကို ထိခိုက် နိုင် တယ်။

တတိယအချက်ကတော့ ဦးလှသိန်းကော်မရှင်ဟာ ဦးတင်အေးကော်မရှင် နဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာအရ၊ စွမ်းဆောင်နိုင်မှုအရ နှိုင်းယှဉ်ခံနေရတာဖြစ်ပါတယ်။ ဦးတင်အေး ကော်မရှင်တာဝန်ယူကျင်းပ တဲ့ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲမှာလည်း ဒီချုပ်ပဲနိုင်ခဲ့တာပါပဲ။ ဒါပေမယ် နိုင်သူလည်းပျော်နိုင်တယ် ၊ ရှုံးသူတွေလည်း ပြုံး နိုင်တယ်။ ဒါ့ကြောင့် ဦးလှသိန်းကော်မရှင်အနေနဲ့ မိမိဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ စွမ်းဆောင်နိုင်မှုကို ကာကွယ် ဖို့လိုပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ကိုယ့်ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်တယ်ဆိုတာကတော့ ကျင့်ဝတ်အရပြောတာပါ။ ဖွဲ့စည်းပုံ ဥပဒေအရ ကော်မရှင်လုပ်ခဲ့သမ ျှ အတည်ပဲ ဆိုတဲ့အချက်ကို ကိုင်ပြီး တေမိ လုပ်နေရင်လည်း ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အနာဂတ်ရွေးကောက်ပွဲတွေမှာ မဲစာရင်းအမှား တွေအကြောင်းဆွေးနွေး တဲ့ အခါတိုင်း ဦးလှသိန်း ကော်မရှင်လက်ထက်ကပေါ့ ဆိုပြီး ရည်ညွှန်းမခံရဖို့တော့လိုတာပေါ့။

အခြားသူများရဲ့ ကန့်ကွက်ချက်တွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေ ပုဒ်မ ၈၇ က ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် အဖွဲ့ အဆင့်ဆင့်နဲ့ ကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်များ ကို တရားစွဲမခံရဖို့ အကာအကွယ် ပေးထားတယ်လို့ ပြောရင်လည်း ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ပုဒ်မ ၈၇ အစမှာ “ ဥပဒေနဲ့ အညီ မိမိတာဝန်ကို သဘောရိုးဖြင့် စွမ်းဆောင်နိုင်သမ ျှ ထမ်းဆောင်သော ” လို့ အစချီထားတာကိုလည်း သတိပြုမိတယ်။

နောက်ဆုံးတော့ ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က စခဲ့တဲ့ဇာတ်လမ်းကို ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ကပဲ ပြန်အဆုံးသတ်ပေးရမှာပါ။

ကိုဗစ်မကြောက်တဲ့ စောင့်ရှောက်သူ

ကိုဗစ် ၁၉ ကပ်ရောဂါကြောင့် ကမ္ဘာအနှံ့က သတင်းစာတွေစောင်ရေကျတယ်၊ သတင်းခန်းတွေ ပိတ်ပြီး အိမ်ကနေ အလုပ်လုပ်ရတယ်။ ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေအားနည်းတဲ့သတင်းစာတိုက်တွေ က လူအင်အားလေ ျှာ့ရတယ်။ တစ်ကမ္ဘာလုံးမှာ သတင်းထောက် အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ် တဲ့အရေ အတွက်ကိုတော့မသိရဘူး။ ဒါပေမယ့် နယူးယောက်တိုင်းမ်သတင်းစာကတော့ ဧပြီ လနဲ့ ဂျွန်လ အတွင်းမှာ အမေရိကန်သတင်းစာလောက မှာ အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်သူ သုံးသောင်းခြောက် ထောင် ကျော်ရှိတယ်လို့ဆိုတယ်။ အဲဒီအထဲမှာ အလွတ်တန်းသတင်းထောက်တွေမပါသေးဘူး။

ဒါပေမယ့် စောင့်ရှောက်သူ ( Guardian ) လို့အမည်ရတဲ့ ဗြိတိန်နိုင်ငံထုတ်သတင်းစာကတော့ ကိုဗစ် ၁၉ ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ စီးပွားရေးကျဆင်းမှုဒဏ်ကို ပရိသတ်ထောက်ခံမှုနဲ့ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ တဲ့ အခြေအနေမှာရှိတယ်။

ဂါဒီးယန်းသတင်းစာက ပုံနှိပ်သတင်းစာအဖြစ်ရော၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်သတင်းစာအဖြစ်ရော ဖြန့်ချိ တယ်။ ပုံနှိပ်သတင်းစာက ဗြိတိန်နိုင်ငံမှာ စောင်ရေ တစ်သိန်းနှစ်သောင်းကျော်ရှိတယ်။ ဒစ်ဂျစ်တယ်သတင်းစာက အခြားသတင်းစာကြီးတွေလို အခ ကြေးငွေမယူဘူး။ တင်သမ ျှ သတင်းအားလုံးကို အခမဲ့ကြည့်လို့ရတယ်။ ဒါပေမယ့် ဂါဒီးယန်းသတင်းစာကို ကူညီ ချင်တယ်ဆိုရင်တော့ နှစ်စဉ်ကြေး ဒေါ်လာ ၆၀ လှုဒါန်းလို့ရတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၁၉ ခုနှစ်ကုန်မှာ အဲဒီလို နှစ်စဉ်ကြေးပေးသူပေါင်း ခြောက်သိန်း သုံးသောင်း ကျော်ရှိတယ်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အတွင်းမှာ နှစ်စဉ်ကြေးလှုဒါန်းသူ နှစ်သိန်း ခြောက်သောင်းကျော် တိုးလာခဲ့တဲ့အတွက် အခု ဆိုရင် ဂါဒီးယန်း ဒစ်ဂျစ်တယ်သတင်းစာအတွက် နှစ်စဉ်ကြေး လှုဒါန်းသူပေါင်း ကိုးသိန်းကျော်ရှိလာပြီ လို့ ဂါဒီးယန်းသတင်းစာနှစ်ချုပ်ရှင်းတမ်းအရ သိရ တယ်။

ဒီလိုထောက်ခံမှုတွေများပြားတာကလည်း အခြား ပုဂ္ဂလိက သတင်းစာတွေနဲ့ ကွာခြားတဲ့ ဂါဒီးယန်းသတင်းစာသမိုင်းကြောင်းကြောင့်လည်းဖြစ်ပါတယ်။

အခြားသတင်းစာတွေလို ဂါဒီးယန်းသတင်းစာကို မီဒီယာစီးပွားရေးလုပ်ငန်းကြီးတွေက ပိုင်ဆိုင် တာမဟုတ်ဘူး။ ဂါဒီယန်းသတင်းစာအယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် ၁၈၇၂ ခုနှစ်ကနေ ၁၉ ၂၉ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ယူသွားခဲ့တဲ့ စီပီစကော့ အမည်နဲ့ ထူထောင်ထားတဲ့ စကော့ရန်ပုံငွေ ( Scott Trust ) အဖွဲ့က တာဝန်ယူအုပ်ချုပ်တယ်။ စကော့ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ရဲ့ တစ်ခုတည်းသော ရည်ရွယ်ချက်က ဂါဒီးယန်းသတင်းစာရဲ့ အယ်ဒီတာလွတ်လပ်ခွင့်၊ စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့် နဲ့ လစ်ဘရယ် တန်ဖိုးတွေကို ရေရှည်တည်တံအောင်လုပ်ဖို့ပဲ၊ ကြော်ငြာရဖို့ ၊ အစုရှယ်ယာ ရှင် တွေကို အမြတ်ငွေခွဲဝေပေးဖို့မဟုတ်ဘူး။ သတင်းစာရှုံးရင် အခြားလုပ်ငန်းတွေက မြတ်တဲ့ ငွေနဲ့ သတင်းစာကို လည်ပတ်မယ်။ သတင်းစာမြတ်ရင် သတင်းစာထဲပြန်ထည့်မယ်။ ဒါပဲ။

ဂါဒီးယန်းသတင်းစာအတွက် ထားခဲ့တဲ့ စကော့ရဲ့ မူဝါဒတစ်ခုကတော့ ဂါးဒီးယန်းသတင်းစာဟာ “လူမုန်းများမှာကို မကြောက်ပဲ ပြောသင့် တာကို ပြော ” တဲ့။ လက်တွေ့မှာလည်း အဲဒီအတိုင်း ပဲရပ်တည်ခဲ့တယ်။ ဂါဒီးယန်းသတင်းစာက ဗြိတိန်နိုင်ငံနဲ့ နိုင်ငံတကာက အာဏာရှိသူ၊ လုပ်ပိုင် ခွင့်ရှိသူ၊ ချမ်းသာကြွယ်ဝသူတွေရဲ့ မမှန်မကန်လုပ်ရပ်တွေကို ဖော်ထုတ်တဲ့ကိစ္စမှာနာမည် ကြီး တယ်။

