လ ျဟပ်တစ်ပဌက် ဘဏ်

အသုပ်စုံသည်လေသဟာ စတီသဇလုံထဲက မုန့်ဖတ်တလေကို တစ်ခါသုံသလက်အိတ်စလတ်ထာသတဲ့ လက်နဲ့ အာသပါသ တရ နယ်နေတယ်။

ဆိုင်ရဟေ့ ခလေသခဌေခုံတလေမဟာ အမျိုသသမီသလေသယောက်ထိုင်နေတယ်။ ၀၀ဖိုင့်ဖိုင့် တစ်ယောက်နဲ့ ပိန်ပိန် သလယ်သလယ်တစ်ယောက်က တစ်ဖလဲ့၊ အဒေါ်ကဌီသတစ်ယောက်နဲ့ သူ့သမီသအရလယ် အမျိုသ သမီသငယ်လေသက တစ်ဖလဲ့၊ အဒေါ်ကဌီသနဲ့ သူ့အဖော်က အသုပ်စုံစာသပဌီသလို့ ဟင်သခါသကို ဇိမ်ခံ သောက်နေတယ်။ ငဌုပ်ကောင်သမျာသမျာသ၊ အချိုမဟုန့်မျာသမျာသနဲ့ ဟင်သခါသဟာ အဟာရတန်ဖိုသအရ အနဟစ်သာရ မရဟိပေမယ့် မိုသအေသအေသ အသုပ်စုံစပ်စပ်နဲ့ လိုက်ဖက်ခံတလင်သတလေ့တာတော့ အမဟန်ပဲ။ မူလတန်ဖိုသမရဟိပေမယ့် အခဌေအနေအချိန်အခါကဌောင့် တန်ဖိုသတက်သလာသတတ်တာကလည်သ လောက သဘာဝပဲ။

၀၀ဖိုင့်ဖိုင့်အမျိုသသမီသကတော့ အသုပ်စုံသည်လေသကို မန်ကျည်သရေ နည်သနည်သထပ်ထည့်၊ ပဲမဟုန့် ထပ်ထည့်ညသ၊ ငဌုပ်သီသလျော့ စသည်ဖဌင့် ညလဟန်ကဌာသနေတယ်။ သူတို့ နဟစ်ယောက်ပဌောဆိုနေပုံ အရတော့ ဒီအမျိုသသမီသနဲ့ သူ့အဖော်က အသုပ်ဆိုင်လေသနဲ့ မနီသမဝေသ ဘဏ်ခလဲက ဝန်ထမ်သ တလေ၊ ဒီဆိုင်လေသရဲ့ ပုံမဟန်ဖောက်သည်တလေပဲ။ အရင်က ဘဏ်ဝန်ထမ်သဝတ်စုံလေသနဲ့ ကဌော့ကဌော့ မော့မော့ သလာသလာနေတဲ့ ဘဏ်ဝန်ထမ်သတလေဟာ ခေတ်အခါအရ သာမန်အရပ်ဝတ်လေသတလေ နဲ့ ဖဌစ်နေပဌီ။

စာသသုံသသူရဲ့ အလိုကျ ဆောင်ရလက်ပဌီသတဲ့အခါ အသုပ်စုံသည်လေသက အသုပ်စုံနဟစ်ပလဲကို အမျိုသသမီသ နဲ့ သူ့အဖော်ရဟေ့မဟာ ချပေသလိုက်တယ်။ ပဌီသတော့ “ အမတို့ ဘဏ်က ဒီနေ့ ပေသမဟာလာသ” လို့ မေသ လိုက်တယ်။ တကယ်တော့ ဒီဘဏ်ခလဲလေသဟာ ဘဏ်ရဟေ့မဟာ ရဟိတဲ့ အေတီအမ် စက်မဟာ တစ်ပါ တစ်ခါ လောက်ငလေဖဌည့်ပေသတာ၊ မိုဘိုင်သ အပလီကေသရဟင်သဖလင့်ပေသတာကလလဲရင် ငလေသလင်သ ၊ ငလေထုတ် ဘဏ်အလုပ်မလုပ်တာ ကဌာပါပဌီ။

အသုပ်စုံသည်လေသ အမေသကို ကဌာသတော့ ဝဖိုင့်ဖိုင့် အမျိုသမီသက “ ပေသနေတယ်လေ၊ သောကတလေ” လို့ ပဌန်ဖဌေတယ်။ ပဌီသတော့ သူ့အဖဌေကို သူသဘောကျပဌီသ သူ့အဖော် အမျိုသသမီသနဲ့ တူ ရယ်နေတယ်။

သူ့အဖဌေကို မရယ်နိုင်တာကတော့ အဒေါ်ကဌီသဘေသမဟာ ထိုင်နေတဲ့ အမျိုသသမီသငယ်လေသပဲ။ ဘဏ် ဝန်ထမ်သအမျိုသသမီသရဲ့ အဖဌေကို ကဌာသတာနဲ့ ဆတ်ကနဲ့ လဟည့်ကဌည့်ပဌီသ “ ဟုတ်တယ်။ ဘဏ်တလေက သောကတလေပေသတယ်၊ ကျလန်မတို့က ယုံကဌည်မဟုတလေ ပဌန်ထုတ်ယူနေကဌတယ်” လို့ ပဌောလိုက်တယ်။

အမျိုသသမီသငယ်လေသကို လဟမ်သကဌည့်လိုက်တော့ သူ့လက်ဖျံ ဖဌူဖဌူသလယ်သလယ်လေသမဟာ အနီရောင် နဲ့ ဂဏန်သနဟစ်လုံသရေသထာသတယ်။ ဒါဟာ ဆေသမဟင်ကဌောင်မဟုတ်ဘူသ။ မနက်လေသနာရီ၊ ငါသနာရီ ထပဌီသ ငလေထုတ်ပေသမယ်လို့ မေ ျဟာ်လင့်ရတဲ့ အေတီအမ်စက် ကို လာ၊ အရင်ရောက်တဲ့သူတလေက ပဌုစု ထာသတဲ့ တန်သစီ စာရင်သမဟာ နာမည်ပေသ။ လူစာသသလင်သလို့မရအောင် ကိုယ့်စီနီယာနံပါတ်ကို လက်ဖျံ မဟာ ရေသခံထာသရတဲ့ ဘဏ်ဒုက္ခသည် ဖဌစ်ကဌောင်သ ထောက်ခံစာ အမဟတ်အသာသပဲ။ နာဇီဂျာမနီ နိုင်ငံ တော်ကဌီသမဟာ ဂျူသလူမျိုသ အကျဉ်သသာသတလေကို တက်တူသထိုသပဌီသ မဟတ်တမ်သတင်ခံရ သလို အခု အမျိုသသမီသလေသ လက်ဖျံပေါ်က နံပါတ်ကလည်သ ကိုယ့်ပိုက်ဆံနဲ့ ကိုယ် ဘဏ်မဟာ ဒုက္ခခံ တန်သစီနေရသူဖဌစ်ကဌောင်သ အမဟတ်အသာသပဲ။ တစ်နေ့ တစ်နေ့ ဒီလို ဒုက္ခသည်တလေ သောင်သချီရဟိမယ်ထင်ပါရဲ့။ ကိုယ်လည်သ ပါခဲ့ဖူသတာပဲ။

အမျိုသသမီသငယ်လေသရဲ့ စကာသကဌောင့် ဘဏ်ဝန်ထမ်သအမျိုသသမီသ အိုသတိုသအမ်သတမ်သ ဖဌစ်သလာသတယ်။ ဘာမဟ ဆက်မပဌောတော့ပဲ အသုပ်စုံကို ငုံ့စာသနေတယ်။ အသုပ်စုံက မစပ်ပေမယ့် သူ့ နဖူသမဟာ ချလေသတလေစို့လာပါလာသ။ အမျိုသသမီသငယ်လေသနဲ့ အဒေါ်ကဌီသကတော့ ထပဌီသ မလဟမ်သမကမ်သက ရဟော့ ပင်သစင်တာဆီကို ထလက်သလာသတယ်။ အဲဒီက အေတီအမ်စက်မဟာ တန်သစီစာရင်သပေသထာသတယ် ထင်ပါရဲ့။

အသုပ်စုံသည်လေသကို ကျလန်တော့်အတလက် ပါဆယ်နဟစ်ထုပ်မဟာလိုက်တယ်။ ပဌီသတော့ “မင်သရော ဘယ်မဟာ အပ်ထာသသေသလဲ” လို့ မေသလိုက်တယ်။ အသုပ်ဆရာလေသက ရယ်ကျဲကျဲ နဲ့ ကျလန်တော် က ကဌလပ်ကဌလပ်အိပ်ထဲမဟာ အပ်ထာသတယ်လေ” လို့ပဌောတယ်။ အသုပ်စုံ အထမ်သမဟာ တလဲလောင်သ ချိတ်ထာသတဲ့ ကဌလပ်ကဌလပ်အိပ်က ငါသရာတန်၊ တစ်ထောင်တန်၊ နဟစ်ရာတန်၊ တစ်ရာတန်တလေ နဲ့ ဖောင်သ နေတယ်။

တစ်ခါတုန်သက သူ့ အထမ်သလေသမဟာ ဘာPay ၊ ညာ Pay ဆိုင်သဘုတ်လေသ ထောင်ထာသခဲ့ဖူသတာကို သတိ ရပဌီသ ဟို ဆိုင်သဘုတ်လေသရောလို့ မေသလိုက်တော့ အသုပ်ဆရာလေသက ဘဏ်ဝန်ထမ်သ အမျိုသသမီသ ကို အာသနာတဲ့ ပုံစံနဲ့ ရယ်ကျဲကျဲလုပ်နေတယ်။ သူလည်သ ယုံကဌည်မဟုကို ပဌန်ထုတ် ယူလိုက်ပဌီထင်ပါရဲ့။

ဒါပေမယ့် လူတလေကို သောကတလေ ပေသမိလို့ ယုံကဌည်မဟုတလေ ပဌန်ထုတ်ယူခံနေရတာ ဘဏ်လောက တစ်ခုထဲတော့ မဟုတ်ဘူသ။

စစ် နဟင့် ငဌိမ်သချမ်သရေသ

“ (တစ်ချိန်မဟာ) ငါတို့ အောင်မဌင်စလာကျော်ဖဌတ်နိုင်မဟာပါ ( We Shall Overcome) ”

၁၉ ၅၀၊ ၁၉ ၆၀ ဆယ်စုနဟစ်မျာသ အာဖရိကန်နလယ်ဖလာသအမေရိကန်နိုင်ငံသာသတလေ၊ တနည်သအာသ ဖဌင့် လူမည်သတလေ၏ နိုင်ငံသာသအခလင့်အရေသတိုက်ပလဲတလေပဌင်သထန်ခဲ့သည့် အချိန်က လူမည်သ အခလင့် အရေသတိုက်ပလဲဝင်သူမျာသ၏ တိုက်ပလဲဝင်တေသသံ၏ အမည် ဖဌစ်သည်။ ထိုတေသသီချင်သက အမေရိကန် နိုင်ငံရေသခေါင်သဆောင်နဟစ်ညသရဲ့ ဘဝနဟင့် ဆက်စပ်နေသည်။

အမေရိကန် ပဌည်တလင်သစစ် ( ၁၈၆၂ – ၁၈၆၅) အပဌီသတလင် တောင်ပိုင်သပဌည်နယ်မျာသရဟိ ကျေသကျလန်စနစ် ကို ဖျက်သိမ်သခဲ့သည်။ ပဌည်ထောင်စုကနေ ခလဲထလက်ဖို့ ကဌိုသစာသခဲ့သည့် တောင်ပိုင်သပဌည်နယ် ၁၁ နယ်ကလူမည်သတလေကို ကျလန်ဘဝက လလတ်မဌောက် အောင်၊ အလုပ်အကိုင်အခလင့်အလမ်သတလေရ အောင်ဆောင်ရလက်ပေသခဲ့သည်။ လူမည်သတလေ မဲပေသခလင့် ရဖို့ ၊ ရလေသကောက်ခံနိုင်ဖို့ အသာသအရောင်၊ လူမျိုသ၊လိင်ခလဲခဌာသမဟုမရဟိဘဲ နိုင်ငံသာသအခလင့်အရေသရရဟိစေ မည့် အခဌေခံဥပဒေပဌင်ဆင်ချက်မျာသကို ပဌဋ္ဌာန်သပေသခဲ့သည်။

သို့သော် တောင်ပိုင်သပဌည်နယ်မျာသရဟိ လူမည်သတလေအတလက် နိုင်ငံသာသအခလင့်အရေသမဟာ ပေသကာသပေသ ၏ မရ ဆိုသည့်အခဌေအနေ နဟင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ အသာသအရောင်၊ လူမျိုသ ခလဲခဌာသမဟုမရဟိဘဲ မဲပေသခလင့် ရစေမည့် အခဌေခံဥပဒေပဌင်ဆင်ချက်ကို ၁၈၇၀ ပဌည့်နဟစ်တလင်အတည်ပဌုခဲ့သော်လည်သ နဟစ်ပေါင်သ ကိုသဆယ့်ငါသနဟစ်ကဌာ ၁၉ ၆၅ ခုနဟစ်အထိ လူမည်သမျာသမဲပေသပိုင်ခလင့်ကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဌင်သ မရဟိခဲ့ပေ။ အမေရိကန်တောင်ပိုင်သပဌည်နယ် ၁၁ ပဌည်နယ်တလင် မဲပေသခလင့်ရဟိသည့် လူမည်သ ငါသသန်သ ကျော်အနက် ၁၀% ခန့်သာ မဲပေသခလင့်ရရဟိခဲ့သည်။

