ဝဂ္ဂနာ နဲ့ ပရီဂေါဇင်

ပြီးခဲ့တဲ့ ဇွန် ၂၃ ၊ ၂၄ ရက်နေ့ ရုရှားနိုင်ငံမှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ဝဂ္ဂနာတပ်ဖွဲ့တွေရဲ့ ဆူပူထကြွမှု အရေးအခင်း အပြီးမှာ ဝဂ္ဂနာတပ်ဖွဲ့ နဲ့ သူတို့‌ခေါင်းဆောင်အကြောင်းကို ခြေရာကောက် ကြည့်ခဲ့ပါတယ်။

ဝဂ္ဂနာ တပ်ဖွဲ့ ဆိုတာ PMC Wagner ကုမ္ပဏီကို ရည်ညွှန်းပြီးပြောတာဖြစ်ပါတယ်။ ရုရှားလို အသံထွက်အမှန်က ဗဂ္ဂနာ Vagner လို့ ဆိုပါတယ်။ PMC ဆိုတာက private military company ပုဂ္ဂလိကစစ်ဘက်ရေးရာကုမ္ပဏီ ကို ဆိုလိုတာဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို ကုမ္ပဏီမျိုးက ရုရှားမှာတင်ရှိတာမဟုတ်ပါဘူး။ အနောက်နိုင်ငံတွေမှာလည်း ပုဂ္ဂလိကလုံခြုံရေးကုမ္ပဏီတွေရှိပြီး အစိုးရက တရား၀င်ငှားရမ်းသုံးတာရှိသလို ကုမ္ပဏီတွေ၊ ပုဂ္ဂလိကတစ်ဦးချင်း တွေ အတွက်လုံခြုံရေးလုပ်ပေးတာ၊ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာအကြံပေးတာ၊ တချို့နိုင်ငံအစိုးရတွေအတွက် လုံခြုံရေး သင်တန်းပေးတာတွေ လုပ်တယ်။ အီရတ်နဲ့ အာဖဂန်မှာ နာမည် ဆိုးနဲ့ ‌ကျော်ကြားခဲ့တဲ့ Black Water ဆိုရင် အမေရိကန်အခြေစိုက် ပုဂ္ဂလိက လုံခြုံရေးကုမ္ပဏီ ဖြစ်ပါတယ်။

ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုခေတ်တုန်းကတော့ ကွန်မြူနစ်စနစ်အောက်မှာ ပုဂ္ဂလိက လုံခြုံရေးကုမ္ပဏီ ဆိုတာာ မရှိဘူး။ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုပြိုကွဲသွားပြီးတဲ့အခါမှာ တပ်နီတော်တပ်ဖွဲ့အတော်များများ ဖျက်သိမ်းလိုက်ရ တဲ့ အတွက် စစ်မှုထမ်းဟောင်းတွေ အများကြီးဖြစ်လာတယ်။ တစ်ဖက်မှာလည်း စျေးကွက်စီးပွားရေး စနစ်ကို ပြောင်းလိုက်တဲ့အတွက် ခေတ်သစ်သူဌေးတွေလည်းပေါ်လာသလို တရားဥပ‌‌ဒေစိုးမိုးရေး အားနည်းလာတဲ့ အတွက် ရာဇ၀တ်ဂိုဏ်းတွေလည်း များလာတယ်။ အဲဒီအခြေအနေနှစ်ရပ်အောက်မှာ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ခေတ်ကာလက စစ်မှုထမ်း‌ဟောင်းတွေ၊ အထူးတပ်ဖွဲ့၀င်တွေ၊ ထောက်လှမ်းရေး အရာရှိဟောင်းတွေရဲ့ ပုဂ္ဂလိက လုံခြုံရေး ကုမ္ပဏီတွေ ပေါ်လာခဲ့တာပါပဲ။ အဲဒီ ကုမ္ပဏီတွေက ပထမပိုင်းတော့ ပြည်တွင်းမှာပဲ လှုပ်ရှားတယ်၊ နောင်တော့ တဖြေးဖြေးနဲ့နိုင်ငံတကာကို ခြေဆန့်လာကြတယ်။