လက်သံပြောင်လွန်းတော့ ဗြိတိန်နိုင်ငံလို ဒီမိုကရေစီဘိုးအေနိုင်ငံမှာတောင် ဆိုဗီယက်လူလို့ ပုတ်ခတ်ခံရတယ်။ ဝန်ကြီးက တရားစွဲတယ်။ ပါလီမန်က သတင်းယူခွင့်ကန့်သတ်ခဲ့ဖူးတယ်။ ဗြိတိန် ထောက်လှမ်းရေး အဖွဲ့က သတင်းစာတိုက်က မှတ်တမ်းတွေကို သိမ်းယူဖျက်ဆီး တာလည်းကြုံခဲ့ရဖူးတယ်။

ဂါဒီးယန်းသတင်းစာကို တကယ့် လူထုသတင်းစာ၊ ဒီမိုကရေစီသတင်းစာ လို့ပြောလို့ရတယ်။ သူ့သတင်းခန်းလုပ်ဆောင်ချက် တွေကလည်း ရန်ပုံငွေအဖွဲ့သဘောတစ်ခုတည်း၊ အယ်ဒီတာချုပ်သဘောတစ်ခုတည်းနဲ့ လုပ် တာမျိုးမဟုတ်ဘူး။ ဂါးဒီးယန်းရဲ့ သတင်းခန်း အစည်းအဝေးက အခြားသတင်းစာတွေလို အယ်ဒီ တာတွေ၊ ဝါရင့်သတင်း ထောက်တွေပဲ တက်တာမဟုတ်ဘူး။ သတင်းခန်းက လူတွေသာမက၊ အိုင်တီ ဌာန၊ ကြော်ငြာဌာန၊ အုပ်ချုပ်ရေးဌာန ဘယ်သူမဆို တက်ခွင့်ရှိတယ်။ သာမန်ရက်တွေမှာ လူသုံးလေး ဆယ်တက်ပြီး သတင်းတွေထူးတဲ့အချိန်ဆိုရင် ငါးဆယ်၊ ခြောက်ဆယ်လောက်တက်တယ်။ အဲဒီသတင်းခန်း အစည်းအဝေးမှာ သတင်းနဲ့ပတ်သက်ရင် အနု ၊ အရင့်မရှိဘူး။ အားလုံး တန်းတူ ဆွေးနွေးလို့ရတယ်။

ဂါဒီးယန်းသတင်းစာမှာ လူထုအယ်ဒီတာ ဆိုတာရှိသေးတယ်။ လူထု အယ်ဒီတာကို စကော့ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့က တိုက်ရိုက်ခန့်တယ်။ အယ်ဒီတာချုပ်က ခန့်လို့ / ဖြုတ်လို့မရဘူူး။ လူထု အယ်ဒီတာ က သတင်းစာကို ပရိသတ်ရှုထောင့်ကနေသုံးသပ်တယ်။ ထောက်ပြတယ်။ ပရိသတ်တိုင်ကြားချက် တွေကို စုံစမ်းတယ်၊ ပြန်ဖြေရှင်းပေးတယ်။ လူထု အယ်ဒီတာရေးတဲ့ ဆောင်းပါးကို အယ်ဒီတာချုပ်က တည်းဖြတ်လို့မရဘူး၊ ငြင်းလို့မရဘူး။

ဂါဒီးယန်းသတင်းစာရဲ့ နောက်ထပ်ထူးခြားချက်တစ်ခုကတော့ သတင်းစာတိုက်ရဲ့ စာနယ်ဇင်း အတတ်ပညာအဆင့်အတန်း၊ ကျင့်ဝတ်လိုက်နာမှု၊ လူမှုရေးစံ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး စံ တွေကို လွတ်လပ်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု နဲ့ နှစ်စဉ်စစ်ဆေးခိုင်းပြီး ပြည်သူကို အစီရင်ခံတဲ့ စနစ်ပဲ။ ဗြိတိန်နိုင်ငံမှာ အဲဒီလို လုပ်တဲ့ ပုဂ္ဂလိက သတင်းစာဆိုလို့ ဂါဒီးယန်းသတင်းစာတစ်စောင်ပဲရှိ တယ်။

ကိုဗစ် ၁၉ ကပ်ရောဂါဖြစ်လာတော့ လူတွေက သတင်းအချက်အလက်တွေကို ပိုသိချင်လာတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ အမေရိကန် – တရုတ်အားပြိုင်မှု၊ ဗြိတိန် နိုင်ငံ နဲ့ဥရောပ သမဂ္ဂဆက်ဆံရေး ၊ စီးပွားရေးကျဆင်းမှု၊ အစွန်းရောက်အမျိုးသားရေး၊ ဘာသာရေး ဝါဒီ များအန္တရာယ် ဆိုတာ တွေကလည်း လူတွေရဲ့ စိုးရိမ်မှုကို မြင့်မားစေတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ စာဖတ် ပရိသတ်က တိကျခိုင်မာတဲ့သတင်းအချက်အလက်တွေကို လိုချင် လာတယ်။ ဓမ္မအဓိဋ္ဌာန်ကျကျ သုံးသပ်ချက်တွေ ကို ဖတ်ချင်လာတယ်။ ဒီအချက်တွေက ဂါဒီးယန်းသတင်းစာအပေါ် ကူညီပံ့ပိုးမှုတွေမြင့်မားလာစေတဲ့အဓိက အကြောင်းအရင်းတွေဖြစ်ပါတယ်။

သတင်းစာဆိုတာ လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးလိုပဲ စေတနာနဲ့ လုပ်ရပ်ကသာ လူတွေရဲ့ ယုံကြည်မှု ၊ ထောက်ခံမှု ကိုရယူနိုင်တယ်၊ အခက်အခဲမှန်သမ ျှကို ကျော်ဖြတ်နိုင်တယ်ဆိုတာ ဂါဒီးယန်း သတင်းစာ သက်သေပြလိုက်တာပဲဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံရေး ကကြီး ခခွေး

ရုပ်သံသတင်း၊ သတင်းစာ နဲ့ ဂျာနယ်တွေမှာပါတဲ့ နိုင်ငံရေးသတင်းတွေကို တွေ့တိုင်း နိုင်ငံရေး ဝေါဟာရတွေအကြောင်းမေးလေ့ရှိတဲ့ ၈ တန်းကလေးတစ်ယောက်အတွက် နိုင်ငံရေးအဘိဓာန် စာအုပ်လိုက်ရှာတဲ့အခါ

“ နိုင်ငံရေး ကကြီး ခခွေး” ( မင်းရွှေမောင် ၊ Myanmar Heritage စာအုပ်တိုက်၊ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀ ) ဆိုတဲ့ စာအုပ်ကိုတွေ့တယ်။ ဒီစာအုပ်က ဘာသာပြန်စာအုပ်ဖြစ်ပြီး မူရင်းစာအုပ်က “Politics for Beginners” ဆိုတဲ့စာအုပ်ဖြစ် ပါတယ်။

စာမျက်နှာ ၁၂၈ မျက်နှာရှိတဲ့ ဒီစာအုပ်မှာ အစိုးရအမျိုးမျိုး၊ နိုင်ငံရေးစနစ်များ၊ ရွေးချယ်တင်မြှောက် ပွဲများနှင့် ဆန္ဒမဲပေးခြင်း၊ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲ၊ နိုင်ငံရေးဝါဒစနစ်များ၊ အရေးပါသော မေးခွန်း များဆိုတဲ့ အခန်းခြောက်ခန်းပါပြီး ရုပ်ပုံများနဲ့ လိုတိုရှင်း ရေးသားထားတယ်။

မူရင်းစာအုပ်ရေးသားသူများက လစ်ဘရယ်ဒီမိုကရေစီ ရှုထောင့်ကနေရေးသားတာဖြစ်တဲ့အတွက် ကွန်မြူနစ်စနစ်၊ ဆိုရှယ်လစ်စနစ်၊ အီရတ်စစ်ပွဲ၊ ယူဂိုဆလာဗီးယာနိုင်ငံအရေးအခင်း စတာတွေ နဲ့ ပတ်သက်ပြီးရေးသားတဲ့အခါ ဘက်လိုက်မှုနည်းနည်းပါတယ်လို့ခံစားရတာကလွဲရင် စာအုပ်ရဲ့ ၉ ဝ% က နိုင်ငံရေးအခြေခံအချက်အလက်တွေကို ကလေးငယ်တွေ လွယ်ကူ ရှင်းလင်းစွာ နားလည်နိုင်အောင် ရေးထားတာတွေ့ရပါတယ်။