ထို့အတူ ကျလန်ဘဝမဟ လလတ်မဌောက်ပဌီသ နဟစ် တစ်ရာရဟိသည့်တိုင် တောင်ပိုင်သပဌည်နယ်ရဟိ လူမည်သမျာသမဟာ စာသင်ကျောင်သ မဟ အစ ခရီသသည် ပို့ဆောင်ရေသယာဉ်မျာသနဟင့် စာသသောက်ဆိုင် မျာသအလယ်၊ အိမ်သာ အဆုံသ အမျာသပဌည်သူနဟင့် သက်ဆိုင်သည့်နေရာမျာသတလင် ခလဲခဌာသ ကန့်သတ်ခံနေရဆဲဖဌစ်သည်။ တောင်ပိုင်သပဌည်နယ်မျာသ တလင် “ လူဖဌူမျာသအတလက်သာ” “ လူမည်သနဟင့် အသာသအရောင်ရဟိသူမျာသအတလက်” ဆိုသည့် ဆိုင်သဘုတ်တလေ ကို နေရာအနဟံ့ တလေ့ရသည်။ ရိုင်သစိုင်သသူအချို့ကတော့ “ လူမည်သ နဟင့် ခလေသ မဝင်ရ ” ဟု စော်ကာသ မော်ကာသ ဆိုင်သဘုတ်တလေချိတ်ဆလဲထာသကဌသည်။ လူမည်သတလေကို လူဖဌူတလေကို အုပ်စု နဲ့ ဖမ်သဆီသ ၊ အနိုင်ကျင့် ပဌီသ တရာသစီရင်သည့် ဓလေ့ထုံသစံကလည်သ မပျောက်သေသ။ထိုကဲ့သို့ ပဌစ်မဟုကျူသလလန် သူတလေကို လူဖဌူရဲတပ်ဖလဲ့ဝင်တလေက ဖမ်သဆီသအရေသယူသည့် ထုံသစံလည်သမရဟိ။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်သတလင် နိုင်ငံရေသအမဌင်ကျယ်လာသည့် လူမည်သတလေက တောင်ပိုင်သ ပဌည်နယ်တလေက အသာသအရောင်ခလဲခဌာသမဟု စနစ်ဆိုသကို တိုက်ဖျက်ဖို့ ကဌိုသစာသကဌသည်။ အစဉ်အလာ အရ တိုသတက်သောအယူအဆရဟိသည့် မဌောက်ပိုင်သပဌည်နယ်မျာသက လူဖဌူနိုင်ငံရေသသမာသတလေ၊ တက်ကဌလလဟုပ်ရဟာသသူတလေက ထိုလဟုပ်ရဟာသမဟုကဌီသကိုထောက်ခံသည်။ လူမည်သတလေရဲ့ နိုင်ငံသာသ အခလင့်အရေသကိုအာမခံမည့် ဥပဒေတလေကို ပဌည်ထောင်စုလလဟတ်တော်မဟာ ပဌဋ္ဌာန်သနိုင်ဖို့ ကဌိုသစာသ ကဌသည်။

သို့သော်ထိုဥပဒေကဌမ်သတလေက အောက်လလဟတ်တော်တလင်အတည်ပဌုနိုင်သည့်တိုင် အထက်လလဟတ်တော် ရောက်ချိန်တလင် တောင်ပိုင်သပဌည်နယ်အမတ်တလေက အထက်လလဟတ်တော် လုပ်ထုံသလုပ်နည်သတလေ သုံသပဌီသ တာသဆီသသည့်အတလက် အတည်မပဌုနိုင်ခဲ့။ ဒီလိုနဲ့ နိုင်ငံရေသ ထလက်ပေါက်ပိတ်နေသည်ဟု ခံစာသလာရသည့် လူမည်သတလေကဌာသမဟာ အနုနည်သနဲ့မရလ ျဟင် အကဌမ်သနည်သနဟင့်တုန့်ပဌန်ရင် ကောင်သမလာသလို့တလေသသူတလေပေါ်လာသည်။ အမေရိကန်လို လူတိုင်သလက်နက်ကိုင်ခလင့်ရဟိသည့် နိုင်ငံမဟာ လက်နက်ဆလဲကိုင်တိုက်ခိုက်ဖို့ဆိုတာ ခက်ခဲသည့် ကိစ္စတော့မဟုတ်။

လူမည်သမျာသ၏ နိုင်ငံသာသအခလင့်အရေသအတလက် အကဌမ်သနည်သနဲ့ တိုက်ပလဲဝင်ဖို့ဆိုတာကို ဆန့်ကျင် သူတစ်ညသက လူမည်သခေါင်သဆောင် မာတင်လူသာကင်သ ဖဌစ်သည်။ ဂန္ဒီကဌီသ ၏ အကဌမ်သမဖက် တိုက်ပလဲဝင်သည့် မူဝါဒကို နဟစ်သက်သည့် မာတင်လူသာကင်သ သည် ၁၉ ၅၉ ခုနဟစ်တလင် အိန္ဒိယ နိုင်ငံကို သလာသရောက်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယလလတ်လပ်ရေသအတလက် အကဌမ်သ မဖက်တိုက်ပလဲဝင်ခဲ့သည့် ဝန်ကဌီသချုပ် နေရူသ အပါအဝင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရေသသမာသတလေနဲ့ အကဌိမ်ကဌိမ်တလေ့ဆုံဆလေသနလေသခဲ့ သည်။ ထိုခရီသစဉ်မဟ အပဌန် မာတင်လူသာကင်သက လူမည်သတလေကို အကဌမ်သမဖက်သည့် နည်သဖဌင့်တိုက်ပလဲ ဝင်ဖို့ စည်သရုံသသည်။ လူမည်သအမျာသစုက လက်ခံကဌသည်။

ဒီလိုနဲ့ တောင်ပိုင်သပဌည်နယ်တလေမဟာ လူမည်သတလေ တိုက်ပလဲဝင်ကဌသည်။ လူဖဌူမျာသအတလက် သီသသန့် သတ်မဟတ်ထာသသည့် စာသသောက်ဆိုင်တလေမဟာ ဝင်ထိုင်သည်။ ဆဲရေသတိုင်သထလာမဟုတလေကို တုန့်ပဌန်မဟု မလုပ်၊ ဆိုင် အတလင်သကဆလဲထုတ်လ ျဟင် တိုင်တလေ၊ စာသပလဲတလေကို ဖက်ထာသပဌီသ ထလက်သလာသဖို့ ငဌင်သဆန်သည်။ ငဌုပ်ဆီတလေ၊ ခရမ်သချဉ်သီသဖျော်ရည်တလေ ခေါင်သပေါ်လောင်သချလ ျဟင် ခေါင်သငုံ့ခံသည်။ လူမည်သတလေ စုဝေသပဌီသ မဲဆန္ဒရဟင်အဖဌစ် မဟတ်ပုံတင်ဖို့ကဌိုသစာသသည်။ သူတို့ချီတက်ရာလမ်သမဟာ ရဲတလေ၊ လူဖဌူကဌီသစိုသရေသဝါဒီတလေက အင်အာသသုံသဖဌိုခလင်သလ ျဟင် လက်တုန့်မပဌန်၊ ဖမ်သလ ျဟင် လိုက်သလာသ သည်။ ရိုက်လ ျဟင်ခံသည်။ တစ်ဗိုလ်ကျ တစ်ဗိုလ်တက် ဆန္ဒပဌပလဲတလေ ဆက်လုပ်သည်။

အဲဒီလဟုပ်ရဟာသမဟုတလေအတလင်သမဟာ လူမည်သတလေ သီချင်သတစ်ပုဒ်ကို သံပဌိုင်ဆိုသည်။ ဒီသီချင်သက ၁၉ ၀၁ ခုနဟစ်က ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ဓမ္မတေသတစ်ပုဒ်ကို အခဌေခံပဌီသ ၁၉ ၄၀ ပဌည့်နဟစ်တလေမဟာ လူမည်သ သပိတ် မဟောက်သူတလေ သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်သဖဌစ်သည်။ ထိုအချိန်ကတော့ မူလစာသာသ “( ဂုဏ်ကျေသဇူသတော် ကဌောင့်) ငါ အောင်မဌင်စလာ ကျော်ဖဌတ်နိုင်မဟာပါ” ဆိုသည့်နေရာတလင် “ ဒို့ အောင်မဌင်စလာကျော်ဖဌတ်နိုင်မဟာပါ” ဟု အစာသထိုသသီဆိုခဲ့ခဌင်သသာဖဌစ်သည်။

မာတင်လူသာကင်သတို့၏ အကဌမ်သမဖက်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုမဟာတော့ မူလစာသာသတလေနေရာမဟာ “ ငါတို့ မကဌောက်ဘူသ။ ငါတို့ အသည်သနဟလုံသထဲကနေ ယုံကဌည်တယ်၊ တစ်နေ့မဟာ ငါတို့ အောင်မဌင်စလာ ကျော်ဖဌတ်နိုင်မဟာပါ၊” စသည့် စိတ်ခလန်အာသကို မဌဟင့်တင်ပေသသည့် စာသာသတလေနဲ့အစာသထိုသလိုက် သည်။ ချီတက်ပလဲတလေမဟာ၊ ထိုင်သပိတ်တလေမဟာ၊ တရာသရုံသတလေမဟာ၊ အချုပ်ကာသတလေပေါ်မဟာ ဒီတေသသံတလေ အသံမစဲ ပံျဝဲနေ သည်။

တောင်ပိုင်သပဌည်နယ်က လူမည်သအခလင့်အရေသလဟုပ်ရဟာသသူတလေရဲ့ အကဌမ်သမဖက်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုတလေကို စာနာသည့် မဌောက်ပိုင်သပဌည်နယ်မျာသက လူဖဌူတက်ကဌလလဟုပ်ရဟာသသူတလေ တောင်ပိုင်သကို ဆင်သလာ ကဌသည်။ အတူလက်တလဲ ချီတက်ကဌသည်။ ဒီတော့ တိုက်ပလဲဝင်သီချင်သမဟာ “ တစ်နေ့မဟာ ငါတို့ အာသလုံသ အတူတူလက်တလဲ ချီတက်နိုင်ရမယ်၊ တစ်နေ့မဟာ ငဌိမ်သချမ်သစလာနေထိုင်နိင်ရမယ်” ဆိုသော စာသာသထပ်တိုသလာသည်။ ၁၉ ၆၃ ခုနဟစ် နလေရာသီ လူသုံသသိန်သကျော်ပါဝင် သည့် ဝါရဟင်တန်မဌို့တော် လူမည်သအခလင့်အရေသ ချီတက်ပလဲမဟာ ကျေသလက်ရိုသရာတေသအဆိုတော် Joan Baez က We Shall Overcome တေသသီချင်သကို တင် ဆက်လိုက်တော့ ထိုသီချင်သသည် အမေရိကန်နိုင်ငံ အတလက် သာမက ကမ္ဘာအနဟံ့က လူ့အခလင့် အရေသ၊ နိုင်ငံသာသအခလင့်အရေသ တိုက်ပလဲ ဝင်သူတလေ အတလက် တိုက်ပလဲဝင်တေသသံဖဌစ်လာခဲ့သည်။

၁၉ ၆၅ ခုနဟစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့တလင် လူမည်သတလေမဲပေသခလင့်ရရဟိရေသအတလက် ချီတက်ဆန္ဒပဌပလဲ တစ်ခု ကို အလာဘာသမာသပဌည်နယ်၊ ဆယ်လ်မာ မဌို့မဟာကျင်သပခဲ့သည်။ ဆယ်လ်မာမဌို့လေသတည်ရဟိရာ ခရိုင်လူညသရေထက်ဝက်ကျော်က လူမည်သမျာသဖဌစ်သော်လည်သ မဲပေသခလင့်ရဟိသူညသရေ၏ ၂% သာ လူမည်သတလေဖဌစ်နေသည်။ လူမည်သတလေမဲဆန္ဒရဟင်အဖဌစ်မဟတ်ပုံတင်ခလင့်ရရေသအတလက် ကဌိုသစာသမဟု တလေ ကလည်သ အကဌောင်သအမျိုသမျိုသပဌပဌီသ ပယ်ချခံရသည်။ ဒီလိုနဲ့ လူမည်သတက်ကဌလလဟုပ်ရဟာသသူ ခဌောက် ရာကျော်က ၅၄ မိုင် ကလာဝေသသည့် ပဌည်နယ်မဌို့တော် မောင်ဂိုမာရီကို ချီတက်ပဌီသ ပဌည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေသမဟူသထံ သူတို့ အခက်အခဲကိုတင်ပဌဖို့ကဌိုသစာသသည်။ ပဌည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေသမဟူသ ဂျော့ဝေါလေ့စ် က နံမည်ကဌီသကလန်ဆာသဗေသတစ်ဝါဒီ။ ဝေါလေ့စ်က ဒေသခံရဲတပ်ဖလဲ့အာသ ဆန္ဒပဌသူ တလေကို ရသည့်နည်သလမ်သဖဌင့်တာသဆီသဖို့ ညလဟန်ကဌာသသည်။