ဝဂ္ဂနာ ဟာလည်း အဲဒီလို ကုမ္ပဏီတွေကိုအခြေခံပြီး ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ ကုမ္ပဏီဖြစ်ပြီး စိန့်ပီတာစဘဂ်မြို့မှာ ဌာနချုပ်ရှိပါတယ်။ ဝဂ္ဂနာတပ်ဖွဲ့ကို လူသိများထင်ရှား လာတာကတော့ ၂၀၁၄ ခုနှစ် မှာ ခွဲထွက်ရေးသမားတွေက ယူကရိန်းနိုင်ငံတောင်ပိုင်းက ခရိုင်းမီးယားနဲ့ အရှေ့ပိုင်း ဒွန်ဘတ်စ်ဒေသကနယ်တချို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်တဲ့အချိန် မှာဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၁၄ ယူကရိန်းအရေးအခင်းကို ပူတင်က ဒေသခံ ယူကရိန်းနိုင်ငံသားတွေရဲ့ ခွဲထွက်ရေး လှုပ်ရှား မှုအဖြစ်ပဲ ပုံဖော်ချင်တဲ့အတွက် ရုရှားစစ်တပ် အစား ဝဂ္ဂနာ တပ်ဖွဲ့ တွေကို ယူကရိန်းခွဲထွက်ရေး လှုပ်ရှား သူ တွေနဲ့ တွဲဖက်တိုက်ပွဲ၀င်ဖို့ အသုံးချခဲ့တာြဖစ် ပါတယ်။

အဲဒီနောက်ပိုင်းမှာတော့ ဝဂ္ဂနာ တပ်ဖွဲ့တွေက ရုရှားတပ်မတော်ကိုယ်စား အရှေ့အလယ်ပိုင်းက ဆီးရီးယားနိုင်ငံ၊ လစ်ဗျားနိုင်ငံ ၊ အာဖရိကတိုက်က ဗဟိုအာဖရိက နိုင်ငံ၊ မာလီနိုင်ငံ၊ ဆူဒန်နိုင်ငံနဲ့ မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံတွေမှာ ပါ၀င် တိုက်ခိုက်တာ၊ လေ့ကျင့်သင်တန်းပေးတာတွေ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီလို လုပ်နိုင်ဖို့အတွက် ရုရှားစစ်တပ်က ဝဂ္ဂနာ ကုမ္ပဏီကို ငွေကြေး၊ လက်နက်ခဲယမ်း နဲ့ စစ်အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းတွေထောက်ပံ့ပေးရတယ်၊ ဝဂ္ဂနာတပ်ဖွဲ့တွေလေ့ကျင့်ဖို့အတွက် ရုရှားစစ်တပ်လေ့ကျင့်ရေးစခန်းတွေကို အသုံးပြုခွင့်ပေးရတယ်။ ဝဂ္ဂနာတပ်ဖွဲ့တွေကို ယူကရိန်းစစ်ပွဲနဲ့ ပတ်သက်ပြီး လူသိများနေပေမယ့် ဝဂ္ဂနာ ကုမ္ပဏီရဲ့ အဓိက ဈေးကွက်က အာဖရိကတိုက်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံပေါင်း ၂၀ လောက်မှာ ရုံးခွဲတွေဖွင့်ထားပါတယ်။

ရုရှားအစိုးရရဲ့ ထောက်ပံ့ပေးမှုကြောင့်၂၀၁၆ ခုနှစ်တုန်းက အင်အား တစ်ထောင်ကျော်ပဲ ရှိတဲ့ ဝဂ္ဂနာတပ်ဖွဲ့ဟာ ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှာ အင်အားခြောက်ထောင် ကျော်ဖြစ်လာတယ်။ ၂၀၂၂ ယူကရိန်းစစ်ပွဲ စတင်ချိန်မှာတော့ ဝဂ္ဂနာတပ်ဖွဲ့ အခန်းကဏ္ဍက ပိုကြီးမားလာတယ်။ ယူကရိန်းစစ်မျက်နှာမှာတင် အင်အားနှစ်သောင်းကျော်ရှိပြီး တကမ္ဘာလုံးမှာ ဆိုရင် အင်အား လေးသောင်း လောက် ရှိမယ်လို့ခန့်မှန်းထားကြတယ်။ ဝဂ္ဂနာတပ်ဖွဲ့တွေက ယူကရိန်း စစ်မျက်နှာ က အရေးကြီးတဲ့ တိုက်ပွဲတွေမှာ ရှေ့တန်းက ပါ၀င်တိုက်ခိုက်ရတယ်၊ ဥပမာ ‌ခြောက်လကျော်လောက် နှစ်ဘက် တပ်ဖွဲ့တွေ အသေ အကြေတိုက်ခဲ့ရတဲ့ ဘတ်ခ်မု့ Bakhmut မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲဆိုရင် ဝဂ္ဂနာတပ်ဖွဲ့တွေက ဦးဆောင် တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက် ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့်လည်း ရုရှားတပ်ဖွဲ့တွေထက်စာရင် ဝဂ္ဂနာတပ်ဖွဲ့ တွေက ထိခိုက်သေဆုံးမှု နှုန်းထား ပိုများပါတယ်။ အဲဒီအချက်ကလည်း နှစ်ဘက်ဆက်ဆံရေး တင်းမာစေတဲ့ အချက် တစ်ချက်ဖြစ်လာခဲ့တာပါ။