အမေဇုံ မှာတော့ ဒီစာအုပ်ကို အသက် ၈ နှစ် နဲ့ ၁၁ နှစ်ကြားကလေးတွေအတွက်လို့ ညွှန်းထား ပေမယ့် မြန်မာနိုင်ငံအခြေအနေနဲ့တော့ အထက်တန်းကျောင်းသားတွေအထိ ဖတ်သင့်တဲ့စာအုပ် ဖြစ်ပါတယ်။ ကျောင်းစာကြည့်တိုက်တွေမှာလည်းထားသင့်တဲ့စာအုပ်ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် စာအုပ်တန်ဖိုး ၆၀၀၀ ကျပ်ဆိုတာကတော့များတယ်။ အားလုံးလက်လှမ်းမီနိုင်တဲ့ ဈေးနှုန်းဖြစ်ရင်တော့ ပိုသင့်တော်မယ်လို့ထင်ပါတယ်။

သတင်းစာသမား

သတင်းစာလောကမှာ နှစ်ပေါင်းခြောက်ဆယ်ကျော် လုပ်ကိုင်ဖို့ဆိုတာ လွယ်တဲ့ အလုပ်မဟုတ် ဘူး။ ဒါပေမယ့် သတင်းစာအယ်ဒီတာလည်းမဟုတ်၊ သတင်းစာဆရာလည်းမဟုတ်၊ ပုံနှိပ်စက် ဆရာလည်း မဟုတ်တဲ့ သူလိုလူ လူတစ်ယောက် သတင်းစာလောကမှာ နှစ်ပေါင်းခြောက်ဆယ် ကျော် လှုပ်ရှားလုပ်ကိုင်နေတာကို သတိပြုမိသူ၊ အသိအမှတ်ပြုမယ့်သူလည်းမရှိပါဘူး။

သူ့ကို သတင်းစာလောကထဲရောက်အောင်ပို့ခဲ့တာတော့ သူ့ဆရာတော်ပဲ။ သူူ့ဇာတိက မော်လမြိုင်၊ မိဘတွေက လက်လုပ်လက်စား၊ သူ့ကိုမွေးတာက ၁၉ ၄၂ ခုနှစ် ၊ ခေတ်မပျက်ခင် လေးပေါ့။ ငယ်ငယ်က ဘုန်းကြီးကျောင်းသားဘ၀ နဲ့ နေခဲ့ရချိန်မှာ သူ့ဆရာတော်က သတင်းစာပုံမှန်ယူတယ်။ ထူးခြားတဲ့သတင်းတွေဆိုရင် ကိုရင်တွေ၊ ကျောင်းသားတွေကို ဖတ်ပြတယ်။ စစ်ပြီးခေတ်က သတင်းစာတစ်စောင်မှ တစ်မတ်ပဲပေးရ တယ်။

ဆရာတော် သတင်းစာဖတ်ပြတဲ့အခါတိုင်း သတင်းစာဆိုတာ တန်ဖိုးရှိတယ်။ သတင်းစာ ထုတ်တဲ့ လူတွေကိုလည်းကျေးဇူးတင်ဖို့ကောင်းတယ်၊ ငွေတမတ်နဲ့ တစ်နိုင်ငံလုံး၊ တစ်ကမ္ဘာလုံးက အကြောင်းတွေသိရတယ်လို့ ပြောလေ့ရှိတယ်။ ဆရာတော့်စကားကို အမြဲကြားနေရတော့ စတုတ္ထ မဏ္ဍိုင်တွေ ဘာတွေသိလို့တော့မဟုတ်ဘူး။ သတင်းစာဖတ်တာကောင်းတယ်။ သတင်းစာ ထုတ်တဲ့ သူတွေကိုကျေးဇူးတင်ရမယ်ဆိုတာ စိတ်ထဲစွဲနေတယ်။

သူအသက် ၁၅ နှစ်မှာ အလုပ်လုပ်မယ်ဆိုပြီး ရန်ကုန်ကို ထွက်လာတယ်။ ရန်ကုန်ဘူတာကြီး ရောက်တော့ အိပ်ထဲမှာ ငွေတစ်ကျပ်ခွဲပဲပါတယ်။ အဖေ၊ အမေကို ထောက်ပံ့ချင်လို့သာ ထွက် လာတာ ရန်ကုန်မှာ အသိမရှိဘူး။ ဘုန်းကြီးကျောင်းမှာတည်းမယ်၊ အလုပ်ရှာမယ်ဆိုတဲ့စိတ်ပဲ ရှိတယ်။ ကံကောင်းချင်တော့ ရန်ကုန်ရောက်တဲ့နေ့ပဲ အနော်ရထာလမ်းပေါ်မှာ လေ ျှာက်သွားရင်း နဲ့ ဖိနပ်တွေတင်လာတဲ့ တွန်းလှည်းတစ်စီး ဘီးပြုတ်ပြီး ဒုက္ခရောက်နေတာတွေ့လိုဝင်ကူညီပေး ရင်းနဲ့ ဖိနပ်လုပ်ငန်းရှင်က သဘောကျသွားပြီး ခေါ်သွားတယ်။ သူတို့ဆိုင်က ၃၅ လမ်းထိပ် မှာ ရှိတယ်။ လမ်းထဲမှာ အလုပ်ရုံရှိတယ်။ ပထမတော့ လခမရဘူး၊ ထမင်း ကျွေး၊နေစရာပေးပေါ့။ နောက်တော့ တစ်လ နှစ်ဆယ်ကျပ်ပေးတယ်။

ဖိနပ်ဆိုင်မှာလုပ်ရင်းနဲ့ တစ်နှစ်လောက်ကြာတော့ အပိုဝင်ငွေရအောင် အလုပ်တစ်ခုလုပ်မယ်လို့ စဉ်းစားတော့ ဆရာတော် ပြောတဲ့စကားကို သတိရပြီး သတင်းစာပို့တဲ့အလုပ်ဝင်လုပ်တယ်။ အဲဒီ ခေတ်က သတင်းစာတွေက မနက်နှစ်နာရီဆိုရင် စဖြန့်ပြီ။ ဒီတော့ မနက်ပိုင်းသတင်းစာပို့ ပြီးမှ ဆိုင်အလုပ်လုပ် လို့ရတယ်။ ကျောင်းသားတွေ၊ ရုံးဝန်ထမ်းတွေတောင် မနက်ပိုင်းသတင်းစာပို့ ပြီး အပိုဝင်ငွေရှာကြတယ်။ ဒီဘက်ခေတ်မှာတော့ အစိုးရသတင်းစာတွေက တစ်ခါတစ်လေ ထွက် ချိန်နောက်ကျတယ်။ မမှန်တော့ဘူး။

အဲဒီခေတ်က သတင်းစာတစ်စောင်ကို ၁၅ ပြားနဲ့ယူရတယ်။ ပြန်ရောင်းတော့ ၂၅ ပြား (တစ်မတ်)၊ ဖြန့်တာကလည်း အခုခေတ်လို့ ကိုယ့်မြို့နယ်နဲ့ ကိုယ်မဟုတ်သေးဘူး။ မြို့အနှံ့လက်ပွေ့လိုက် ရောင်းရင်း ဖောက်သည်ဖြစ်သွားတဲ့သူဆီ ပုံမှန်ပို့ပေးတာပဲ။ သူဆိုရင် ကျောက်တံတား၊ ပန်းဘဲ တန်းကနေ လမ်းမတော်၊ အလုံအထိ ပို့ခဲ့ဖူးတယ်။ တစ်နေ့ကို အစောင်တစ်ရာလောက်ပို့ရတယ်။ အဲဒီအချိန်က ငွေတန်ဖိုးရှိတော့ အဖေနဲ့ အမေကို ကောင်းကောင်းထောက်ပံ့နိုင်တယ်။

၁၉ ၆၇ ခုနှစ်ကျတော့ သူ့အလုပ်ရှင်တွေ ဆိုင်ပိတ်ပြီး ပြည်ပထွက်သွားတယ်။ အဲဒီအချိန်ကစပြီး သတင်းစာပို့တဲ့အလုပ်တစ်ခုပဲ လုပ်ခဲ့တာ ဒီနေ့အထိပဲ။

သတင်းစာပို့သမားသက်တမ်းမှာ သူပို့ခဲ့တဲ့သတင်းစာတွေက ဗိုလ်တထောင်၊ ကြေးမုံ၊ မြန်မာ့အလင်း ၊လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်၊ ရန်ကုန် သတင်းစာတွေ၊ အဲဒီအချိန်က သတင်းစာ တွေက ဆိုက်ကြီးတွေများတယ်။ သူ့ဘဝမှာ သတင်းစာတွေက အရွယ်အစားသေးသေး လာတယ်။ သတင်းစာဈေးကကြီးကြီးလာတယ်။ သတင်းစာကိုယ်စားလှယ်ယူရတဲ့စနစ်တွေ လည်းပြောင်းလာတယ်။ ကိုယ့်မြို့နယ်နဲ့ကိုယ်ပဲပို့ရတော့တယ်။ဒ့ါကြောင့် ကျောက်တံတား မြို့နယ်တစ်ခုပဲပို့တော့တယ်။