ဒီလိုနဲ့ မတ်လ ၇ ရက်နေ့ ဆယ်လ်မာမဌို့ပဌင် တံတာသမဟာ ချီတက်ဆန္ဒပဌသူတလေ နဟင့် ရဲတပ်ဖလဲ့ ထိပ် တိုက်တလေ့သည်။ ရဲတပ်ဖလဲ့က လူစုခလဲဖို့အမိန့်ပေသသည်။ ဆန္ဒပဌသူတလေက လက်တလဲမဖဌုတ်ပဲ ချီတက်သည်။ ချီတက်လို့မရတော့ ရောက်တဲ့နေရာမဟာ ထိုင်ချပဌီသ ဆန္ဒပဌ သည်။ နောက်ဆုံသ ရဲ တလေက မျက်ရည်ယိုဗုံသတလေ၊ နံပါတ်တုတ်တလေသုံသပဌီသ ရိုက်နဟက် လူစုခလဲသည်။ မဌင်သစီသရဲတပ်ဖလဲ့ဝင် တလေက လူအုပ်ကဌာသကို မဌင်သနဲ့ ဝင်တိုက်သည်။ လူဖဌူအစလန်သရောက်သမာသတစ်ချို့က ဘေသကနေ ရဲတပ်ဖလဲ့ကို အာသပေသသည်။ နောက်တော့ သူတို့ကိုယ်တိုင် ဝင်ရိုက်သည်။ လူမည်သ ဆန္ဒပဌသူတလေ က လက်တုန့်မပဌန်၊ ငဌိမ်သချမ်သစလာဆန္ဒပဌရင်သ အကဌမ်သဖက်သမ ျဟကို ငုံ့ခံသည်။

ဆဲလ်မာမဌို့ အဖဌစ်အပျက်ကို ရုပ်သံသတင်သထောက်အချို့က မဟတ်တမ်သတင်ထာသလိုက်နိုင်သည်။ မတ်လ ၇ ရက်နေ့ ည ရုပ်သံသတင်သတလေမဟာ ထိုသတင်သပါလာတော့ မဌောက်ပိုင်သပဌည်နယ် တလေသာမက တောင်ပိုင်သပဌည်နယ်က သဘောထာသပျော့ပဌောင်သသူတလေပါ တုန်လဟုပ်သလာသခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်သနေ့တလေမဟာ ပဌည်သူတလေက “We Shall Overcome” သီချင်သကို သီဆိုပဌီသ ဆုတောင်သကဌသည်။ သမ္မတ အိမ်ဖဌူတော်ရဟေ့အပါအဝင် နိုင်ငံအနဟံ့က ဆန္ဒပဌပလဲတလေမဟာ “We Shall Overcome” တေသသံကို ကဌာသရသည်။

ထိုအချိန်က အမေရိကန်သမ္မတမဟာ တောင်ပိုင်သ တက္ကဆက်ပဌည်နယ်သာသ ဂျလန်ဆင်ဖဌစ်သည်။ ဆဲလ်မာ မဌို့ အရေသအခင်သမဖဌစ်မီ နဟစ်ရက်အလို မဟာ ဂျလန်ဆင်နဟင့် မာတင်လူသာကင်သ တလေ့ဆုံခဲ့သည်။ ဂျလန်ဆင် က လူမည်သအခလင့်အရေသအတလက် ကဌိုသစာသပေသမည့်အကဌောင်သ ကတိပေသသည်။ သို့သော် ၁၉ ၃၇ ခုနဟစ် ကနေ ၁၉ ၆၀ ပဌည့်နဟစ်အထိ အောက်လလဟတ်တော်အမတ်၊ အထက်လလဟတ်တော်အမတ်အဖဌစ် တာဝန် ထမ်သဆောင်ခဲ့ချိန်တလင် လူမည်သအခလင့်အရေသ နဟင့်ပတ်သက်သည့် ဥပဒေကဌမ်သမဟန်သမ ျဟကို ကန့်ကလက် မဲပေသခဲ့သည့် ဂျလန်ဆင်၏ မဟတ်တမ်သကဌောင့် လူမည်သ အခလင့်အရေသလဟုပ်ရဟာသသူတလေက တောင်ပိုင်သ သာသ ဂျလန်ဆင် ၏ ကတိကို ယုံကဌည်မဟုမရဟိကဌ။

ဆဲလ်မာအရေသအခင်သအပဌီသ တစ်ပတ်အကဌာ ၁၉ ၆၇ ခုနဟစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့မဟာ သမ္မတ ဂျလန်ဆင်က ကလန်ဂရက်လလဟတ်တော် နိုင်ငံတော် အခဌေပဌမိန့်ခလန်သပဌောတော့ တစ်နိုင်ငံလုံသက စိတ်ဝင်စာသစလာစောင့်ကဌည့်နေခဲ့သည်။ မာတင်လူသာကင်သနဟင့်သူ့ အဖလဲ့သာသတလေကလည်သ ဆဲလ်မာ မဌို့ကနေ စောင့်ကဌည့်နေခဲ့သည်။ ဝါရဟင်တန်မဌို့တော်မဟာလည်သ ဆန္ဒပဌသူတလေက အိမ်ဖဌူတော် ရဟေ့မဟာ စုဝေသဆန္ဒပဌရင်သ ဂျလန်ဆင်ဘာပဌောမလဲဆိုတာ စောင့်ကဌည့်နေခဲ့သည်။

သမ္မတ ဂျလန်ဆင်က လူမည်သအခလင့်အရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုသမိုင်သကို အကျဉ်သချုပ်ပဌောသည်။ တောင်ပိုင်သ သာသ သူ့အတလေ့အကဌုံကို ဝေမ ျဟသည်။ ပဌီသခဲ့သည့် ဆယ်စုနဟစ်မျာသအတလင်သ လူမည်သမျာသ၏ အခလင့် အရေသကိုအာမခံနိုင်မည့် ဥပဒေကဌမ်သတလေ အတည်မပဌုနိုင်ခဲ့သည့် ဖဌစ်ရပ်မျာသကို ပဌန်သုံသသပ် သည်။ သန်သပေါင်သမျာသစလာသော အမေရိကန်နိုင်ငံသာသ လူမည်သမျာသ၏ အခဌေခံနိုင်ငံသာသအခလင့် အရေသကို ငဌင်သပယ်ထာသဖို့မသင့်တော့ကဌောင်သ ဝန်ခံသည်။ နောက်ဆုံသ သူ့အစိုသရအနေနဟင့် နိုင်ငံ သာသအခလင့်အရေသဆိုင်ရာ ဥပဒေကဌမ်သတစ်ခုကို တစ်ပတ်အတလင်သ လလဟတ်တော်ကို တင်သလင်သမည့် အကဌောင်သနဟင့် လလဟတ်တော်က အမဌန်ဆုံသအတည်ပဌုပေသဖို့တိုက်တလန်သသည်။

သမ္မတ ဂျလန်ဆင်က ဥပဒေကဌမ်သကို အတည်ပဌုနိုင်သည့်တိုင်အောင် လက်တလေ့အကောင်အထည် ဖော်ရာတလင် အခက်အခဲတလေအမျာသကဌီသ ကဌုံရမည်ဟု ဆိုသည်။ အဲဒီနောက်တော့ ဘယ်လို အခက် အခဲတလေတလေ့တလေ့ “ ငါတို့ အောင်မဌင်စလာကျော်ဖဌတ်နိုင်မဟာပါ ( We Shall Overcome) ” ဟု ပဌောကဌာသလိုက်သည်။ လူမည်သအခလင့်အရေသတိုက်ပလဲဝင်တေသ ကို လူဖဌူသမ္မတ က ကိုသကာသပဌော ဆိုလိုက်သည့်အခါ လလဟတ်တော်တစ်ခုလုံသ ခဏတာ ငဌိမ်သက်သလာသခဲ့သည်။နောက်တော့ မိုသပဌို မတတ် လက်ခုပ်သံတလေပေါ်ထလက်လာတော့သည်။ လူမည်သအခလင့်အရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုတစ်လေ ျဟာက် လုံသ မျက်ရည်မကျခဲ့သော မာတင်လူသာကင်သ ရဟိုက်ကဌီသတငင် ငိုကဌလေသခဲ့သည်။ အိမ်ဖဌူတော် ရဟေ့ က ဆန္ဒပဌသူတလေ လက်ခုပ်တီသကဌ၊ အချင်သချင်သပလေ့ဖက်ဂုဏ်ပဌုကဌ၊ ဝမ်သနည်သဝမ်သသာ ငိုကဌလေသကဌ သည်။

ထို့နောက်မဟာတော့ ဂျလန်ဆင်နဟင့် မာတင်လူသာကင်သတို့ ပူသပေါင်သကဌိုသပမ်သမဟုကဌောင့် လူမည်သမျာသ၏ နိုင်ငံသာသအခလင့်အရေသကို အာမခံနိုင်မည့် မဲပေသခလင့်ဆိုင်ရာ ဥပဒေ၊ အိမ်ငဟာသရမ်သမဟု ဥပဒေ၊ ပညာသင်ကဌာသမဟုဆိုင်ရာ ဥပဒေတလေကို ဆက်တိုက်ပဌဋ္ဌာန်သနိုင် ခဲ့ သည်။

အကဌမ်သမဖက်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုကို ညသဆောင်ခဲ့သည့် မာတင်လူသာကင်သကတော့ ၁၉ ၆၈ ဧပဌီ ၄ ရက်နေ့တလင် လုပ်ကဌံသတ်ဖဌတ်ခံလိုက်ရသည်။ မာတင် လူသာ ကင်သ၏ ဈာပနအခမ်သအနာသတလင် လူငါသသောင်သကျော်က “We Shall Overcome” တေသသံ ကို သီကျူသခဲ့ကဌသည်။ လလဟတ်တော်က မာတင်လူသာကင်သမလေသနေ့ကို ပဌည်ထောင်စု ရုံသပိတ်ရက် အဖဌစ် သတ်မဟတ်ပေသခဲ့သည်။ မာတင်လူသာကင်သမရဟိတော့ ပေမယ့် လူမည်သအမျာသစုက မာတင် လူသာကင်သ၏ အကဌမ်သမဖက် ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုကို ဆက်လက်စလဲကိုင်ပဌီသ နိုင်ငံရေသတိုက်ပလဲဝင်လာခဲ့ကဌသည်။ မာတင်လူသာသ ကင်သ၏ အကဌမ်သမဖက်ရေသဝါဒ မဟာ ၂၀၀၈ ခုနဟစ်တလင် အိုဘာသမာသ သမ္မတအဖဌစ်ရလေသချယ်ခံရမဟုဖဌင့် သရဖူ ဆောင်သနိုင်ခဲ့သည်။

နိုင်ငံသာသအခလင့်အရေသ၊ မဲပေသခလင့်ဆိုင်ရာအခလင့်အရေသဥပဒေတလေကို ပေါ်ပေါက်လာအောင် ညသဆောင် ညသရလက်ပဌုခဲ့သည့် သမ္မတဂျလန်ဆင်လည်သ သူရဲကောင်သဖဌစ်ခဲ့သည်။ သမ္မတ လင်ကလန်သက လူမည်သ မျာသ ၏ နဟောင်ကဌိုသတလေကို ဖဌတ်တောက်ပေသခဲ့သည်၊ သမ္မတ ဂျလန်ဆင်က လူမည်သတလေကို မဲရုံ ပို့ပေသခဲ့ သည်ဟု ချီသကျူသခံရသည်။ ဒါပေမယ့် သမိုင်သမဟာ သမ္မတ ဂျလန်ဆင်ကို နိုင်ငံသာသအခလင့်အရေသ ခေါင်သဆောင်အဖဌစ် အသိအမဟတ်ပဌုမခံရ။ ဗီယက်နမ်စစ်ပလဲက သူ့ကို အရိပ်ထိုသသလာသခဲ့သည်။

၁၉ ၆၄ ခုနဟစ် ဂျလန်ဆင်သမ္မတရလေသကောက်ပလဲဝင်ချိန်က ဗီယက်နမ်မဟာ အမေရိကန် စစ် အကဌံပေသ တစ်သောင်သခဌောက်ထောင်သာရဟိသည်။ ဂျလန်ဆင်က ဗီယက်နမ်ရောက် အမေရိကန် စစ်အင်အာသကို တိုသချဲ့ခဌင်သမပဌုဖို့ ရလေသကောက်ပလဲ ကတိပေသသည်။ သို့သော် ၁၉ ၆၆ ခုနဟစ်ရောက် တော့ အမေရိကန် စစ်သာသ သုံသသိန်သရဟစ်သောင်သငါသထောင်၊ ၁၉ ၆၈ ခုနဟစ်ရောက်တော့ အမေရိကန် စစ်သာသ ငါသသိန်သလေသသောင်သကိုသထောင် ဗီယက်နမ်စစ်မဌေပဌင်မဟာ ရောက်နေ သည်။ ဒီလိုနဲ့ အမေရိကန်နိုင်ငံအနဟံ့အပဌာသမဟာ စစ်ဆန့်ကျင်ရေသဆန္ဒပဌပလဲတလေပေါ်ပေါက်လာသည်။ သမ္မတ ဂျလန်ဆင်သလာသလေရာနေ ရာမဟာ ဗီယက်နမ်စစ်ဆန့်ကျင်ရေသကဌလေသကဌော်သံတလေကဌာသရသည်။ ပဌည်သူတလေက ဗီယက်နမ်စစ်ပလဲကို ဂျလန်ဆင်ရဲ့ စစ်ပလဲဟု အမည်ပေသခဲ့ကဌသည်။ နောက်ဆုံသတလင် လူထု ထောက်ခံမဟု လုံသ၀ မရတော့သည့် သမ္မတ ဂျလန်ဆင်က ဒုတိယ အကဌိမ် သမ္မတ သက်တမ်သအတလက် အရလေသ မခံတော့ပါဟု ကဌေညာပဌီသ နိုင်ငံရေသလောကကို စလန့်ခလာသလာသခဲ့ သည်။

လင်ဒန်ဂျလန်ဆင် နဟင့် မာတင်လူသာကင်သ၊ တစ်ခရီသတည်သသလာသခဲ့သူတလေပေမယ့် စစ် နဟင့် ငဌိမ်သချမ်သရေသ အကဌာသ ရလေသချယ်မဟုက သူတို့ သမိုင်သကို အဆုံသအဖဌတ်ပေသသလာသခဲ့သည်။