ဝဂ္ဂနာကုမ္ပဏီ ပိုင်ရှင် ပရီဂေါဇနီ အကြောင်းကတော့ ဒီလိုပါ။

ပရီဂေါဇင် ကို ၁ ဇွန် ၁၉၆၁ ရက်နေ့ စိန့်ပီတာစဘဂ်မြို့မှာ ‌မွေးတယ်။ ဖခင်က သူငယ်စဥ်မှာပဲ ကွယ်လွန် သွား တယ်၊ မိခင်လုပ်သူက သူနာပြုလုပ်တယ်၊ နောက်အိမ်ထောင်ပြုတယ်၊ ပရီဂေါဇင် ရဲ့ ငယ်ဘ၀က ခက်ခဲ ကြမ်း တမ်းတယ်။ သူဖြစ်ချင်တာက ခရီးကြမ်းဖြတ်ကျော်စီးနင်းရတဲ့ နှင်းလျှောစီးသမား၊ ဒါ့ကြောင့် အားကစား သင် တန်းကျောင်းတက်တယ်၊ ကျောင်းပြီးပေမယ့် သူ့အားကစားသမားဘ၀က မအောင်မြင်ဘူး။ အဲဒီနောက်ပိုင်း သူ ဘာတွေဖြစ်ခဲ့တယ်ဆိုတာ တိတိကျကျ မသိကြဘူး။ ၁၉၈၁ ခုနှစ်မှာတော့ ခိုးမှု၊ လုယက်မှု စွဲချက်တွေနဲ့ ထောင် ဒဏ် ၁၂ နှစ် အပြစ်ပေးခံရတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကိုးနှစ်ပဲ ထောင်ထဲမှာနေရပြီး ၁၉၉၀ မှထောင်က လွတ်တယ်။

ထောင်က ထွက်လာပြီးတဲ့နောက်မှာတော့ ပရီဂေါဇင်ဟာ စီးပွားရေးလောကထဲကို ရောက်သွားတယ်၊ ဘယ် က ရတဲ့ အရင်းအနှီးတွေနဲ့ စီးပွားရေးလောကထဲရောက်သွားသလဲဆိုတာတော့ တိတိကျကျ မသိကြဘူး။ ဒါပေမဲ့ ၁၉၉၂ ခုနှစ်မှာတော့ Contrast ဆိုတဲ့ စိန့်ပီတာစဘဂ်မြို့ရဲ့ ကုန်စုံဆိုင်အုပ်စုမှာ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း အစုရှယ်ယာပါနေ ပြီ။ နောက်ပြီး မိတ်ဆွေနှစ်ယောက်နဲ့ပေါင်းပြီး စိန့်ပီတာစဘဂ်မြို့ရဲ့ ပထမဆုံး ကာစီနိုလောင်းကစားရုံကို ဖွင့် တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ပူတင်က စိန့်ပီတာစဘဂ်မြို့တော် ကစီနိုနဲ့ လောင်းကစားလုပ်ငန်းများ ကြီးကြပ်ရေး ဘုတ် အဖွဲ့ ဥက္ကဌဖြစ်တဲ့အတွက် သူတို့နှစ်ယောက်ဆက်ဆံရေးက အဲဒီအချိန်ထဲက စခဲ့တာဖြစ်တယ်လို့ ခန့်မှန်းကြ တယ်။