ဟိုတုန်းက သတင်းစာယူတဲ့သူဆိုရင် လေးငါးဆယ်နှစ် ဆက်တိုက်ယူတယ်။ အပြောင်းအလဲ မရှိဘူး။ အခုတော့ အဲဒီလို ယူတဲ့သူအတော်နည်းသွားပြီ။ တစ်ချို့က အခန်းငှားနေတော့ ဟို ပြောင်း၊ သည်ပြောင်း၊ တစ်ချို့ကလည်း သတင်းစာဈေးတက်လို့၊ စိတ်ဝင်စားစရာသတင်း နည်း လို့ဆိုပြီး ယူလိုက်၊ မယူလိုက်။ သတင်းစာပို့ရတာလည်း အရင်နဲ့မတူတော့ဘူး။ ဟိုတုန်းက တိုက်တွေကလည်း သုံးလေးထပ်ပဲမြင့်တယ်။ အိမ်တွေကလည်း တစ်အိမ်နဲ့တစ်အိမ် ခြားတယ်။ ဒီတော့ စက်ဘီးပေါ်ကနေ ပစ်တင်ပေးသွားလို့ရတယ်။ အခုကျတော့ အထပ်မြင့်တိုက်တွေ၊ အခန်း တွေကလည်း ပြွတ်သိပ်နေတော့ စက်ဘီးပေါ်က ဆင်းပြီး ပစ်တင်လို့ရတာပစ်တင်။ တွဲလောင်းချ ထားတဲ့ ကလစ်မှာ ညှပ်သင့်တာညှပ်လုပ်ရတယ်။ သတင်းစာလိပ်ပြီး ပစ်တင်တာကလည်း နည်းစနစ်လိုတယ်။ လက်ကိုလွှဲပြီး ပစ်ရင် အချိန်အဆမမှန်ဘူး။ လက်ကောက်ဝတ်ကို ဆတ်ပြီး ပစ်ရတယ်။ ဒါမှ ကိုယ်လိုချင်တဲ့နေရာကို တည့်တည့်ရောက်တယ်။

သတင်းစာတွေခေတ်ကောင်းချိန်က သတင်းစာပို့သူတွေလည်းခေတ်ကောင်းခဲ့တာပဲ။ သူဆိုရင် တစ်ချိန်မှာ အစောင်သုံးရာလောက်အထိ ပို့ခဲ့ရပြီး တစ်ယောက်ထဲမနိုင်လို့ အကူနှစ်ယောက် တောင် ငှားခဲ့ရဖူးတယ်။ အဲဒီလို ခေတ်ကောင်းခဲ့သလို ဒုက္ခလည်းရောက်ဖူးတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ ရှစ်နှစ် ကျော် လောက်က အစိုးရသတင်းစာတိုက်တွေမှာ သတင်းစာဖိုးတွေမသွင်းလို့ဆိုပြီး အမှုတွေဖြစ်ကြ တယ်။ အဲဒီတော့မှာ သူသွင်းတဲ့ငွေတွေ စာရင်းမဝင်ဘဲ ကြွေးကျန် စာရင်းပေါ်နေ တယ်ဆိုတာသိရတယ်။ တကယ်တော့ လစဉ်ငွေသွင်းနေတာပဲ။ ဒါပေမယ့် လူချင်းခင်နေတော့ ပြေ စာတွေဘာတွေမတောင်းမိဘူး။ ကိုယ်ရမယ့် သတင်းစာကလည်း လစဉ်ရနေတော့ သံသယ လည်း မရှိဘူးပေါ့။

အမှုဖြစ်တော့ ကြွေးကျန်ရှိတဲ့ကိုယ်စားလှယ်တွေ ကို သတင်းစာဖြတ်လိုက်တယ်။ ပေးရမယ့် ကြွေးက လည်း ငါးသိန်း၊ခြောက်သိန်းဆိုတော့ ချက်ခြင်းမဆပ်နိုင်ဘူး။ ချေးငှားရသေးတယ်။ အဲဒီမှာ သတင်းစာတစ်လလောက်ဖြတ်ခံလိုက်ရပြီးဖောက်သည်တွေအတော်ဆုံးသွားတယ်။ ( သူ က ကျွန်တော့်ကို ဘယ်သူမှန်းမသိဘူး။ ဒါပေမယ့် သူပြောတာနားထောင်ရင်း အဲဒီအမှုအကြောင်းသိနေတဲ့အတွက် ပြန်ကြားရေး ကိုယ်စား မျက်နှာပူမိတယ်။ )

သတင်းစာသမားဘဝက ကျန်တဲ့အလုပ်တွေနဲ့မတူဘူး။ သင်္ကြန်တွင်းကလွဲရင် ပိတ်ရက်မရှိဘူး။ နေပူပူ၊မိုးရွာရွာ အလုပ်ပျက်လို့မရဘူး။ ဒါပေမယ့် သူ့ဘဝမှာ အသက်ခြောက်ဆယ်ကျော်တဲ့ အထိ ဖျားနာတာလုံးဝမရှိဘူး။ အသက်ခြောက်ဆယ်ကျော်မှ ကားနှစ်ခါအတိုက်ခံရတယ်။ ပထမ တစ်ခါက ကမ်းနားလမ်းမှာ၊ နောက်တစ်ခါက ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်းမှာ။ နှစ်ခါလုံးပေါင်ကျိုးပြီး စတီးချောင်းထည့်ထားရတယ်။ တိုက်တဲ့အချိန်က မနက်အစောကြီးဆိုတော့ မောင်းပြေးသွားတဲ့ အတွက် ဘေးက ဝိုင်းပြီးဆေးရုံပို့ရတယ်။ ဒီနှစ်ဆန်းမှာ လေဖြန်းပြီး ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးမှာ ငါးရက် တက်လိုက်ရသေးတယ်။

ဒါပေမယ့် ခြေထောက်ပဲကျိုးကျိုး၊လေပဲဖြန်းဖြန်း ဆေးရုံဆင်းတာနဲ့ သတင်းစာပြန်ပို့တာပဲ။ သတင်းစာပို့တာကိုက နလံပြန်ထူဖို့အတွက်လေ့ကျင့်ခန်းလို့ ခံယူထားတယ်။ နောက်ပြီး ငွေယူထားပြီး သတင်းစာမပို့နိုင်ရင် သူ့တာဝန်မကျေဘူးလို့ခံစားရတယ်။ ဒါ့ကြောင့် လေဖြန်း ထားလို့ ခြေထောက်တစ်ဖက် နည်းနည်းဆာနေပေမယ့် သတင်းစာပို့မပျက်ဘူး။

လူတွေသတင်းစာဖတ်တာနည်းလာတာကို သူလည်းခံရတာပဲ။ တစ်ချိန်က စောင်ရေ နှစ်ရာ သုံးရာ ပို့ရာကနေ ကြေးမုံ တစ်ရာလောက် ၊ မြန်မာ့အလင်း သုံးဆယ်ကျော် ၊ အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ ဆယ်စောင်၊ ဆယ့်ငါးစောင် ပဲပို့ရတော့တယ်။ ကိုဗစ်ဖြစ်ပြီးနောက်ပိုင်း အခုတော့ ကြေးမုံ ၅၇ စောင် ၊ မြန်မာ့အလင်း ၁၆စောင် နဲ့ အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ ငါးစောင် ပဲရှိတော့တယ်။ ပုဂ္ဂလိက သတင်းစာထဲမှာ စံတော်ချိန်တစ်ခုပဲ ပို့ရတယ်။ ဒါကလည်း လေးငါးစောင်ပဲ။