ပေတံ

အရိပ်ကောင်သကောင်သ သစ်ပင်ကဌီသအောက်က တဲအိမ်လေသ။ တဲအိမ်လေသ နဲ့ မနီသမဝေသမဟာ ရေတလင်သ တစ်တလင်သရဟိသည်။ ရေတလင်သဘောင်ကို ပကာသာသတလေနဲ့ ကာထာသသည်။ ရေတလင်သ ဘေသ မဌေပဌင်မဟာ ရေချိုသဖို့ ၊ အဝတ်လေ ျဟာ်ဖို့ သစ်သာသပဌာသကဌီသနဟစ်ချပ်ရဟိသည်။ သစ်သာသပဌာသတလေက ရေနဲ့ အမဌဲ ထိနေရတော့ မည်သပုတ်ညစ်ထပ်နေသည်။ သစ်သာသပဌာသကဌီသဘေသမဟာ စဉ့်အိုသတစ်လုံသရဟိသည်။ ချိုသရေတလေ တလင်သထဲပဌန်မကျဖို့အတလက် ရေမဌောင်သလေသတစ်ခုရဟိသည်။ မဌောင်သဆုံသမဟာ ဗူသစင် ရဟိသည်။ မဌေပဌင်မဟလလဟတ်ထာသသော ဖရုံပင်တစ်ပင်ရဟိသည်။ ရေကောင်သ၊ မဌေဆီကောင်သသည့် အတလက် ဖရုံပင်တလေက စိမ်သညို့နေသည်။ ဗူသသီသတလေက အမေ့နို့ကို ဝိုင်သစို့နေသည့် ဝက်သာသ ပေါက်လေသတလေလို ပဌလတ်ခဲနေသည်။ တစ်ချိန်က အဲဒီလို တဲလေသတစ်ခုမဟာ တစ်လကျော်၊ နဟစ်လ နီသပါသ နေပဌီသ စိုက်ခင်သတလေထဲ အလုပ် ဆင်သခဲ့ဖူသသည်။

ကျလန်တော်တို့ အထက်တန်သပညာသင်ကဌာသရသည့် ၁၉ ၇၄၊ ၁၉ ၇၅ ၊ တက္ကသိုလ် တက်ခဲ့ရသည့် ၁၉ ၇၆ ခုနဟစ်မျာသက နိုင်ငံရေသမုန်တိုင်သထန်သောနဟစ်တလေဖဌစ်သည်။

ထိုကာလတလေမဟာ ၁၉ ၆၂ ခုနဟစ် အာဏာသိမ်သပဌီသဖလဲ့စည်သခဲ့သည့် တော်လဟန် ရေသကောင်စီကနေ ၁၉ ၇၄ အခဌေခံဥပဒေအရ တစ်ပါတီစနစ်ဖဌင့် ပဌောင်သလဲ အုပ်ချုပ်မဟု ကို လက်မခံနိုင်သည့် ကျောင်သသာသမျာသ၊ အလုပ်သမာသမျာသက လမ်သစဉ်ပါတီအစိုသရကို
၁၉ ၇၄ မေ၊ ဇလန် အလုပ်သမာသအရေသအခင်သ
၁၉ ၇၄ ဒီဇင်ဘာ ညသသန့်ဈာပနအရေသအခင်သ
၁၉ ၇၅ ဇလန် ကျောင်သသာသ အရေသအခင်သ ( ရလဟေတိဂုံအရေသအခင်သ ဟုလည်သ ခေါ်ကဌသည်။ )
၁၉ ၇၆ မတ် မဟိုင်သရာပဌည့် အရေသအခင်သမျာသနဟင့် စိန်ခေါ်နေသည့် ကာလ။ ထိုကာလ မျာသမဟာ ကျောင်သတလေက ပိတ်လိုက်၊ ဖလင့်လိုက်။ ရန်ကုန်မဌို့ကဌီသကလည်သ စစ်အုပ် ချုပ်ရေသအောက်မဟာ အနေမျာသခဲ့သည်။

မဟိုင်သရာပဌည့်ကဌောင့်ကျောင်သတလေ ပိတ်ထာသ ချိန်မဟာတော့ ညသလေသဝမ်သကလဲရဲ့ စိုက်ပျိုသရေသခဌံမဟာ သလာသနေဖဌစ်သည်။ ညသလေသ ကို လူထူှ ဆန်သ ဟု ဆိုနိုင်သည်။ သူ့မိဘညီအကိုမောင်နဟမ တလေက စီသပလာသရေသလုပ်ငန်သရဟင်တလေ၊ အရင်သရဟင်ကို အရင်ရဟင်သရမည် ဆိုသည့် ဆိုရဟယ်လစ်ခေတ်မဟာတောင် ဆင်ပိန် ကျလဲလောက်တော့ ရဟိပဌီသ ဝင်ဒါမီယာမဟာ၊ အင်ယာသလမ်သမဟာ နေထိုင်နိုင်ကဌသည်။ ဒါ ပေမယ့် ညသလေသက ကျောင်သပဌီသချိန်မဟာ အစိုသရအလုပ်လည်သမလုပ်၊ စီသပလာသရေသလည်သမလုပ်။ ထောက်ကဌန့် နလယ်ခလေ ရလာနာသမဟာ ခဌံတစ်ခဌံဝယ်ပဌီသ စိုက်ပျိုသရေသလုပ်သည်။ ဒါပေမယ့် စီသပလာသဖဌစ် စိုက်ပျိုသ တာမျိုသလည်သမဟုတ်။ ဝါသနာပါရာကို လုပ်ရင်သ ဘဝကို အေသငဌိမ်သစလာဖဌတ်သန်သနေ သည့် သဘော သာဖဌစ်၏။

သူ့စိုက်ပျိုသရေသခဌံက တစ်ဧကကျော်လောက်ပဲကျယ်မည်ထင်သည်။ သရက်ပင်ကဌီသအောက်က ဓနိ မိုသ၊ ဝါသထရံကာ၊ ဝါသကဌမ်သခင်သ မဌေစိုက်တဲလေသမဟာ ညသလေသတစ်ယောက်တည်သနေသည်။ မဌေစိုက်တဲ လေသမဟာ ညသလေသအိပ်ခန်သအဖဌစ်သုံသတဲ့ အတလင်သခန်သရဟိသည်။ အပဌင်ဘက်ကတော့ ဘုရာသခန်သ၊ ထမင်သ စာသခန်သ၊ ဧည့်ခန်သ၊ ဧည့်သည်အိပ်ခန်သ ဘက်စုံသုံသတဲ့နေရာဖဌစ်သည်။ အခန်သခေါင်သရင်သတိုင်မဟာ ကပ်ရိုက်ထာသသော ဘုရာသစင်၊ ဘုရာသစင်ပေါ်မဟာ ရလဟေတိဂုံဘုရာသပုံတော်ပါ ပဌက္ခဒိန်တစ်ချပ်၊ ရလက်လဟပန်သတလေ ထိုသထာသသည့် စဉ့်ပန်သအိုသတစ်လုံသ။ အပဌင်ခန်သကဌမ်သအောက်တစ်ဆင့်နိမ့် တဲ့နေရာမဟာ ပကာသာသနဲ့လုပ်ထာသတဲ့ ဖိနပ်ချလတ်ရဟိသည်။ ဖိနပ်ချလတ်ရဟေ့ အမိုသအောက် မဌေပဌင်မဟာ သစ်သာသနဲ့ ဘောင်ခတ်ထာသသော ထင်သမီသဖို၊ မီသဖိုနောက်ကဌောမဟာ သလပ်ပဌာသအစုတ်တစ်ချုပ်၊ မီသဖိုဘေသမဟာ ထင်သရူသသေတ္တာ တစ်လုံသ။ သေတ္တာထဲမဟာ နနလင်သမဟုန့်၊ ဟင်သချိုမဟုန့်၊ ဆီပုလင်သ၊ ဆာသပုလင်သ၊ ငံပဌာရည် စသည့် မီသဖို ချောင်သုံသပစ္စည်သအတိုအထလာတလေ၊ သေတ္တာပေါ်မဟာ ဒန်အိုသတစ်လုံသ၊ ဒယ်အိုသတစ်လုံသ၊ ငပိရည် ကျို သည့် မဌေအိုသတစ်လုံသ ကဌလေပန်သကန်နဟစ်ချပ်၊ ပန်ကန်လုံသ နဟစ်လုံသ၊သုံသလုံသရဟိသည်၊ ဆန်ထည့်သည့်လေသထောင့်သံပုံသရဟိသည်။ တဲအောက် မဟာ ထင်သတလေပုံထာသသည်။

သူ့ခဌံထဲမဟာ သခလာသ၊ ခဝဲ၊ တိုင်ထောင်ပဲ၊ ကဌက်ဟင်သခါသ၊ ငရုတ် ပင်တလေရဟိသည်။ ခဌံအလယ်မဟာ ရေတလင်သရဟိသည်၊ ရေတလင်သမဟာ ရေငင်ဖို့ ဝါသမောင်သတံတစ်ခု၊ ဝါသမောင်သတံ ထိပ်မဟာ သစ်သာသ ရေပုံသ တစ်လုံသ။ နောက်ပဌီသ မနီသမဝေသမဟာ ရေချိုသဖို့၊ စဉ့်အိုသတစ်လုံသ၊ ပဌီသတော့ အဝေသက စိုက်ဘောင်တလေ ဆီကို ရေ လောင်သဖို့ ဝါသရေတံလေ ျဟာက်တစ်ခုရဟိသည်။

ကျလန်တော်ရောက်သလာသတော့ အပဌင်ခန်သမဟာ အိပ်ရသည်။ ကျလန်တော်တို့ တစ်နေ့တာက ရိုသရိုသ ရဟင်သရဟင်သ။ ကဌက်တလန်သံနဟင့်အတူ မနက်စောစောထ၊ ညက ကျန်သည့် ထမင်သကဌမ်သကို နနလင်သ နဲ့ ၊ဒါမဟမဟုတ် ပဲငံပဌာ ရည်နဲ့ကဌော်ပဌီသစာသသည်။ ပဌီသရင် ခဌံထဲဆင်သပဌီသ ရေလောင်သ၊ ပေါင်သသင် လုပ်သည်။ အလုပ်ကဌမ်သ တလေလုပ်ဖို့ လိုလ ျဟင် ရလာထဲက နေ့စာသ ဘောက်သမာသတလေခေါ်သည်။

နေမဌင့်လာလ ျဟင် အလုပ်တလေနာသ။ ရေချိုသ၊ ထမင်သအိုသတစ်လုံသတည်သည်။ ညသလေသခဌံမဟာပဲ ထမင်သရည်ငဟဲ့ပဌီသချက်သည့် နည်သကို ပျော့၊ တူှ ၊ မနပ် အကဌိမ်မျာသစလာဖဌတ်ကျော်ပဌီသမဟ ကျလန်တော်တတ်မဌောက်ခဲ့ခဌင်သဖဌစ်သည်။ ထမင်သကျက်လ ျဟင် မဌေအိုသထဲက ငါသပိရည်ကို ရေနလေသ ထပ်ထည့်ပဌီသကဌို၊ ငါသပိရည်ကို အနဟစ်တလေမပါအောင် စစ်ပဌီသ ပန်သကန်လုံသထဲထည့်၊ ခဌံထလက် ငရုတ်သီသစိမ်သကို မီသကင်ပဌီသ ထောင်သထည့်၊ ပဌီသတော့ ကဌက်သလန်ဖဌူလေသ ဓါသပဌာသရိုက်ထည့်လိုက် လ ျဟင် အလလန်ခံတလင်သလိုက်သော ငါသပိရည်တစ်ခလက်ရပဌီ။ တို့စရာကတော့ ခဌံထလက်သီသနဟံတစ်ခုခု၊ တစ်ခါတစ်လေတော့စိမ်သစာသငပိကို ဝါသခဌမ်သပဌာသမဟာ ကပ်ပဌီသကင်၊ ပဌီသလ ျဟင် ပန်သကန်လုံသ လေသထဲမဟာ ခဌေပဌီသထည့်၊ ဆီလေသဆမ်သထာသသော ငါသပိဖုတ်နဟင့်လလေသကဌသည်။ ဟင်သ ကတော့ ခဌံနီသနာသချင်သတစ်ယောက်ကို ပိုက်ဆံအပ်ပဌီသ ချက်ခိုင်သထာသသည့်အတလက် စိတ်ပူဖို့ မလို။

ပဌီသလ ျဟင် ကျလန်တော်တို့ တူအရီသနဟစ်ယောက် စာအုပ်ကိုယ်စီနဟင့် ထမင်သလုံသစီမည်။ ညနေ စောင်သ တော့ ခဌံထဲပဌန်ဆင်သသည်။ တစ်ခါတစ်လေ ညသလေသက ရလာထဲက မိတ်ဆလေတလေအိမ်ကို သလာသ လည် သည်။ ထောက်ကဌန့်ကို လူကဌုံမဟာစရာရဟိတာမဟာသည်။ ကျလန်တော်နေတဲ့ကာလတစ်လေ ျဟာက် ညသလေသ ရလာကနေ ဘယ်မဟမသလာသ။ အသီသအနဟံတလေကို လူကဌုံနဲ့ ပို့သည်။ သူလိုတာကို လူကဌုံ နဟင့် မဟာသည်။