၁၉၉၅ ခုနှစ်မှာ ပရီဂေါဇင်က စားသောက်ဆိုင်လုပ်ငန်းထဲ ဝင်လာပြီး အဆင့်မြင့် စားသောက်ဆိုင်တစ်ဆိုင် ဖွင့် တယ်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှာ New Island အမည်နဲ့ ရေပေါ်စားသောက်ဆိုင်တစ်ဆိုင်ထပ်ဖွင့်တယ်။ အဲဒီဆိုင်က နာမည် ကြီးသွားပြီး စိန့်ပီတာစဘဂ်က ရေပေါ်ဆီတွေရဲ့ လက်သုံးဆိုင်ဖြစ်လာတယ်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှာ သမ္မတ ပူတင် က ပြင်သစ်သမ္မတ ရှီရက်ကို အဲဒီဆိုင်မှာ ညစာစားပွဲနဲ့ ဧည့်ခံခဲ့သလို ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှာလည်း ပူတင်ရဲ့ မွေးနေ့ကို အဲဒီ ဆိုင်မှာ ကျင်းပခဲ့တယ်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှာပဲ ပရီဂေါဇင်က Concord Catering နာမည်နဲ့ အစားအသောက် တည်ခင်း ကျွေးမွေးရေးကုမ္ပဏီကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး ပူတင်ရဲ့ စောင်မကြည့်ရှုမှုနဲ့ အစိုးရစာသင်ကျောင်းတွေ၊ ရုံးတွေ၊ စက်ရုံ အလုပ်ရုံတွေ မှာ ကျောင်းသားတွေ၊ အလုပ်သမားတွေ၊ ၀န်ထမ်းတွေအတွက် အစားအသောက် စီစဥ်ကျွေးမွေး ရတဲ့ ကန်ထရိုက်တွေရခဲ့တယ်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှာဆိုရင် ရုရှားတပ်မတော်အတွက် စားနပ်ရိက္ခာထောက်ပံ့ပေးဖို့ အတွက် ‌ဒေါ်လာ ၁ ဒဿမ ၃ ဘီလီယံတန် ကန်ထရိုက်ကို ရခဲ့တယ်။

ဒီလိုနဲ့ ပရီဂေါဇင်ဟာ ပူတင်ရဲ့ အတွင်းစည်း၀ိုင်းထဲက ပုဂ္ဂိုလ်တစ်‌ယောက်ဖြစ်လာပြီး ပူတင်အတွက် အမှောင့် လုပ်ငန်းတွေ လုပ်ပေးရတဲ့အထိဖြစ်လာတယ်။ သူတည်ထောင်ထားတဲ့ Internet Research Agency ဆိုရင် ၂၀၁၆ အမေရိကန်သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲမှာ ထရမ့်အနိုင်ရအောင် လူမှုကွန်ယက် အကောင့်တုတွေ၊ သတင်းမှား တွေ၊ ဝါဒဖြန့်ချိရေးဝက်ဘ်ဆိုက်တွေ သုံးပြီးလုပ်ခဲ့တယ် ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်နဲ့ အမေရိကန်နိုင်ငံ မှာ အမှုဖွင့်ထားခံရ တယ်။

၂၀၁၄ ခုနှစ် ယူကရိန်းခွဲထွက်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွေ ပေါ်လာပြီး ဝဂ္ဂနာတပ်ဖွဲ့ နာမည်ကြီးလာချိန်မှာ ဒီအဖွဲ့ခေါင်း ဆောင်ဟာ ပရီဂေါဇင် ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပေမယ့် ပရီဂေါဇင်က မဟုတ်တဲ့အကြောင်း အမြဲတမ်း ငြင်းခဲ့တယ်။ နောက်ဆုံး ၂၀၂၂ ယူကရိန်းစစ်ပွဲ ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၂ စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ ရောက်မှ ဝဂ္ဂနာ ကုမ္ပဏီကို ၂၀၁၄ ခုနှစ်မေလ မှာ သူကိုယ်တိုင်တည်ထောင်ခဲ့တဲ့ အကြောင်းနဲ့ ငွေကြေးအကျိုးအမြတ်အတွက် မဟုတ်ဘဲ ရုရှားနိုင်ငံအမျိုးသားအကျိုးစီးပွားကို အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ တည်ထောင်ခဲ့တာ ဖြစ်ကြောင်းပြောခဲ့ တယ်။