အခု အသက် ၇၉ နှစ်ရှိပြီဆိုတော့ သူ့အသက်အရွယ်နဲ့ ဒီအလုပ်က အနားယူသင့်ပြီ ပေါ့။ သား ဖြစ်သူက မှော်ဘီမှာ အလုပ်အကိုင်နဲ့ ၊ အိမ်ထောင်နဲ့ ။ ဇနီးဖြစ်သူက သားနဲ့သွားနေ တယ်။ သူက လိုက်မသွားဘူး။ သာကေတမှာ တစ်လသုံးသောင်းနဲ့ အခန်းငှားနေတယ်။ မနက် လေးနာရီဆိုရင် ကြားကားနဲ့ ၄၆ လမ်းထိပ်ကိုလာတယ်။ မိတ်ဆွေတွေနဲ့လက်ဖက်ရည်သောက် တယ်။ သတင်းစာလိုက်ပို့တယ်။ သတင်းစာ နောက်မကျဘူးဆိုရင် ၁၁ နာရီဆိုရင် သူ့အလုပ်ပြီး ပြီ။ သာကေတပြန်၊ သူ့အခန်းလေးထဲမှာ စာဖတ်၊ ညနေ လေးနာရီ၊ငါးနာရီဆိုရင် သူ့ခြေထောက် အတွက် ထိုင်၊ထ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်၊ ရေချိုး၊ ထမင်းစား၊ ည ၇နာရီထိုးရင်း ဘုရားရှိခိုး။ အိပ်ယာဝင်။ ထမင်းချက်မစားဘူး။ မြို့ထဲ နဲ့သာကေတ အဆင်ပြေတဲ့နေရာဝယ်စားလိုက်တာပဲ။ တစ်ခါ ပြင် ၈၀၀/ ၁၀၀၀ ဆိုရင် သူ့အတွက်လုံလောက်ပြီ။

ဘယ်အချိန်ထိ သတင်းစာပို့ဦးမလဲဆိုတော့ အိပ်ယာထဲက မထနိုင်အောင် နေမကောင်းဖြစ်တဲ့ အထိ၊ ဒါမှ မဟုတ် သတင်းစာပို့ရင်း လဲကျပြီး သေတဲ့အထိ လုပ်ဦးမှာပဲတဲ့။ သတင်းစာပို့တဲ့ လူသစ် လေးတွေကို ဘာမှာခဲ့ချင်လဲဆိုတော့

“ သတင်းစာလပေး မှာဖတ်တဲ့သူက သူ့အတွက် အရေးကြီး တဲ့ သတင်း၊ ကြော်ငြာတွေကို အချိန်မီ သိချင်လို့မှာဖတ်တာ။ အဲဒါကို ကိုယ်ချင်း စာ ပါ။ သတင်းစာကို ဘယ်အချိန်ပို့ ပို့ ရပါတယ်လို့ သဘောမထားနဲ့၊ အစောဆုံးရောက်အောင်ပို့ ” လို့ မှာခဲ့ချင်တယ်တဲ့။

သတင်းလောကသားမဟုတ်ပေမယ့် သတင်းစာကို ချစ်တဲ့သူတစ်ယောက် ကျောက်တံတား မြို့နယ်မှာ သတင်းစာပို့နေပါတယ်။

အရှိန်လျော့သွားပြီလား ပိုးလမ်းမ

၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလ ၁၄ ရက်နေ့မှာ တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင်းဖျင်က နိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်သုံးဆယ်နီးပါး နဲ့ နိုင်ငံပေါင်း ၁၃၀ ကျော်က ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တွေတက်ရောက်တဲ့ ၂၁ ရာစု ပိုးလမ်းမသစ် နိုင်ငံတကာအစည်းအဝေး ( The Belt and Road Forum for International Cooperation) မှာ အဖွင့်မိန့်ခွန်းပြောခဲ့တယ်။ အဲဒီအခမ်းအနားမှာ သမ္မတ ရှီက ပိုးလမ်းမသစ် အခြေခံ အဆောက်အအုံတည်ဆောက်ရေး စီမံကိန်းတွေအတွက် ဖွံ့ဖြိုးရေးချေးငွေ ဒေါ်လာ တစ်ထရီလျံ နီးပါး အသုံးပြုမယ်လို့ကြေညာခဲ့ပြီး ပိုးလမ်းမ သစ် စီမံကိန်းကို “ ၂၁ ရာစု အထူူးခြားဆုံး စီမံကိန်း” လို့ မှတ်ချက်ပေးခဲ့တယ်။

သူပြောတာလည်း မမှားဘူး။ ပိုးလမ်းသစ်စီမံကိန်းက ငွေကြေးဖောင်းပွမှုတွေကိုထည့်တွက်ရင် တောင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အကြီးမားဆုံး ဖွံ့ဖြိုးရေးစီမံကိန်း လို့ ပြောရမယ့် အမေရိကန်တွေရဲ့ ဥရောပတိုက်ပြန်လည်ထူထောင်ရေး မာရှယ်စီမံကိန်းထက် ခုနှစ်ဆ များတယ်။

တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံတကာဖွံ့ဖြိုးရေးစီမံကိန်းတွေအတွက်လိုအပ်တဲ့ငွေကြေးကို အဓိက ထုတ်ချေး တာကတော့ တရုတ်အစိုးရရဲ့ အဓိက ဘဏ်ကြီးနှစ်ခုဖြစ်တဲ့ China Development Bank နဲ့ Export-Import Bank of China ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ကြားမှာ ဒီဘဏ် နှစ်ခုရဲ့ နိုင်ငံ တကာ ချေးငွေက ဒေါ်လာ ၄၆၂ ဘီလျံရှိခဲ့တယ်။ ဒါဟာ အဲဒီကာလအတွင်း ကမ္ဘာ့ဘဏ်က ထုတ်ချေး ခဲ့တဲ့ ချေးငွေ ၄၆၇ ဘီလျံထက် မဆိုစလောက် ပဲနည်းတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘော်စတွန်တက္ကသိုလ် Global Development Policy Centerရဲ့ တွေ့ရှိချက်အရဆိုရင် ဒီဘဏ် နှစ်ခုရဲ့ နိုင်ငံတကာ ဖွံ့ဖြိုးရေးချေးငွေက ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှာ ဒေါ်လာ ၄ ဘီလျံပဲ ရှိတော့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ ( ပုံ ၁ )

အဲဒီတွေ့ရှိချက်ကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံတကာချေးငွေတွေဟာ ကြွေးဆုံး အန္တရာယ်နဲ့ ရင် ဆိုင်နေရပြီး ပိုးလမ်းမသစ် စီမံကိန်းအတွက်ချေးငွေတွေကို ပြန်လည်သုံးသပ်နေရပြီလားဆို တဲ့ မှန်းဆချက်တွေပေါ်ထွက်လာခဲ့တယ်။

ဝါရှင်တန်အခြေစိုက် CSIS သုတေသနအဖွဲ့က ပညာရှင် ဟီလ်မန်းကတော့ တရုတ် အနေနဲ့ ကြွေးဆုံးမယ့်အခြေအနေမှာရှိနေတဲ့ နိုင်ငံတွေနဲ့ ကြွေးမြီသက်သာခွင့်တွေ ဆွေးနွေးရဖို့ လို တယ်။ အဲဒီလိုမလုပ်နိုင်ရင် တရုတ်ဘဏ်တွေ ပြဿနာတက်လိမ့်မယ်လို့ပြောခဲ့တယ်။

တစ်ချို့နိုင်ငံတွေရဲ့ ကြွေးမြီအခြေအနေက ဟီလ်မန်းပြောသလိုပဲ အခြေအနေအတော်ဆိုး နေတယ်။ ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံဆိုရင် ၂၀၀၇ နဲ့ ၂၀၁၃ ကြားမှာ တရုတ်နိုင်ငံကနေ ဒေါ်လာ ၄၀ ဘီလျံ ချေးယူခဲ့တယ်။ ၂၀၁၃ နောက်ပိုင်းမှာ အရင်ကြွေးတွေကို ပြန်မဆပ်နိုင်တဲ့အပြင် စီးပွား ရေးကျဆင်းနေတာကို ကုစားနိုင်ဖို့အတွက်နောက်ထပ် ၂၀ ဘီလျံထပ်ချေးခဲ့ရတယ်။ လက်ရှိ အချိန်မှာ ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံရဲ့ ပြည်ပကြွေးက ဒေါ်လာ ၁၅၀ ဘီလျံရှိနေပြီး တရုတ်အကြွေးက အများဆုံးဖြစ်နေတယ်။ ဒါ့အပြင် တရုတ်ဟာ ၂၀၂၀ ထဲမှာ နိုင်ငံ ၁၂ နိုင်ငံနဲ့ ဒေါ်လာ ၂၈ ဘီလျံ တန်းဖိုးရှိတဲ့ကြွေးမြီတွေကို ပြန်လည်ညှိနှိုင်းနေရတယ်လို့ သတင်းတွေကဆိုတယ်။

ဘေ့ာစတွန်တက္ကသိုလ်ရဲ့ လေ့လာတွေ့ရှိချက်ကို လူတိုင်းက သဘောတူတာတော့မဟုတ်ဘူး။ Diplomat မဂ္ဂဇင်းမှာဆောင်းပါးရှင် Tristan Kenderdine က တရုတ် နိုင်ငံက ပိုးလမ်းမသစ် စီမံကိန်းအတွက်ချေးငွေတွေကို လေ ျှာ့ချလိုက်တာမဟုတ်ဘူး။ ငွေချေး တဲ့ စနစ်ပြောင်းလိုက် တာဖြစ်တယ်။ ပိုးလမ်းမသစ်စီမံကိန်းအတွက်ချေးငွေတွေမှာ နိုင်ငံပိုင် စီးပွားရေး လုပ်ငန်း (SOE)တွေ၊ အခြားဘဏ်တွေ နဲ့ နှစ်နိုင်ငံ စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု အစီအစဉ်များအရ ထောက်ပံ့တာတွေကို ဘော်စတွန်တက္ကသိုလ်က ထည့်တွက်မထားဘူးလို့ ဆိုတယ်။