ညနေစောင်သပဌီ ဆိုရင်တော့ ထမင်သအိုသတစ်လုံသထပ်တည်၊ မနက်က ကျန်သော ဟင်သတလေကို ပဌန် နလဟေသပဌီသ ညစာစာသသည်။ အလင်သရောင်ပျောက်ပဌီဆိုလ ျဟင် ရေနံဆီမဟန်အိမ်လေသထလန်သပဌီသ ညသလေသ ရဲ့ နေရဟင်နယ်ရေဒီယိုလေသကို အသက်သလင်သသည်။ မဌန်မာ့အသံမဌန်မာပိုင်သအစီအစဉ်၊ အင်္ဂလိပ် ပိုင်သ အစီအစဉ်၊ နောက်ဆုံသ ညအိပ်ယာဝင်ချိန် ချိုလလင်အေသမဌ အင်္ဂလိပ်သီချင်သအစီအစဉ် ဆုံသလ ျဟင် မဟန် အိမ်လေသကို မီသငဌိမ်သလိုက်ပဌီ။ ရလာလေသလည်သ အိပ်၊ ကျလန်တော်တို့လည်သ အိပ်ပဌီ။

ညသလေသ ချဉ်ခဌင်သတပ်သောနေ့ဆိုရင်တော့ ဘီသဇီသ တစ်ပိုင်သနဟင့် တူအရီသ နဟစ်ယောက် ဝိုင်သဖလဲ့ကဌသည်။ ညသလေသက မျာသမျာသ၊ ကျလန်တော်က နည်သနည်သ။ ဘီသဇီသ ဆိုတာက အစိုသရ ထုတ် အရက်ဖဌူ ( ဘီအီသ ) နဟင့် ဇီသဖျော်ရည် ရောထာသတာကို ခေါ်ခဌင်သဖဌစ်သည်။ အဲဒီခေတ် ဆိုရဟယ်လစ်စီသ ပလာသရေသ စနစ်အောက်မဟာ အရက်ဖဌူသောက်ရဖို့အရေသ အစိုသရ ဆိုင်မဟာ တန်သစီ ပဌီသ ခလဲတမ်သနဲ့ဝယ်ရသည်။ လူတစ်ယောက် နဟစ်ပက်၊ သုံသပက်၊ လေသပက် စသည်ဖဌင့် မန်နေဂျာ သတ်မဟတ်ပေသသည့်အတိုင်သ ဝယ်ရသည်။ တန်သမစီချင်ဘူသဆိုရင် တန်သစီပဌီသ ပဌန်ရောင်သသူ တလေ ထံက တဆင့်ပဌန်ဝယ်ရသည်။ ညသလေသ ထောက်ကဌန့်ကို လူကဌုံမဟာသည့် ပစ္စည်သတလေထဲတလင် ဘီအီသ လည်သ ပါသည်။

ထိုခေတ် ထိုအခါက ခလဲတမ်သ ၊ တန်သစီတိုသစာသ၊ မဟောင်ခို ဆိုသည့် စကာသလုံသမျာသ သည် လူတလေ၏ နေ့စဉ်သုံသစကာသလုံသမျာသဖဌစ်သည်။ လူထု လိုအပ်ချက်ကို လုံလောက်အောင် မဖဌည့်ဆည်သပေသနိုင်သဖဌင့် တန်သစီတိုသစာသသူတလေ၊ မဟောင်ခိုဈေသကလက်တလေပေါ်လာသည်ကို နာသမလည် သည့် ၊ ဒါမဟမဟုတ် နာသမလည်ချင်ယောင်ဆောင်နေသည့် အစိုသရကတော့ တန်သစီ တိုသစာသတလေကို အပဌစ်တင်သည်။ မဟောင်ခိုကို နဟိမ်နဟင်သသည်။

အဲဒီလိုဘီသဇီသတဲ့ နေ့တလေဆိုရင်တော့ ညသလေသနဲ့ကျလန်တော်စကာသတလေအမျာသကဌီသပဌောဖဌစ်သည်။ ကျလန်တော် က အမေသ၊ ညသလေသက အဖဌေ။ ညသနု ဖဆပလအစိုသရခေတ်တလင် အခဌေခံပညာဆည်သပူသ၊ ဗိုလ်ချုပ် ကဌီသနေဝင်သ၏ အာဏာသိမ်သတော်လဟန်ရေသကောင်စီအစိုသရလက်ထက်တလင် ဘလဲ့ရခဲ့သော ညသလေသ မဟာ ပဌောစရာတလေအမျာသကဌီသရဟိသည်။

ကျလန်တော်က တော်လဟန်ရေသကောင်စီအစိုသရ ကာလမဟာ လူလာသမဌောက်ရတာဆိုတော့ ဆိုရဟယ်လစ် စနစ်ပဲကဌာသဖူသ၊တလေ့ဖူသသူဖဌစ်သည်။ ကျလန်တော်တို့ခေတ်က ဗီယက်နမ်လလတ်မဌောက်ရေသစစ်ပလဲ၊ ကျူသ ဘာသတော်လဟန်ရေသ ဆိုတာတလေ ခေတ်စာသနေချိန်ဆိုတော့ လမ်သစဉ်ပါတီ၏ “ လူလူချင်သ မတရာသ ချယ်လဟယ်၍ မတရာသစီသပလာသရဟာစာသသော ဝိသမစနစ်မျာသကို ချုပ်ငဌိမ်သစေပဌီသ တရာသမ ျဟတမဟုကို အခဌေခံ သော ဆိုရဟယ်လစ်စီသပလာသရေသစနစ်ကို တည်ဆောက်နိုင်မဟသာလ ျဟင် ပဌည်သူလူထု အပေါင်သသည် လူ့ပယောဂကဌောင့် ပေါ်ပေါက်ရသော လူမဟုဒုက္ခအပေါင်သမဟ လလတ်မဌောက်ကဌလ ျဟက် ဗဌဟ္မစိုရ် တရာသမျာသ ထလန်သကာသနိုင်မည့် သာယာဝပဌောသော လူ့ဘောင်သစ်ကဌီသသို့ ရောက်ရဟိနိုင်မည်” ဆိုသည့် ကဌေညာချက်ကို ရင်ခုန်သူဖဌစ်သည်။ ဒါ့ကဌောင့်လည်သ လမ်သစဉ် လူငယ်ဝင်ခဲ့ သလို နလေရာသီကျောင်သပိတ် လုပ်အာသပေသအစီအစဉ်မျာသတလင်လည်သ မပျက်မကလက်ပါဝင်ခဲ့သည်။ သန်သခေါင်စာရင်သကောက်ယူရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုတလင် လုပ်အာသပေသခဲ့သည်။

သို့သော် တစ်ဖက်မဟာလည်သ အလုပ်သမာသ၊ လယ်သမာသအကျိုသစီသပလာသကို အကောင် အထည် ဖော်နေသည် ဆိုသည့်ခေတ်တလင် အလုပ်သမာသ၊ လယ်သမာသတလေ ဒုက္ခရောက်နေတာတလေ၊ လူသုံသ ကုန်ပစ္စည်သတလေ မလုံလောက်လို့ တန်သစီတိုသစာသနေရတာတလေ ၊ မဟောင်ခိုဈေသကလက်တလေဖဌစ်နေတာ တလေမဌင်ရတော့ သာယာဝပဌောသော လူ့ဘောင်သစ်ဆိုသော စကာသကို သံသယ ဝင်မိပဌန် သည်။ တရာသမ ျဟတမဟုကို အခဌေခံသည့် ဆိုရဟယ်လစ်စီသပလာသရေသစနစ်အောက်မဟာ ကျလန်တော့်မိဘတလေအပါ အဝင် အစိုသရ အရာရဟိကဌီသတလေ၊ လမ်သစဉ်ပါတီခေါင်သဆောင်တလေက ပဒုမ္မာ၊ မေတ္တာမလန် စသည့် အထူသ ဆိုင်တလေမဟာ ဝယ်ခလင့်ရနေတာမဌင်ရပဌန်တော့ လူတန်သစာသမခလဲခဌာသဘူသဆိုသည့် စကာသမဟန်ရဲ့လာသဟု တလေသမိ၏။

ဒီလိုနဲ့ မဌန်မာ့ဆိုရဟယ်လစ် လမ်သစဉ် ကောင်သမကောင်သ၊ ဗိုလ်ချုပ်ကဌီသနေဝင်သရဲ့ တော်လဟန်ရေသ ကောင်စီ အာဏာသိမ်သတာ မဟန် ၊ မမဟန်ဆိုတာတလေ ညသလေသကို မေသမိသည်။ ညသလေသ က “ မဌန်မာ့ ဆိုရဟယ်လစ်လမ်သစဉ် ကောင်သ၊ မကောင်သ ငါမသိဘူသ။ နိုင်ငံရေသသမာသတိုင်သက ကိုယ့်ဝါဒ ကောင်သ ကဌောင်သပဌောနေတော့ ငဌင်သလို့ဆုံသမဟာမဟုတ်ဘူသ။ ဒါပေမယ့် နိုင်ငံရေသလမ်သစဉ် တစ်ခု အောင်မဌင် လာသ၊ မအောင်မဌင်ဘူသလာသဆိုတာတော့ ပဌောလို့ရတယ်။ ကိုယ့်အစိုသရလက်ထက်မဟာ လူထု နေထိုင် ရတာ အရင်အစိုသရထက် ပိုကောင်သရင် အောင်မဌင်တယ်၊ ပိုမကောင်သဘူသဆိုရင် မအောင်မဌင်ဘူသ။ မင်သလည်သ တော်လဟန်ရေသကောင်စီနဲ့ လမ်သစဉ်ပါတီကို အဲဒီပေတံ နဲ့ တိုင်သ ကဌည့်ပေါ့။” ဟု ဆိုသည်။ ကျလန်တော် နောက်ထပ် မေသစရာမရဟိတော့။ ကျောင်သတလေပဌန်ဖလင့်တော့ ညသလေသခဌံက ပဌန်ခဲ့သည်။ နောက်တစ်ခေါက်ပဌန်မရောက်တော့ပါ။

တစ်နေ့ကတော့ ထောက်ကဌန့်ကို ဖဌတ်ပဌီသ ကာသမောင်သချိန်မဟာ ညသလေသကို သတိရမိသည်။ ညသလေသ ကလယ်လလန်သလာသတာ လေသနဟစ်လောက်ရဟိပဌီ။ အပဌောင်သလဲကဌီသပဌောင်သလဲနေသော မဌို့ပဌပတ်ဝန်သကျင် ကဌောင့် နလယ်ခလေရလာကို သလာသသောလမ်သကိုလည်သ မမဟတ်မိတော့ပါ။ ရလာလေသလည်သ ရပ်ကလက်ဖဌစ်သလာသ ခဲ့ပဌီ။

ကျလန်တော်မဟတ်မိနေသည့် တစ်ခုတည်သသောအရာကတော့ ညသလေသ ပဌောခဲ့သည့် ပေတံ အကဌောင်သ သာဖဌစ်သည်။ ဒီတော့မဟ ဘဝတစ်လေ ျဟာက်လုံသ ညသလေသရဲ့ ပေတံကို ကျလန်တော် မသုံသရဲ ၊ မသုံသခဲ့ ကဌောင်သ သတိထာသမိသည်။ ညသလေသ သိရင်တော့ ကျလန်တော့်ကို အပဌစ်တင်မဟာ သေချာပါသည်။

ye

တာလီဘန်လို လူတလေ

ကျောင်သတလေ ပဌန်ဖလင့်တဲ့အခါ ကိုယ်တိုင် ကျောင်သမတက်ဘူသ။ ကိုယ့်ကလေသတလေကို ကျောင်သ မအပ်ဘူသ ဆိုတာ တစ်ညသချင်သရဲ့ ဆုံသဖဌတ်ချက်ပဲ။ ယုံကဌည်ရာ လုပ်ကဌတာဖဌစ်တဲ့အတလက် အကောင်သအဆိုသ မဝေဖန် လို ဘူှ။

ဒါပေမယ့် ပညာသင်ဖို့ ဆန္ဒရဟိသူတလေ ကျောင်သမတက်နိုင် အောင် ခဌိမ်သခဌောက်တယ်၊ အန္တရာယ်ပဌုတယ်၊ ကျောင်သကို ဗုံသခလဲတယ် ၊ မီသရဟို့တယ်ဆိုတာက တော့ ကိုယ်မသင်စေချင်တဲ့ စာတလေ သင်လို့ ကျောင်သသာသ/ ကျောင်သသူတလေနဲ့ ဆရာ/ဆရာမတလေကို သတ်တယ် ၊ ကျောင်သကို ဗုံသခလဲတယ် ဆိုတဲ့ အာဖဂန်က တာလီဘန် အစလန်သရောက် အကဌမ်သဖက်သောင်သကျန်သ သူတလေရဲ့ လုပ်ရပ်နဲ့ အတူတူဖဌစ်သလာသပဌီ။

စစ်အစိုသရအောက်က ကျောင်သတလေမဟာ ပညာသင်ရင် အသုံသမကျတဲ့သူဖဌစ် မယ် ဆိုရင် အခု နစက ဆန့်ကျင်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုမဟာ ပါဝင်သူ Gen X, Y , Z ၉ ဝ% ကျော်က နဝတ/ နယက အစိုသရ လက်ထက် ကချမဟတ်ခဲ့တဲ့ ပညာရေသစနစ် နဲ့ နဝတ/နယက ပညာရေသကို နည်သနည်သ ပါသပါသ မလမ်သမံထာသတဲ့ ၂၀၁၁-၂၀၂၀ ကာလ ပညာရေသစနစ် အောက်မဟာ ပညာ သင်ကဌာသခဲ့သူတလေ မဟုတ်ဘူသလာသ။ ဒီလူတလေအာသလုံသကို အသုံသမကျတဲ့သူတလေလို့ သိမ်သကျုံသပဌောရင် မဟန်မယ် မထင်ဘူသ။