အဲဒီလို၀န်ခံပြီးနောက်ပိုင်းမှာတော့ ပရီဂေါဇင် ဟာ ယူကရိန်းစစ်မြေပြင်ကို ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ပြီး သူ့တပ်ဖွဲ့ ဝင် တွေကို အားပေးတာ၊ တိုက်ပွဲအခြေအနေတွေကို ရုရှားပြည်သူတွေသိအောင် တိုက်ရိုက်တင်ပြတာမျိုးတွေ လုပ်ခဲ့ တဲ့ အတွက် လူသိများထင်ရှားလာတယ်။ တစ်ဖက်မှာလည်း ရုရှားကာကွယ်ရေး၀န်ကြီး နဲ့ စစ်ဦးစီးချုပ်ရဲ့ စစ်ပွဲ ကွပ်ကဲမှုတွေကို ပြင်းပြင်းထန်ထန်‌ဝေဖန်ခဲ့တယ်။ ဗီဒီယိုတစ်ခုမှာဆိုရင် ကျဆုံးနေတဲ့ ဝဂ္ဂနာတပ်ဖွဲ့၀င်တွေရဲ့ အလောင်းတွေကို နောက်ခံထားပြီး ကာကွယ်ရေး၀န်ကြီးနဲ့ စစ်ဦးစီးချုပ်တို့ ရုံးခန်းထဲမှာ ဇိမ်ခံနေပြီး ရှေ့တန်းကို ပို့ပေးရမယ့် လက်နက်ခဲယမ်းတွေ၊ စစ်ပစ္စည်းတွေကို မပို့တဲ့အတွက် ရဲဘော်တွေ သေကုန်ပြီဆိုပြီး ဒေါသတကြီး ပြောခဲ့တယ်။

အခု ဇွန် ၂၃ ၊ ၂၄ ရက်နေ့တွေမှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ၃၆ နာရီကြာ ပဋိပက္ခက ယူကရိန်းစစ်ပွဲနဲ့ပတ်သက်ပြီး ပရီ‌ဂေါဇင်နဲ့ ကာကွယ်ရေး ၀န်ကြီး ဆာဂေးရှိုးဂူ တို့ကြားတင်းမာမှုရဲ့ ရလဒ် ဖြစ်ပါ တယ်။ ပရီဂေါဇင်က သူ့လုပ်ဆောင်ချက်က ပူတင်ကို ဆန့်ကျင်တာမဟုတ်ဘူး၊ တာ၀န်မကျေတဲ့ စစ်ဘက်ခေါင်း ဆောင်တွေကို ဖယ်ရှားဖို့သာဖြစ် တယ်လို့ ပြောပေမယ့် ပူတင်ကတော့ ဒီလုပ်ရပ်ဟာ နိုင်ငံတော်ပုန်ကန်မှု ဖြစ် တယ်လို့ ပြောခဲ့တယ်။

နောက်ဆုံးမှာဒီ ပဋိပက္ခက ဘီလာရုစ် သမ္မတရဲ့ ကြား၀င်စေ့စပ်မှုကြောင့် ပူတင်က ပရီဂေါဇင် နဲ့ ဝဂ္ဂနာ တပ်ဖွဲ့ ဝင် တွေကို အရေးမယူဘူးလို့ ဂတိပေး၊ ပရီဂေါဇင် က သူ့တပ်ဖွဲ့တွေကို မော်စကိုနဲ့ ကီလို ၂၀၀ အကွာ ရောက်နေရာ က နေ နောက်ပြန်လှည့်ပြီး မူရင်း တပ်စခန်းတွေကို ပြန်ဖို့ အမိန့်ပေး၊ သူကိုယ်တိုင်လည်း ဘီလာရုစ်နိုင်ငံကို ထွက် သွားဖို့ ကတိပေးတဲ့အတွက် ပြီးဆုံးသွားခဲ့ပါတယ်။

ဒီဆောင်းပါး‌ရေးနေတဲ့အချိန်ထိတော့ ပရီဂိုဇင် ဘယ်ရောက်နေတယ်ဆိုတာ မသိရသေးဘူး။ ဘီလာရုစ်အစိုးရ က လည်း ပရီဂိုဇင် ရောက်မရောက် နဲ့ ရောက်လာရင် ဘယ်လိုအနေအထားနဲ့ နေထိုင်ရမလဲဆိုတာ ထုတ်မပြော သေးဘူး။ ဒီလိုပဲ ဝဂ္ဂနာတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေနဲ့ ပတ်သက်ရင် ရုရှား အစိုးရ ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ်ကတော့ တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေကို အရေးမယူဘူး၊ ရုရှားကာကွယ်ရေး၀န်ကြီးဌာနနဲ့ ကန်ထရိုက်စာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီး အလုပ်လုပ်ခွင့်ရမယ်လို့ ပြောတာ ပဲရှိသေးတယ်၊ ဝဂ္ဂနာတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေဘက်က အဲဒီအဆိုကို လက်ခံခြင်းရှိ/ မရှိ မသိရသေးဘူး။