Tristan Kenderdine က သာဓကအဖြစ် ကာဇက်စတန်နိုင်ငံကို ဥပမာပေးထားတယ်။ ဘော စတွန် တက္ကသိုလ်ရဲ့ တွေ့ရှိချက်အရ ကာဇက်စတန်နိုင်ငံကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၁၉ ခုနှစ် အတွင်း ဒေါ်လာ ၅.၇ ဘီလျံချေးခဲ့တယ်လို့ဆိုတယ်။ ဒါပေမယ့် တရုတ်-ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ သဘောတူညီချက်အရ ပိုးလမ်းမစီမံကိန်း အခြေခံအဆောက်အအုံတည်ဆောက်ရေး စီမံကိန်း ၅၆ ခု ဒေါ်လာ ၂၄. ၅၂ ဘီလျံဖိုးလုပ်ဆောင်နေတာကို ထည့်တွက်ဖို့ကျန်နေခဲ့တယ်။ အဲဒီလို ပဲ ဘော်စတွန်တက္ကသိုလ်က အာရှအလယ်ပိုင်းဒေသအတွက် တရုတ် ချေးငွေက ၁၉ .၃ ဘီလျံ ပဲရှိတယ်လို့ ဆိုပေမယ့် လက်တွေ့မှာ အနည်းဆုံးဒေါ်လာ ၄၁ ဘီလျံကျော်ချေးထားတယ်။

ပိုးလမ်းမသစ်စီမံကိန်းဟာ သမ္မတ ရှီကျင်ဖျင်ရဲ့ စီမံကိန်းဖြစ်တဲ့အတွက် အရှိန်လျော့သွားဖို့ အကြောင်းမရှိဘူး။ ဒါပေမယ့် တရုတ်အစိုးရကိုယ်တိုင်က ပိုးလမ်းမသစ် စီမံကိန်းချေးငွေ တွေ နဲ့ပတ်သက်ပြီး ပိုပြီး ချင့်ချင့်ချိန်ချိန်ဆောင်ရွက်လာတော့အမှန်ပဲ။

ဒီလိုဆောင်ရွက်လာရတဲ့ ပထမအချက်ကတော့ အမေရိကန်နိုင်ငံက တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ “ကြွေးမြီ ထောင်ချောက် ” ဆိုတဲ့ စကားလုံး နဲ့ ပိုးလမ်းမသစ်စီမံကိန်းအပါအဝင် တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံ ဖွံ့ဖြိုးရေးစီမံကိန်းတွေကို ဝါဒဖြန့်တိုက်ခိုက်လာတဲ့အတွက်ဖြစ်တယ်။ ဒါ့ကြောင့် ချေးငွေများ နဲ့ ပတ်သက်ရင် တရုတ်ဘက်က စီမံကိန်းရဲ့ အကျိုးအမြတ်နဲ့ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံရဲ့ ပြန်လည်ပေးဆပ်နိုင်စွမ်းကို ပိုပြီး တွက်ချက်လာတယ်။ သဘာဝပတ်ကျင်ထိခိုက်နိုင်မှုကို ထည့်စဉ်းစားလာတယ်။ အရင်လို နိုင်ငံရေးမဟာမိတ်ဖြစ်လို့၊ ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ လိုအပ်လို့ ဆိုပြီး ပုံအော ချေးတာမျိုး မလုပ်တော့ဘူး။

ဒုတိယအချက်ကတော့ ကိုဗစ် ၁၉ နဲ့ အမေရိကန်-တရုတ် ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲကြောင့် ပြောင်းလဲလာတဲ့ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးအခြေအနေ၊ ပြည်တွင်းစီးပွားရေးအခြေအနေများနဲ့ ပြန်လည် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ဖို့ လိုအပ်တဲ့အတွက်ဖြစ်တယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့အောက်တိုဘာ ၂၆ ရက်ကနေ ၂၉ ရက်နေ့အထိ ကျင်းပခဲ့တဲ့ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီအစည်းအဝေးမှာ သမ္မတ ရှီက စီးပွားရေးအရ ဆုံးရှုံးနိုင်မှုတွေကို ကာကွယ်ရမယ်၊ လေ ျှာ့ချရမယ်။ နိုင်ငံတကာအခြေအနေတွေ ကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာရတဲ့စိန်ခေါ်မှုတွေကို ထက်ထက်မြက်မြက်တုန့်ပြန်ဆောင်ရွက်ရမယ်လို့ ပြောခဲ့တယ်။

အဲဒီဗဟိုကော်မတီအစည်းအဝေးက ၁၄ ကြိမ်မြောက် ငါးနှစ်စီမံကိန်း ( ၂၀၂၁ – ၂၀၂၅) ကို အတည်ပြုခဲ့တယ်။ အဲဒီငါးနှစ်စီမံကိန်းရဲ့ ထူးခြားချက်ကတော့ အရင်လို တစ်နှစ်ကို ဂျီဒီပီ ဘယ်နှစ်ရာခိုင်နှုန်းတိုးရမယ်ဆိုတာက အဓိက မဟုတ်တော့ဘူး။ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု နဲ့ ပတ်သက်ရင် အရေအတွက် ထက် အရည်အသွေးကို ပိုပြီး ဦးစားပေးမယ်လို့ဖော်ပြခဲ့တယ်။ အဲဒါ အပြင် ပြည်ပဈေးကွက်ကို ဦးစားပေးသလို ပြည်တွင်းဈေးကွက်ကို ဦးစားပေးမယ်၊ ပြည်တွင်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကို ဦးစားပေးမယ်လို့ သတ်မှတ်ခဲ့တယ်။ ဒီမူဝါဒဟာ နိုင်ငံတကာချေးငွေတွေ အပေါ်မှာလည်း သက်ရောက်မှုရှိနိုင်တယ်။

ပြန်ချုပ်လိုက်ရင်တော့ ပိုးလမ်းမသစ် စီမံကိန်းက အရှိန်မကုန်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် လက်ဖွာဖွာနဲ့ ငွေ ထုတ်ချေး တဲ့ခေတ်ကုန်သွားပြီလို့တော့ ပြောလို့ရပါတယ်။

ကိုးကား

၁။ Speech by H.E. Xi Jinping , President of the People’s Republic of China
At the Opening Ceremony of The Belt and Road Forum for International Cooperation
14 May 2017, Xinhua News Agency .
၂။ Financial Times, 12 December 2020.
၃။ Diplomat , 12 December 2020.
၄။ China Briefing, 12 November 2020.

လင်းယုန်နဲ့ နဂါးကြားက အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာ

ဒီဇင်ဘာ ၈ ရက်နေ့က နေ ၁၀ ရက်နေ့အထိ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသအတွင်း အမေရိကန် – တရုတ် အင်အားပြိုင်ဆိုင်မှုနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အွန်လိုင်းအလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲတစ်ခု တက်ခဲ့ရတယ်။ လူ ရှစ်ဆယ်ကျော်ပါဝင်ဆွေးနွေးတဲ့အထဲမှာ မြန်မာနိုင်ငံက တပ်မတော်အရာရှိနှစ်ဦး၊ ပညာရေးဝန် ထမ်းတစ်ဦး တက်ရောက်တာလည်း တွေ့တယ်။ ဆွေးနွေးပွဲက အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ အင်ဒို – ပစိဖိတ်မဟာဗျူဟာ နဲ့ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်း အင်အားတိုးချဲ့လာမှု တွေက ဒေသတွင်းနိုင်ငံတွေအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုအခြေအနေကို ဆွေးနွေးကြတာဖြစ်ပါတယ်။

အင်ဒို – ပစိဖိတ် ဆိုသည်မှာ

အင်ဒို – ပစိဖိတ်ဒေသဆိုတာက အာဖရိက တိုက် အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေကနေ အမေရိကန်နိုင်ငံ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေ အထိ ၊ တနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ နဲ့ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ နှစ်ခု ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ ဒေသကြီးဖြစ်ပါတယ်။