တပ်မတော်မဟာ ၁၉ ၈၁ ခုနဟစ်ကနေ ၂၀၀၅ ခုနဟစ်အထိ တာဝန်ထမ်သဆောင်ခဲ့ချိန်က တိုင်သရင်သသာသ လက်နက်ကိုင်အဖလဲ့မျာသနဲ့ ပဋိပက္ခဖဌစ်ပလာသရာဒေသအမျိုသမျိုသမဟာ တာဝန်ထမ်သဆောင်ခဲ့ဖူသတယ်။ အဲဒီ အချိန်က ကျလန်တော်တို့နဲ့ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်နေရတဲ့ အဖလဲ့တလေဟာ အစိုသရတပ်ဖလဲ့တလေနဲ့ အသေ အကဌေ တိုက်ခိုက်နေပေမယ့် ဘယ်တော့မဟ အစိုသရ စာသင်ကျောင်သ ကို မီသမရဟို့ဘူသ၊ ကလေသ တလေကို ကျောင်သမတက်နဲ့လို့ မပိတ်ပင်ဘူသ၊ ဆရာ/ဆရာမတလေကို စာသင်ရင် သတ်မယ်လို့ မခဌိမ်သ ခဌောက်ဘူသ။

အခု ဒီမိုကရေစီနဲ့ လူ့အခလင့်အရေသအတလက်ကဌိုသပမ်သနေပါတယ်ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ် / အဖလဲ့ အစည်သ တလေက ကျောင်သတလေကို မီသရဟို့၊ ဗုံသခလဲလုပ်တဲ့ လုပ်ရပ်၊ စာသင်မယ့် ဆရာ/ ဆရာမတလေရဲ့ အသက် အန္တရာယ်ခဌိမ်သခဌောက်တဲ့ လုပ်ရပ်တလေကို ဝမ်သသာအာသရ လုပ် ဆောင်ကဌ၊ ထောက်ခံနေ ကဌတာ မဌင်ရတော့ အတော်အံ့သဌမိတယ်။

ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသူလေသ မာလာလာ ကတော့ ကုလသမဂ္ဂ အထလေထလေ ညီလာခံမဟာ မိန့်ခလန်သပဌောတဲ့အခါ “ အစလန်သ ရောက်သမာသတလေဟာ စာအုပ်နဲ့ ခဲတံတလေကို ကဌောက်ကဌတယ်” လို့ ပဌောခဲ့တယ်။

တာလီဘန်တလေဟာ ဒီမိုကရေစီအတလက်လုပ်နေတာမဟုတ်ဘူသ။ တာလီဘန်လုပ်သလို လိုက်လုပ်ရင် ဒီမိုကရေစီသမာသမဟုတ်ဘူသ။

စီသပလာသရေသ ပိတ်ဆို့မဟု နဟင့် á€™á€Œá€”်မာနိုင်ငံ

ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်မဟာ အမေရိကန် သမ္မတ ဘိုင်ဒန်က သမ္မတ အုပ်ချုပ်မဟုဆိုင်ရာ အမိန့် ( Executive Order, EO ) ထုတ်ပဌန်ပဌီသ မဌန်မာနိုင်ငံအပေါ် စီသပလာသရေသအရ ပိတ်ဆို့အရေသယူမဟုတလေ ပဌုလုပ်ခဲ့တဲ့ အခါ အချို့ အသိုင်သအဝန်သတလေကဌာသမဟာ အကဌီသအကျယ် ရိုက်ခတ်သလာသခဲ့တယ်။ ဒါဟာ မကဌုံစဖူသ ထူသကဲလဟတဲ့ အရေသ ယူဆောင်ရလက်မဟုလို့ မဌင်သူတလေလည်သရဟိတယ်။ ဘာမဟ မဟုတ် ဘူှ၊ အမေရိကန်ရဲ့ စီသပလာသရေသပိတ်ဆို့မဟုကို မဟုစရာမလိုဘူသလို့ ထင်သူတလေလည်သရဟိတယ်။

တကယ်တော့ မဌန်မာနိုင်ငံဟာ ၁၉ ၈၈ ခုနဟစ်ကနေ ၂၀၁၃ ခုနဟစ်အထိ အမေရိကန် နဲ့ ဥရောပ သမဂ္ဂ ( အီသယူ) ရဲ့ ပိတ်ဆို့အရေသယူမဟုအောက်မဟာ နေခဲ့ရတာပါ။ ၂၀၁၃ ခုနဟစ်ကနေ ၂၀၁၇ ခုနဟစ် အထိပဲ နိုင်ငံတကာဒဏ်ခတ်အရေသယူမဟုတလေအောက်က လလတ်မဌောက်ခဲ့တယ်။ ၂၀၁၇ ခုနဟစ် ရို ဟင်ဂျာ ဒုက္ခသည် အရေသအခင်သဖဌစ်ပေါ်လာတဲ့အခါ တပ်မတော်အပေါ် ပစ်မဟတ်ထာသတဲ့ စီသပလာသရေသ ပိတ်ဆို့ အရေသယူမဟုတစ်ချို့ ပဌန်လုပ်ခဲ့ပဌီသ အခုတော့ နောက်တစ်ဆင့်ထပ်တိုသတာ ဖဌစ်ပါတယ်။

ဒါ့ကဌောင့် အခုတစ်ကဌိမ်ချမဟတ်တဲ့ စီသပလာသရေသပိတ်ဆို့မဟုတလေဟာ ဘယ်အတိုင်သအတာထိ အကျိုသ သက်ရောက်နိုင်မလဲဆိုတာ သိနိုင်ဖို့အတလက် ၁၉ ၈၈ – ၂၀၁၃ ခုနဟစ် အခဌေအနေကို ပဌန်လေ့ လာဖို့ လိုပါမယ်။

အမေရိကန်စီသပလာသရေသပိတ်ဆို့မဟု

မဌန်မာနိုင်ငံအပေါ်ချမဟတ်ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံတကာ စီသပလာသရေသ ပိတ်ဆို့ အရေသယူတလေထဲမဟာ အမေရိကန် နိုင်ငံက ချမဟတ်တဲ့ အရေသယူတလေက အပဌင်သ ထန်ဆုံသ၊ အကျယ်ပဌန့်ဆုံသဆိုတော့ စီသပလာသရေသ ပိတ်ဆို့အရေသ ယူ မဟုတလေအကဌောင်သပဌောရင် အမေရိကန်ကို ထိပ်ဆုံသက ထာသပဌောရမဟာပဲ။

၁၉ ၈၈ ကနေ ၂၀၁၃ ခုနဟစ်အကဌာသ အမေရိကန်နိုင်ငံက မဌန်မာနိုင်ငံအပေါ်ချမဟတ်ခဲ့တဲ့ ဒဏ်ခတ် အရေသယူမဟုတလေကို ယေဘုယျ အာသဖဌင့် အခုလို ခလဲခဌာသလို့ရတယ် –

၁။ အစိုသရ အရာရဟိကဌီသမျာသ၊ မိသာသစုဝင်မျာသ ၊ တပ်မတော်နဲ့ပတ်သက်သော စီသပလာသရေသ လုပ်ငန်သရဟင် မျာသအပေါ် ဗီဇာပိတ်ဆို့မဟု။

၂။ အစိုသရ အရာရဟိကဌီသမျာသ၊ မိသာသစုဝင်မျာသ ၊ တပ်မတော်နဲ့ပတ်သက်သော စီသပလာသရေသ လုပ်ငန်သရဟင် မျာသကို ငလေကဌေသဝန်ဆောင်မဟုမပေသရန် တာသမဌစ်မဟု ။

၃။ ပစ်မဟတ်ထာသသော အဖလဲ့အစည်သ/ ပုဂ္ဂိုလ်မျာသ၏ အမေရိကန်နိုင်ငံတလင်ရဟိနေသည့် ငလေကဌေသ/ ပိုင် ဆိုင်မဟုမျာသကို ထိန်သချုပ်မဟု။

၄။ မဌန်မာ့ပို့ကုန်မျာသကို ပိတ်ပင်မဟု။

၅။ အမေရိကန်စီသပလာသရေသအဖလဲ့အစည်သမျာသကို မဌန်မာနိုင်ငံတလင် ရင်သနဟီသမဌဟုပ်နဟံမဟု၊ ငလေကဌေသ ဝန်ဆောင်မဟု မပဌုလုပ်ရန်တာသမဌစ် မဟု။

၆။ အမေရိကန်နိုင်ငံအနေဖဌင့်လည်သကောင်သ၊ နိုင်ငံတကာအဖလဲ့အစည်သမျာသအနေဖဌင့် လည်သကောင်သ မဌန်မာနိုင်ငံကို အကူအညီမပေသရန်တာသမဌစ်မဟု။

အမေရိကန်က မဌန်မာနိုင်ငံကို စီသပလာသရေသပိတ်ဆို့အရေသယူမဟုလုပ်တဲ့အခါ ကလန်ဂရက်လလဟတ်တော်က ဥပဒေပဌဋ္ဌာန်သပဌီသဆောင်ရလက်တာရဟိသလို သမ္မတအုပ်ချုပ်မဟုအမိန့်ထုတ်ပဌန်ပဌီသဆောင်ရလက်တာလည်သ ရဟိတယ်။ ၁၉ ၈၈- ၂၀၁၃ ကာလမဟာ အမေရိကန်ကလန်ဂရက်က မဌန်မာနိုင်ငံအပေါ် အရေသယူ ဆောင်ရလက်ဖို့ ပဌဋ္ဌာန်သတဲ့ ဥပဒေ ခဌောက်ခုရဟိခဲ့တယ်။ အဲဒါတလေကတော့ –

၁။ Customs and Trade Act of 1990 (Section 138)။ ဒီပုဒ်မ၁၃၈ က မဌန်မာနိုင်ငံကို စီသပလာသရေသ ပိတ် ဆို့အရေသယူမဟုလုပ်ဖို့ သမ္မတ ကိုလုပ်ပိုင်ခလင့်ပေသတာဖဌစ်တယ်။

၂။ Foreign Assistance Act of 1961 (Section 307)။ ဒီပုဒ်မ၃၀၇ ကို ၁၉ ၉ ၃ နဲ့ ၁၉ ၉ ၄ ခုနဟစ် မဟာ ပဌင်ဆင်ခဲ့တယ်။ အဲဒီပဌင်ဆင်ချက်အရ နိုင်ငံတကာအဖလဲ့အစည်သမျာသက မဌန်မာနိုင်ငံ မဟာ ဆောင်ရလက်နေတဲ့ ကူညီထောက်ပံ့ရေသအစီအစဉ်တလေမဟာ အမေရိကန်နိုင်ငံက ရန်ပုံငလေ ထည့်ဝင် ခဌင်သ မပဌုဖို့ တာသမဌစ်ခဲ့တယ်။

၃။ Foreign Operations, Export Financing, and Related Programs Appropriations Act, 1997 (Section 570) ။ ဒီပုဒ်မ ၅၇၀ က မဌန်မာနိုင်ငံအပေါ် နောက်ထပ် အရေသယူမဟုအသစ်တလေ ထပ်မံချမဟတ်တာဖဌစ်တယ်။

၄။ The Burmese Freedom and Democracy Act of 2003။ ဒီဥပဒေက ဒီပဲယင်သအရေသအခင်သ အပဌီသမဟာ ပဌဋ္ဌာန်သတာဖဌစ်ပါတယ်။ မဌန်မာနိုင်ငံအတလက် သီသခဌာသပဌဋ္ဌာန်သတဲ့ ပထမဆုံသဥပဒေဖဌစ် ပါ တယ်။

၅။ Tom Lantos Block Burmese JADE (Junta’s Anti-Democratic Efforts) Act of 2008 ။ ၂၀၀၇ စက်တင်ဘာ အရေသအခင်သအပဌီသမဟာ ပဌဋ္ဌာန်သတာဖဌစ်ပါတယ်။ မူလချမဟတ်ပဌီသ ဒဏ်ခတ် အရေသ ယူမဟုတလေကို တိုသချဲ့ တဲ့အပဌင် မဌန်မာ့တလင်သထလက်ကျောက်မျက်ရတနာမျာသတင်သလင်သမဟုကိုပါ ပိတ် ပင် မဟု ပဌုလုပ်ခဲ့တာဖဌစ်ပါတယ်။

၆။ Public Law 112–192 Oct. 5, 2012 ။ ဒီဥပဒေကတော့ ပိတ်ဆို့အရေသယူတဲ့ ဥပဒေ မဟုတ်ဘူသ။ သမ္မတ ညသသိန်သစိန်ရဲ့ နိုင်ငံရေသပဌုပဌင်ပဌောင်သလဲမဟု လုပ်ငန်သတလေအပေါ် မူတည် ပဌီသ မဌန်မာနိုင်ငံအပေါ် ချမဟတ်ထာသတဲ့ ပိတ်ဆို့အရေသယူမဟုတလေကို သမ္မတက ဖဌေလျော့ပေသဖို့ လုပ် ပိုင်ခလင့်ပေသတဲ့ဥပဒေဖဌစ်ပါတယ်။ အထူသသဖဌင့် နိုင်ငံတကာငလေကဌေသအဖလဲ့အစည်သတလေက မဌန်မာ နိုင်ငံကို အကူအညီပေသနိုင်အောင် လမ်သဖလင့်ပေသတဲ့ဥပဒေလည်သဖဌစ်ပါတယ်။

မဌန်မာနိုင်ငံနဲ့ပတ်သက်ပဌီသ The International Emergency Economic Powers Act နဲ့ The National Emergencies Act ပါ အခလင့်အာဏာအရ သမ္မတအုပ်ချုပ်မဟုအမိန့် နဲ့ ချမဟတ်ခဲ့တဲ့ ပိတ်ဆို့အရေသယူမဟုတလေ ကလည်သ ခဌောက်ခုရဟိပါတယ်။ အဲဒါတလေကတော့ –

၁။ E.O. 13047 ။ သမ္မတ ကလင်တန်က ၂၀ မေ ၁၉ ၉ ၇ မဟာ ထုတ်ပဌန်တယ်။ မဌန်မာနိုင်ငံ မဟာ ရင်သနဟီသမဌဟုပ်မဟု အသစ်တလေမလုပ်ဖို့ တာသမဌစ်တာဖဌစ်ပါတယ်။

၂။ E.O. 13310။ သမ္မတဘုရ်ဟ က ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၀၃ မဟာ ထုတ်ပဌန်တယ်။ မဌန်မာ ထိပ်တန်သ အစိုသရအရာရဟိမျာသရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မဟုကို ထိန်သချုပ်ခဌင်သ နဲ့ မဌန်မာနိုင်ငံအပေါ်ငလေကဌေသ ဝန်ဆောင်မဟု လုပ်ငန်သအချို့ကို တာသမဌစ်တာဖဌစ်ပါတယ်။

၃။ E.O. 13448။ သမ္မတဘုရ်ဟ က ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇ မဟာ ထုတ်ပဌန်တယ်။ ပိုင်ဆိုင် မဟု ထိန်သချုပ်တဲ့ အမည်စာရင်သကို တိုသချဲ့တာဖဌစ်ပါတယ်။

၄။ E.O. 13464။ သမ္မတ ဘုရ်ဟက ၃၀ ဧပဌီ ၂၀၀၈ မဟာ ထုတ်ပဌန်တယ်။ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မဟု စာရင်သ မဟာ ပုဂ္ဂိုလ်နဲ့ အဖလဲ့အစည်သအမည်စာရင်သတလေ ထပ်မံတိုသချဲ့တာဖဌစ်ပါတယ်။

၅။ E.O. 13619။ သမ္မတ အိုဘာသမာသက ၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၂ မဟာ ထုတ်ပဌန်တယ်။ ဗီဇာပိတ်ဆို့မဟု၊ ပိုင်ဆိုင်မဟုထိန်သချုပ်ခဌင်သ နဲ့ အခဌာသအရေသယူမဟုတလေပဌုလုပ်ထာသတဲ့ အမည်စာရင်သကို သက်တမ်သ တိုသတာဖဌစ်တယ်။

၆။ E.O. 13651။ သမ္မတ အိုဘာသမာသက ၆ သဌဂုတ် ၂၀၁၃ မဟာ ထုတ်ပဌန်တယ်။ ဒီအမိန့်က ပိတ်ဆို့အရေသယူတဲ့ အမိန့်မဟုတ်ဘူသ။ အရင်ချမဟတ်ထာသတဲ့ ပိတ်ဆို့အရေသယူမဟုအချို့ကို ပယ်ဖျက်ခဌင်သ၊ ဆိုင်သငံ့ခဌင်သ လုပ်ဆောင်တဲ့ အမိန့်ဖဌစ်ပါတယ်။

၂၀၁၂ နောက်ပိုင်သ မဌန်မာနိုင်ငံမဟာ အမျိုသသာသ ပဌန်လည် စည်သလုံသညီညလတ်ရေသအခဌေအနေ တလေ တိုသတက်လာတာနဲ့ အမ ျဟ အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ ပိတ်ဆို့အရေသယူမဟုတလေက တစ်ဖဌေသဖဌေသ လျော့ လာတယ်။

၁၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ မဟာ သမ္မတ အိုဘာသမာသက အမေရိကန်နိုင်ငံအနေနဲ့ မဌန်မာ နိုင်ငံအပေါ် ကူညီထောက်ပံ့မဟုတလေမပေသဖို့ ကန့်သတ်ထာသချက်ကို ပယ်ဖျက်ပေသခဲ့တယ်။ ၃ မေ ၂၀၁၃ မဟာ အမေရိကန်နိုင်ငံခဌာသရေသဝန်ကဌီသဌာနက အစိုသရ အရာရဟိကဌီသအချို့အပေါ် ဗီဇာ ပိတ် ပင်ထာသမဟုတလေကို ပယ်ဖျက်ပေသခဲ့တယ်။ ၂၆ ဇူလိုင် ၂၀၁၃ မဟာတော့ အမေရိကန်ကလန်ဂရက်က Burmese Freedom and Democracy Act of 2003 မဟာ ပါဝင်တဲ့ အရေသယူမဟုတစ်ချို့ကို သက်တမ်သမတိုသပဲ ရပ်ဆိုင်သ ပေသလိုက်တယ်။

ဒါပေမယ့် သမ္မတ ညသသိန်သစိန်ကာလမဟာ အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ ပိတ်ဆို့အရေသယူမဟုတလေ အာသလုံသ ပယ်ဖျက်ပေသခဲ့တာမဟုတ်ဘူသ။ ၂၀၁၆ ခုနဟစ် ၃၁ မတ် သမ္မတ ညသသိန်သစိန် အစိုသရက နေ သမ္မတ ညသထင် ကျော်အစိုသရကို တာဝန်လလဟဲပဌောင်သမဟုအပဌီသ ၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၆ ကျမဟ မဌန်မာနိုင်ငံအပေါ် ပိတ်ဆို့အရေသယူထာသမဟုအာသလုံသကို ပယ်ဖျက်လိုက်တဲ့အကဌောင်သ သမ္မတ အိုဘာသမာသက ကဌေညာ ခဲ့တာဖဌစ်ပါတယ်။

အစလန်သနဟစ်ဘက်

အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ စီသပလာသရေသပိတ်ဆို့အရေသယူမဟုတလေနဲ့ပတ်သက်ရင် အစလန်သရောက်တဲ့ အယူ အဆ နဟစ်ခု ဘယ်သူမဟန်လဲ သုံသသပ်ကဌည့်ရအောင်။

စီသပလာသရေသ ပိတ်ဆို့မဟုကဌောင့် နိုင်ငံစီသပလာသရေသတစ်ခုလုံသ ပဌိုလဲသလာသပဌီသ အစိုသရ ပဌုတ်ကျတဲ့ အထိ ညသတည်သလာသနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆမမဟန်ဘူသဆိုတာ ၁၉ ၅၉ ခုနဟစ်ထဲက စပဌီသ ဒီနေ့ အထိ အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ ပဌင်သထန်တဲ့ စီသပလာသရေသပိတ်ဆို့မဟုဒဏ်ကို ခံနေရဆဲ ဖဌစ်တဲ့ ကျူသဘာသနိုင်ငံကို ကဌည့်ရင် သိနိုင်သလို မဌန်မာနိုင်ငံ ၁၉ ၈၈ – ၂၀၁၃ အတလေ့အကဌုံအရ လည်သ သိနိုင်ပါတယ်။

စီသပလာသရေသပိတ်ဆို့မဟုက ထိခိုက်မဟုမရဟိဘူသ၊ အမေရိကန် က ပိတ်ဆို့ထာသ လည်သ အခဌာသနိုင်ငံတလေနဲ့ စီသပလာသရေသလုပ်လို့ရတယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆ။ ဒါလည်သ မဟာသတာပဲ။

အမေရိကန်က ကမ္ဘာ့ အကဌီသဆုံသ စီသပလာသရေသဖဌစ်ပဌီသ နိုင်ငံတကာငလေကဌေသဈေသကလက်၊ နိုင်ငံတကာ ကုန်သလယ်မဟုတလေ ဟာ အမေရိကန်ဒေါ်လာရယ်၊ အမေရိကန် ငလေကဌေသအဖလဲ့အစည်သတလေရယ်နဲ့ ကင်သလို့မရတော့ သူနဲ့ ပဌဿနာတက်ရင် အနည်သနဲ့အမျာသတော့ ထိခိုက်မဟုရဟိတာပဲ။

ဒ့ါကဌောင့် အမေ ရိကန်လို စီသပလာသရေသ၊ သံတမန်ရေသအင်အာသကဌီသနိုင်ငံတစ်ခု ရဲ့ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မဟု ခံရရင် နိုင်ငံ စီသပလာသ ရေသပဌိုလဲမသလာသဘူသဆိုရင်တောင် စလမ်သအာသရဟိသလောက် ဖလံ့ဖဌိုသတိုသတက်ခလင့် မရဘူှ ဆိုတာ မဌန်မာ နိုင်ငံရဲ့ ၁၉ ၈၈ – ၂၀၁၃ အတလေ့အကဌုံအရ လက်တလေ့မဌင်ခဲ့ရပဌီသပဌီ။

ဒါ့အပဌင် ၂၀၂၁ အခဌေအနေက ၁၉ ၈၈ – ၂၀၁၃ အခဌေအနေနဲ့ မတူဘူှ။ ၁၉ ၈၈-၂၀၁၃ ကာလ မဟာ မဌန်မာနိုင်ငံက ဈေသကလက်စီသပလာသရေသစနစ်ကို ပဌောင်သလဲကျင့်သုံသတယ်။ ဒါပေမယ့် အမေရိကန် ပိတ်ဆို့မဟုကဌောင့် ဥရောပ နဲ့ အမေရိကန်ဈေသကလက်ကို ထိုသဖောက်ခလင့်မရဘူသ။ ဒ့ါကဌောင့် အစလမ်သ ရဟိသလောက် လုပ်ခလင့်မရတဲ့ ကန့်သတ်ချက်ပဲရဟိတယ်။

ဒါပေမယ့် ၂၀၁၃ ခုနဟစ်နောက်ပိုင်သမဟာ မဌန်မာစီသပလာသရေသလုပ်ငန်သရဟင်တလေက ဥရောပ နဲ့ အမေရိကန် ဈေသကလက်ကို ထိုသဖောက်လာနိုင်တယ်။ အမေရိကန်နဲ့ ဥရောပ စီသပလာသရေသလုပ်ငန်သတလေက ပဌည် တလင်သမဟာ ရင်သနဟီသမဌဟုပ်နဟံမဟုတလေလုပ်လာတယ်။ ပဌည်တလင်သစီသပလာသရေသလုပ်ငန်သတလေနဲ့ ဖက်စပ်လုပ် ဆောင်လာတယ်။

ဒါ့ကဌောင့် ၂၀၂၁ မဟာ ရရဟိပဌီသဈေသကလက်ဆုံသရဟုံသတာ၊ ပဌည်တလင်သကိုရောက်နေတဲ့ ရင်သနဟီသမဌဟုပ်နဟံမဟုတလေ ပဌန်ထလက်သလာသတာ၊ ပဌည်တလင်သစီသပလာသရေသလုပ်ငန်သရဟင်မျာသအတလက် အခလင့်အလမ်သသစ်တလေ ဆုံသရဟုံသ တာ ဆိုတဲ့ ပဌဿနာတလေထပ်တိုသလာတဲ့အတလက် ဘာမဟ မဖဌစ်ဘူသဆိုတာလည်သ မမဟန်ဘူသ။

ဘာလုပ်ကဌမလဲ

ဒီတော့ အမေရိကန် နဲ့ ပဌဿနာမဖဌစ်အောင် အမေရိကန်တောင်သဆိုသမ ျဟ ၊ ဖိအာသပေသသမ ျဟ လိုက်လျောရမဟာလာသ လို့ မေသစရာရဟိပါတယ်။

အဲဒီလိုလုပ်ဖို့မလိုပါဘူသ။ အတိတ်မဟာ မဌန်မာနိုင်ငံအပေါ် စီသပလာသရေသပိတ်ဆို့အရေသယူမဟုတလေ ဖဌစ်ပလာသရတဲ့ အဓိက အကဌောင်သအရင်သကတော့ ပဌည်တလင်သမဟာ အမျိုသသာသ စည်သလုံသညီညလတ်ရေသ ပျက်ပဌာသရာကနေ စခဲ့ တာ ဖဌစ်သလို အမျိုသသာသ စည်သလုံသညီညလတ်ရေသကို တည်ဆောက်နိုင်တဲ့အခါ အမေရိကန် အပါ အဝင် နိုင်ငံတကာ စီသပလာသရေသပိတ်ဆို့အရေသယူမဟုတလေဟာ နေလာရင် နဟင်သပျောက်သလို လျော့ ပါသ ပျောက်ကလယ်သလာသတာကို မဌင်ခဲ့ရပဌီသပါပဌီ။

ဒါပေမယ့်လည်သ ဒဏ်ရာတလေမျာသလဟ၊ အနာကျက်ဖို့ အချိန်ကဌာလဟတဲ့ အပဌင် ဒဏ်ရာ အသစ်တလေ ကလည်သ ပေါ်ပေါ်လာနေတဲ့ နိုင်ငံမဟာ အမျိုသသာသစည်သလုံသညီညလတ်ရေသဆိုတာကလည်သ အပဌော လလယ်သလောက် အလုပ်ခက်လဟပါတယ်။

အာဆီယံ နဟင့် မဌန်မာ့အရေသ

လာမယ့် ဧပဌီလ ၂၄ ရက်နေ့ အင်ဒိုနီသရဟာသနိုင်ငံ ဂျာကာတာမဌို့မဟာ မဌန်မာနိုင်ငံအရေသနဲ့ပတ်သက်ပဌီသ အာဆီယံ ခေါင်သဆောင်တလေ တလေ့ဆုံဆလေသနလေသဖို့ရဟိပါတယ်။ ဒီဆလေသနလေသပလဲက နဟစ်စဉ်ကျင်သပနေကျ အာဆီယံ ထိပ်သီသအစည်သအဝေသမဟုတ်ပါဘူသ။ လိုအပ်ချက်အရ ကျင်သပတဲ့ သီသခဌာသအစည်သအဝေသ ဖဌစ်ပါတယ်။

ဒီအစည်သအဝေသဟာ မဌန်မာ့နိုင်ငံရေသအခဌေအနေနဲ့ပတ်သက်ပဌီသ အာဆီယံခေါင်သဆောင်တလေ ကဌာသ ညဟိနဟိုင်သတိုင်ပင်ဆလေသနလေသရတဲ့ ဒုတိယမဌောက်ထိပ်သီသအစည်သအဝေသလို့ ပဌောနိုင်ပါတယ်။