ဒီဒေသမှာ ကမ္ဘာအင်အားအကြီးဆုံးတပ်မတော်ဆယ်ခု အနက် ခုနှစ်ခုရှိတယ်။ အနုမြူလက် နက်ပိုင်ဆိုင်တဲ့ နိုင်ငံ ခြောက်နိုင်ငံရှိတယ်။ ကမ္ဘာ့ လူဦးရေ အများဆုံးနိုင်ငံကြီးနှစ်နိုင်ငံရှိတယ်။ စီးပွား ရေးအရပြောရရင် ကမ္ဘာ့ ဂျီဒီပီ ၆၀% က အင်ဒို-ပစိဖိတ်ဒေသကဖြစ်တယ်။ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး အင်အားအကြီးဆုံးနိုင်ငံဖြစ်တဲ့ အမေရိကန်၊ တရုတ်နဲ့ ဂျပန်ရှိတယ်။ ထွန်းသစ်စ စီးပွားရေး အင် အားကြီးနိုင်ငံဖြစ်တဲ့ အိန္ဒိယရှိတယ်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနဲ့ အင်ဒို-ပစိဖိတ်ဒေသနိုင်ငံတွေ ကြား ကုန်သွယ်မှုတန်ဖိုးက ဒေါ်လာ ၂.၃ ထရီလျံရှိတယ်။ ကမ္ဘာ့ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှုရဲ့ သုံးပုံတစ်ပုံက တောင်တရုတ်ပင် လယ် နဲ့ ၆၀% က အာရှဒေသကို ဖြတ်သန်းသွားရတယ်။ ကမ္ဘာပေါ်မှာ သဘောၤဝင်ထွက်အများဆုံး ဆိပ်ကမ်း ဆယ်ခုအနက် ကိုးခုရှိတယ်။ ဒီကိန်းဂဏန်းတွေက အင်ဒို – ပစိဖိတ်ဒေသရဲ့ မဟာဗျူဟာအရအရေးပါမှုကို ဖော်ပြနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အင်ဒို-ပစိဖိတ်ဆိုတဲ့စကားကို စသုံးခဲ့တာက ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ် ရှင်ဇိုအာဘေးပါ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် အိန္ဒိယ ပါလီမန်မှာ မိန့်ခွန်းပြောတဲ့အခါ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနဲ့ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာကို ဆက်စပ်ပြီးလုံခြုံရေးနယ် ဝန်း အဖြစ်ပြောခဲ့တယ်။ သူ့အယူ အဆအရ ဂျပန်၊ အိန္ဒိယ နဲ့ သြစတေးလျသုံးနိုင်ငံဟာ တရုတ် စစ်အင်အားကြီးထွားလာ မှုကို တန်ပြန်နိုင်ဖို့ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရ မှာဖြစ်ပါ တယ်။ဒါပေမယ့် အာဘေး ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ်ကနေ အနားယူလိုက်တော့ ဒီအယူအဆကိုဆက်အကောင်အထည်မဖော်နိုင်တော့ဘူး။

၂၀၁၂ ခုနှစ်မှာ အာဘေး ဝန်ကြီးချုပ်ပြန်ဖြစ်တော့ အမေရိကန်၊ ဂျပန်၊ အိန္ဒိယ၊ သြစတေးလျ ပူး ပေါင်းပြီး “ အာရှဒီမိုကရေစီလုံခြုံရေးစိန်ပွင့်” (“Asia’s democratic security diamond”) အဖြစ် နဲ့ အင်ဒို-ပစိဖိတ်ဒေသ တည်ငြိမ်အေးချမ်းရေးနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးရေးကိုဆောင်ရွက်ရမယ်ဆိုတဲ့ အယူ အဆကို ထပ်ပြီး ဖော်ထုတ်လာတယ်။ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းပြောရရင် ဒါဟာ တရုတ်နိုင်ငံကို အင်အားထိန်းညှိဖို့ အတွက် အာရှအင်အားကြီးဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတွေနဲ့ အမေရိကန် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ဖို့ တိုက်တွန်း လိုက်တာပဲဖြစ်ပါတယ်။

အမေရိကန်သမ္မတ ထရမ့် က အဲဒီအယူအဆကိုလက်ခံခဲ့ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ် အမေရိကန်အမျိုးသား လုံခြုံရေးမဟာဗျူဟာစာတမ်းမှာ အင်ဒို – ပစိဖိတ်ဒေသ ဆိုတဲ့စကားကို သုံးခဲ့တယ်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် မှတော့ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနနဲ့ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက အင်ဒို – ပစိဖိတ်ဒေသ မဟာဗျူ ဟာ နဲ့ပတ်သက်တဲ့စာတမ်းတွေ ထုတ်ပြန်ခဲ့တယ်။ အဲဒီမဟာဗျူဟာရဲ့ အဓိက ရည်ရွယ်ချက် ကတော့ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ စီးပွားရေး၊ စစ်ရေးအင်အားကြီးမားလာမှုနဲ့ သြဇာချဲ့ထွင်လာမှုကို ဒေသ တွင်းနိုင်ငံများနဲ့ ပူးပေါင်းပြီး တန်ပြန်ဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့ပဲဖြစ်ပါတယ်။

အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသ

အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသမှာ ကုန်းမြေနိုင်ငံနဲ့ ကျွန်းနိုင်ငံပေါင်း ၃၈ ခုရှိတယ်။ အဲဒီအထဲမှာ မြန်မာအပါအဝင် အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ၅ နိုင်ငံ အပါအဝင် အာရှ ၂၂ နိုင်ငံပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံကို ပို့တဲ့ရေနံ ၈၀% က က အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနဲ့ မလက္ကာ ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသွားတယ်။

အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာက ၁၅ ရာစုက စပြီး ပေါ်တူဂီ၊ ဒတ်ချ် နဲ့ အင်္ဂလိပ်တို့ အင်အားပြိုင်တဲ့နေရာ ဖြစ်ခဲ့တော့ ကုန်သွယ်ရေကြောင်းအင်အားကြီးနိုင်ငံဖြစ်လာရင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာကို သြဇာ ချဲ့ထွင်နိုင်ဖို့ ကြိုးစားတာ အစဉ်အလာဖြစ်နေပါပြီ။ ဒါ့ကြောင့်လည်း ၂၁ ရာစုမှာ အမေရိကန် နဲ့ တရုတ် အင်အားပြိုင်တဲ့နေရာဖြစ်လာတာ မထူးဆန်းဘူးလို့ဆိုရမှာပါ။

တရုတ်သဘောထား

တရုတ်ကတော့ ၂၀၀၇ ခုနှစ် အာဘေး မိန့်ခွန်း ပြောပြီးချိန်ထဲက အင်ဒို -ပစိဖိတ် လုံခြုံရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဆိုတာဟာ တရုတ်နိုင်ငံကို ထိန်းချုပ်ရေး မဟာဗျူဟာ လို့မြင်တဲ့အတွက် အမြဲတမ်းကန့်ကွက်ခဲ့တယ်။ တရုတ်ခေါင်းဆောင်တွေက အမေရိကန်ဟာ စစ်အေးတိုက်ပွဲ ကာလက ဆိုဗီယက်ကို ဝိုင်းပတ်ပိတ်ဆို့ထားသလို တရုတ်နိုင်ငံကိုလည်း အိန္ဒိယ ဂျပန် သြစတေးလျ နိုင်ငံတွေကို အခြေခံပြီး ဝိုင်းပတ်ပိတ်ဆို့ဖို့ကြိုးစားနေတယ်လို့ ရှုမြင်ခဲ့ တယ်။

တရုတ်နိုင်ငံက အင်ဒို – ပစိဖိတ်ဒေသ ဆိုတဲ့ အယူအဆကိုလက်မခံဘူး။ တရုတ်က အာရှ – ပစိဖိတ်ဒေသက သတ်သတ်၊ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသက သတ်သတ်လို့ခံယူတယ်။ အာရှ – ပစိဖိတ် ဒေသ မှာ ပထမကျွန်းတန်း ( first island chain) လို့ခေါ်တဲ့ ဂျပန်ကျွန်းစု ၊ တိုင်ဝမ် ကျွန်း၊ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုတွေပါဝင်တဲ့ဒေသ ၊ နောက်အဲဒီဒေသနဲ့ဆက်စပ်နေတဲ့ တောင်တရုတ် ပင်လယ် တို့ က တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှု နဲ့ လွတ်လပ်စွာ ရေကြောင်း ကုန်သွယ်နိုင်မှုတွေကို တိုက်ရိုက်ခြိမ်းခြောက်နိုင်တဲ့ ဒေသ တနည်းအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ အမျိုးသားလုံခြုံရေး အကျိုးစီးပွားရှိရာဒေသလို့ သတ်မှတ်ထား တယ်။ ( ပုံ ၁ )

အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသ ကိုတော့ စီးပွားရေးနဲ့ ကုန်သွယ်ရေးအကျိုးစီးပွားရှိရာဒေသအဖြစ် သတ် မှတ်ထားတယ်။ ဒီဒေသမှာ စစ် အင်အားတိုးချဲ့ဖို့ရည်ရွယ်ချက်မရှိဘူးလို့ ဆိုတယ်။

ဒေသတွင်းနိုင်ငံများအမြင်

အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာဒေသတွင်းမှာရှိတဲ့ နိုင်ငံအများစုအနေနဲ့ကတော့ တရုတ်နိုင်ငံ အင်အားကြီးမား လာမှုကို စိုးရိမ်တယ်။ အထူးသဖြင့်တောင်တရုတ်ပင်လယ်အရေးမှာ ငြိမ်းချမ်းစွာဖြေရှင်းရမယ့် အစား အင်အားသုံးပြီးဆောင်ရွက်လာတဲ့အချက်နဲ့ အဲဒီအခြေအနေကို တားဆီးဖို့အတွက် အမေရိကန်နိုင်ငံဘက်က ထိထိရောက်ရောက် မဆောင်ရွက်နိုင်တဲ့ အခြေအနေ ကို မြင်ပြီးတဲ့နောက် စိုးရိမ်မှုတွေပိုများလာတာဖြစ်တယ်။

ဒါပေမယ့် တစ်ဖက်မှာလည်း ဒေသတွင်းနိုင်ငံအများစုမှာ အခြေခံအဆောက်အအုံ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် ရေးအတွက် တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေလိုအပ်သလို တရုတ်နိုင်ငံနဲ့ကုန်သွယ်ရေးက နိုင်ငံစီးပွားရေးအတွက်အရေးကြီးတဲ့အခန်းကဏ္ဍမှာရှိတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ဒေသတွင်း ပြိုင်ဘက် လို့ဆိုရမယ့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင် ၂၀၁၉ မှာ တရုတ်နဲ့ နှစ်နိုင်ငံကုန်သွယ်မှုတန်ဖိုးက ဒေါ်လာ ၉ ၂ ဘီလျံ ကျော်ရှိတယ်။

ဒေသတွင်းနိုင်ငံအများစုကတော့ အမေရိကန် တရုတ် ပြိုင်ဆိုင်မှုက ဒေသတွင်း စီးပွား ရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အင်ဂျင်နှစ်လုံးဖြစ်စေချင်တယ်။ နှစ်နိုင်ငံကြား အင်အားချိန်ခွင်လ ျှာ ညီမ ျှနေပြီး ဒေသ တွင်း တည်ငြိမ်မှုအတွက် ဒေါက်တိုင်နှစ်ချောင်းဖြစ်စေချင်တယ်။
အမေရိကန် တရုတ်အားပြိုင်မှုက စစ်ရေး အရ ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မယ့်အခြေအနေကို ရောက်သွားမှာ၊ ဒေသတွင်းနိုင်ငံတွေအနေနဲ့ အမေရိကန် ကိုရွေးမလား၊ တရုတ်ကို ရွေးမလားဆိုတဲ့အခြေအနေ ရောက်သွားမှာကိုလည်း စိုးရိမ်ကြတယ်။

အိန္ဒိယ နိုင်ငံဘက်က ကြည့်ရင်တော့ တရုတ် ပါကစ္စတန် စီးပွားရေးစင်္ကြန် ( CPEC ) ရဲ့ Gwadar ရေနက်ဆိပ်ကမ်း ၊ တရုတ် မြန်မာ စီးပွားရေးစင်္ကြန် ( CMEC ) ရဲ့ ကျောက်ဖြူရေနက်ဆိပ် ကမ်း နဲ့ သီရိလင်္ကာမှာရှိတဲ့ Hambantota ရေနက်ဆိပ်ကမ်းတွေက အိန္ဒိယနိုင်ငံ ကို ဝိုင်းပတ်ထား သလို ဖြစ်နေတဲ့အပေါ် စိုးရိမ်မှုတွေရှိနေပါတယ်။ ဒီဆိပ်ကမ်းတွေဟာ တရုတ်ရေတပ် အခြေစိုက်စခန်း တွေဖြစ်လာဖို့ အလား အလာနည်းပါးပေမယ့် တရုတ်ရေတပ်သဘောၤတွေ ဆိုက်ကပ်ခွင့်၊ လောင်စာဆီနဲ့ အခြား အုပ်ချုပ်ထောက်ပံ့မှုလိုအပ်ချက်တွေ ဖြည့်ဆည်းခွင့်ရနိုင်တဲ့ အလားအလာ ရှိနေတာက အမေရိကန်နဲ့ အိန္ဒိယအတွက် စိတ်ပူစရာဖြစ်နေတယ်။

အာဆီယံ အတွက်ဆိုရင်လည်း အမေရိကန်ရဲ့ အင်ဒို – ပစိဖိတ်မဟာဗျူဟာက ခေါင်းကိုက်စရာ ဖြစ်ခဲ့တယ်။ အာဆီယံနိုင်ငံတွေက ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ နဲ့ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ နှစ်ခု အလယ်တည့် တည့်မှာရှိနေတယ်။ နောက်ပြီး ဒီသမုဒ္ဒရာနှစ်ခုကို ဆက်သွယ်ထားတဲ့ မဟာဗျူဟာအရ အရေး ပါတဲ့ ရေလက်ကြားတွေကလည်း အာဆီယံဒေသတွင်းမှာရှိနေတယ်။ ( ပုံ ၂ နဲ့ ၃ )

ဒါ့ကြောင့် အမေရိကန်ကလည်း သူ့ရဲ့ အင်ဒို – ပစိဖိတ်မဟာဗျူဟာမှာ ပါဝင်ဖို့ တိုက်တွန်း တယ်။ တရုတ်ကလည်း အင်ဒို – ပစိဖိတ်ဒေသ ဆိုတဲ့အယူအဆကို လက်မခံဖို့ တွန်းအားပေးတယ်။ နောက်ဆုံး အာဆီယံခေါင်းဆောင်တွေတိုင်ပင်ပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လမှာ “ အင်ဒို – ပစိဖိတ် ဒေသနှင့်ပတ်သက်သည့် အာဆီယံအမြင် ASEAN Outlook on the Indo-Pacific” ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ရတယ်။

အဲဒီကြေညာချက် အကျဉ်းချုပ်သဘောက အာဆီယံက အင်ဒို ပစိဖိတ် ဒေသကို အမေရိကန် တွေမြင်သလို တစ်ဆက် တစ်စပ်တည်းဒေသအဖြစ်မမြင်ဘူး၊ အပြန်အလှန်ဆက်နွယ် နေတဲ့ဒေသအဖြစ် ရှုမြင်တယ်။ ဒ့ါကြောင့် အင်အားပြိုင်ဆိုင်မှုထက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၊ အပြန်အလှန်ညှိနှိုင်းမှုကို မြှင့်တင်ရမယ်၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနဲ့ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုကို မြှင့် တင်ရမယ်။ အဲဒီလိုလုပ်နိုင်ဖို့ အာဆီယံရဲ့ ဗဟိုအချက်အခြာကျမှုကို အသုံးပြုရမယ်လို့ ဆိုလိုတာပါပဲ။

အဓိကကတော့ အာဆီယံက ဘယ်ဘက်ကိုမှ မလိုက်ဘူးဆိုတဲ့ ရပ်တည်ချက်ကို အင်အားကြီး နှစ်နိုင်ငံကို အသိပေးလိုက်တာပါပဲ။

ဘာဆက်ဖြစ်မလဲ

အမေရိကန်သမ္မတရွေးကောက်ပွဲမှာ ဂျိုးဘိုင်ဒန် အနိုင်ရလိုက်ပေမယ့် အင်ဒို ပစိဖိတ်ဒေသမှာ တရုတ်နိုင်ငံကို မဟာဗျူဟာ ပြိုင်ဘက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားတဲ့ အချက်ကတော့ ပြောင်းလဲ သွား မှာမဟုတ်ဘူးဆိုတာ ပြီးခဲ့တဲ့ လေးနှစ်အတွင်းမှာ ထရမ့်ရဲ့ အင်ဒို ပစိ ဖိတ် ဒေသနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ဥပဒေကြမ်းတွေကို ပါတီနှစ်ခုလုံးက ထောက်ခံအတည်ပြုပေးခဲ့တာကို ကြည့် ရင် မှန်းဆလို့ရတယ်။

ဒါ့ကြောင့် အင်ဒို ပစိဖိတ်ဒေသမှာ အမေရိကန် တရုတ် အင်အားပြိုင်ဆိုင်မှုက ဆက်ရှိနေမှာ သေချာတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် အန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာ ဒေသ နိုင်ငံများ အနေနဲ့ အမေရိကန် ဒါမှမဟုတ် တရုတ် တစ်ဘက်ဘက်ကို ရွေးရတဲ့အခြေအနေမရောက်ပါစေနဲ့လို့ ဆုတောင်း ဖို့ပဲရှိတယ်။