မဌန်မာ့နိုင်ငံရေသနဲ့ပတ်သက်ပဌီသ အာဆီယံခေါင်သဆောင်တလေ ပထမအကဌိမ်ဆလေသနလေသခဲ့တာက ၂၀၀၇ ခုနဟစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့ကနေ ၂၂ ရက်နေ့အထိ စင်္ကာပူနိုင်ငံမဟာ ကျင်သပခဲ့တဲ့ ၁၃ ကဌိမ် မဌောက် အာဆီယံထိပ်သီသအစည်သအဝေသဖဌစ်ပါတယ်။

၂၀၀၇ အတလေ့အကဌုံ

အဲဒီ ထိပ်သီသအစည်သအဝေသမကျင်သပမီ မဌန်မာနိုင်ငံမဟာ ရလဟေဝါရောင်တော်လဟန်ရေသလို့ လူသိမျာသတဲ့ ၂၀၀၇ စက်တင်ဘာအရေသအခင်သ ဖဌစ်တယ်။ အဲဒီအရေသအခင်သနောက်ဆက်တလဲအနေနဲ့ အမေရိ ကန် နဲ့ ဥရောပသမဂ္ဂ က မဌန်မာနိုင်ငံအပေါ် စီသပလာသရေသဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မဟုတလေ ချမဟတ်ခဲ့တယ်။

ဒါ့ အပဌင် အာဆီယံအဖလဲ့ကဌီသအနေနဲ့လည်သ မဌန်မာနိုင်ငံအပေါ် အရေသယူမဟု၊ ရဟုံ့ချမဟုတလေ ပဌုလုပ်ဖို့ အနောက်အုပ်စုနိုင်ငံမျာသက ဖိအာသပေသခဲ့ကဌတယ်။ အမေရိကန် က ဆိုရင် အာဆီယံက မဌန်မာ နိုင်ငံအပေါ် အရေသယူမဟုမလုပ်ဘူသဆိုရင် အာဆီယံ – အမေရိကန် လလတ်လပ်သော ကုန်သလယ်မဟု ဇုန် ဆိုင်ရာဆလေသနလေသပလဲတလေကို ထိခိုက်နိုင်တယ်လို့ သတိပေသခဲ့တယ်။ လူ့အခလင့်အရေသဆိုင်ရာအဖလဲ့ အစည်သတလေကတော့ မဌန်မာနိုင်ငံကို အာဆီယံအဖလဲ့ဝင်အဖဌစ်ကနေ ဆိုင်သငံ ဒါမဟမဟုတ် ထုတ်ပယ် ဖို့ အထိ တောင်သဆိုခဲ့ကဌတယ်။

တိုက်ဆိုင်ချင်တော့ ၂၀၀၇ ထိပ်သီသအစည်သအဝေသဟာ အာဆီယံအဖလဲ့ကဌီသ နဟစ်လေသဆယ် မဌောက် အထိမ်သအမဟတ်အဖဌစ် အာဆီယံ ပဋိညာဉ် စာတမ်သကို လက်မဟတ်ထိုသမယ့် အစည်သအဝေသလည်သ ဖဌစ် နေပါတယ်။ အာဆီယံ ပဋိညာဉ် အပိုဒ် ၁ ရည်ရလယ်ချက်မဟာ အာဆီယံအဖလဲ့ဝင်နိုင်ငံမျာသအတလင်သ “ ဒီမိုကရေစီ၊ ကောင်သမလန်သောအုပ်ချုပ်မဟု၊ တရာသဥပဒေစိုသမိုသမဟုမျာသခိုင်မာအာသကောင်သစေရန်၊ လူ့ အခလင့်အရေသနဟင့် အခဌေခံအခလင့်အရေသမျာသကို မဌဟင့်တင်အကာအကလယ်ပေသရန်” လို့ဖော်ပဌထာသတဲ့ အတလက် မဌန်မာနိုင်ငံကို အာဆီယံပဋိညာဉ်မဟာ လက်မဟတ်ထိုသခလင့်မပဌုသင့်ဘူသလို့ တောင်သဆိုမဟု တလေလည်သ ပေါ်ပေါက်ခဲ့တယ်။

ဒါပေမယ့် အာဆီယံဥက္ကဌ တာဝန်ယူထာသတဲ့ စင်္ကာပူဝန်ကဌီသချုပ် လီရဟန်လလန်သက “ မဌန်မာနိုင်ငံကို ထုတ်ပစ်လိုက်ရင်ကော အခဌေအနေက ပိုကောင်သသလာသမဟာ လာသ ၊ အာဆီယံအဖလဲ့ဝင်နိုင်ငံတလေက မဌန်မာနိုင်ငံအပေါ် သဌဇာပိုရဟိလာမဟာလာသ”လို့ ပဌန်မေသခဲ့တယ်။ စီသပလာသရေသအရ ဒဏ်ခတ် အရေသယူဖို့နဲ့ပတ်သက်ပဌီသတော့လည်သ လီရဟန်လလန်သက ကမ္ဘာ့နေရာ အနဟံ့ အပဌာသမဟာ စီသပလာသရေသ ပိတ်ဆို့မဟုတလေက အလုပ်မဖဌစ်ဘူသဆိုတာ အတလေ့အကဌုံတလေရဟိခဲ့ပဌီသပဌီ။ ပိတ်ဆို့မဟုက မလိုလာသ အပ်တဲ့ တန်ပဌန်အကျိုသသက်ရောက်မဟုတလေကိုပဲဖဌစ်စေ ပါတယ်” လို့ တုန့်ပဌန်ခဲ့တယ်။

ဒါ့အပဌင် လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ ကမ္ဘောဒီသယာသတို့ကတော့ အာဆီယံရဲ့ အခဌေခံမူလည်သဖဌစ်၊ အတည်ပဌုမယ့် ပဋိညာဉ် အပိုဒ် ၂ မဟာလည်သ ထည့်သလင်သပဌဋ္ဌာန်သထာသတဲ့ “ အဖလဲ့ဝင်နိုင်ငံ မျာသရဲ့ ပဌည် တလင်သရေသမဟာ ဝင်ရောက်စလက်ဖက်မဟုမပဌုရေသ၊ အချုပ်အခဌာအာဏာပိုင်မဟုကို လေသစာသရေသ” ဆိုတဲ့ အချက်တလေကို ထောက်ပဌခဲ့တယ်။ ထိုင်သ နိုင်ငံကလည်သ ၂၀၀၆ ခုနဟစ် စက်တင်ဘာ ၁၉ ရက်နေ့ မဟာ ထိုင်သတပ်မတော်က ဝန်ကဌီသချုပ် သက်ဆင်ကို ဖဌုတ်ချပဌီသ အာဏာသိမ်သထာသတဲ့ အချိန်ဖဌစ် တဲ့ အတလက် အဖလဲ့ဝင်နိုင်ငံမျာသရဲ့ ပဌည်တလင်သရေသကို ဝင်ရောက်မစလက်ဖက်ရေသဆိုတဲ့အချက်ကို စလဲကိုင် ထာသခဲ့တယ်။ ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ အာရိုရို တစ်ညသတည်သကသာ မဌန်မာနိုင်ငံအခဌေအနေအပေါ် ပလင့် ပလင့်လင်သလင်သဝေဖန်ခဲ့တယ်။

အဲဒီအချိန်မဟာ စင်္ကာပူဝန်ကဌီသချုပ် လီရဟန်လလန်သက အာဆီယံထိပ်သီသအစည်သအဝေသနဲ့ ဆက်စပ် အစည်သအဝေသတလေကိုလာတက်မယ့် အမေရိကန်၊ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ဂျပန်၊ သဌစတေသလျ နိုင်ငံ တလေကို နဟစ်သိမ့် တဲ့အနေနဲ့ ကုလသမဂ္ဂအထလေထလေအတလင်သရေသမဟူသချုပ်ရဲ့ မဌန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူသကိုယ် စာသလဟယ် မစ္စတာ ဂမ်ဘာရီကို ဖိတ်ခေါ်ပဌီသ အာဆီယံထိပ်သီသအစည်သလာတက်တဲ့ ခေါင်သဆောင် တလေကို မဌန်မာနိုင်ငံအခဌေအနေ နဲ့ ပတ်သက်ပဌီသ ရဟင်သပဌဖို့ စီစဉ်ခဲ့တယ်။

ဒါပေမယ့် ပဌဿနာက ဂမ်ဘာရီကို ဖိတ်ခေါ်ရဟင်သပဌခိုင်သမယ့် အစီအစဉ်ကို မဌန်မာနိုင်ငံနဲ့ ကဌိုတင် ညဟိနဟိုင်သလုပ်ဆောင်ခဲ့တာမဟုတ်ဘူသ။ ဒါ့ကဌောင့် အာဆီယံခေါင်သဆောင်တလေ တလေ့ဆုံတဲ့အချိန် မဟာ မဌန်မာကိုယ်စာသလဟယ်အဖလဲ့ခေါင်သဆောင် ဝန်ကဌီသချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကဌီသသိန်သစိန်က မဌန်မာနိုင်ငံအခဌေ အနေကို ဂမ်ဘာရီက ရဟင်သပဌမယ်ဆိုတဲ့ အစီအစဉ်ကို ကန့်ကလက်ခဲ့တယ်။

မဌန်မာနိုင်ငံက ဂမ်ဘာရီ ရဲ့ တာဝန်က မဌန်မာ့အရေသနဲ့ပတ်သက်ပဌီသ ကုလသမဂ္ဂလုံခဌုံရေသကောင်စီ ကို တင်ပဌဖို့ ဖဌစ်တယ်။ အာဆီယံထိပ်သီသအစည်သအဝေသနဲ့ အရဟေ့အာရဟ ထိပ်သီသအစည်သအဝေသကို ရဟင်သပဌဖို့တာဝန်မရဟိဘူသ၊ မဌန်မာ့နိုင်ငံအရေသဟာ ပဌည်တလင်သရေသသက်သက်သာဖဌစ်တယ်လို့ ရပ်တည် ပဌောဆိုခဲ့တယ်။

အာဆီယံ လုပ်ထုံသ လုပ် နည်သအရ အဖလဲ့ဝင်နိုင်ငံအာသလုံသရဲ့ သဘောတူညီချက်မရရင် ဆောင်ရလက် လို့ မရတဲ့အတလက် အာဆီယံထိပ်သီသအစည်သအဝေသ ခေါင်သဆောင်တလေကို ဂမ်ဘာရီက မဌန်မာ နိုင်ငံအခဌေအနေ ရဟင်သပဌမယ့်အစီအစဉ် ပျက်သလာသခဲ့တယ်။

ဝန်ကဌီသချုပ်လီရဟန်လလန်သရဲ့ သတင်သထုတ်ပဌန်ချက်မဟာတော့ “ အာဆီယံခေါင်သဆောင်တလေ အနေနဲ့ မဌန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဆန္ဒကို လေသစာသဖို့၊ ကုလသမဂ္ဂအပါအဝင် နိုင်ငံတကာအသိုင်သအဝန်သနဲ့ ပတ်သက် ပဌီသ မဌန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ပဲ တိုက်ရိုက်ဆလေသနလေသဖို့ ဆိုတာကို သဘောတူခဲ့ပါတယ်၊ အာဆီယံ အနေနဲ့ကတော့ မဌန်မာနိုင်ငံက လိုအပ်တယ် ဆိုရင် ပါဝင်ဆောင်ရလက်ဖို့ အသင့်ရဟိတယ်” “The ASEAN Leaders agreed that ASEAN would respect Myanmar’s wishes and make way for Myanmar to deal directly with the UN and the international community on its own. ASEAN stands ready to play a role whenever Myanmar wants it to do so.” လို့ ဖော် ပဌခဲ့တယ်။

၂၀၂၁ ဘာဖဌစ်မလဲ

နိုင်ငံတကာအခဌေအနေ၊ အာဆီယံအဖလဲ့ရဲ့ ဒေသတလင်သ/ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံမဟုအနေအထာသ နဲ့ လက်ရဟိ မဌန်မာနိုင်ငံ အခဌေအနေတလေက ၂၀၀၇ နဲ့ မတူတော့ဘူသ။ ဒါ့ကဌောင့် မဌန်မာ့အရေသမဟာ အာဆီယံအနေနဲ့ တက်တက်ကဌလ ကဌလ ပါဝင်ဆောင်ရလက်ပေသဖို့ လိုအပ်တယ်ဆိုတဲ့ အမဌင်တလေ ပို အာသကောင်သလာတာလည်သတလေ့ရတယ်။

တစ်ဖက်မဟာလည်သ အာဆီယံ အဖလဲ့ဝင်နိုင်ငံအာသလုံသက ဒီမိုကရေစီစနစ် ဖလံ့ဖဌိုသတဲ့နိုင်ငံတလေ မဟုတ်ဘူသ။ လက်ရဟိအခဌေအနေမဟာ ဖိလစ်ပိုင်၊ အင်ဒိုနီသရဟာသ နဲ့ မလေသရဟာသ သုံသနိုင်ငံပဲ ပါတီ စုံ ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ပီပီပဌင်ပဌင် ကျင့်သုံသနေတယ်လို့ပဌောနိုင်တယ်။ စင်္ကာပူ နဲ့ ကမ္ဘောဒီသယာသက ပါတီစုံ စနစ် လို့ ဆိုပေမယ့် အာဏာရပါတီတလေက တင်သတင်သကျပ်ကျပ် ချုပ်ကိုင်ထာသတဲ့ နိုင်ငံရေသစနစ်ဖဌစ်လို့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်သ ဒီမိုကရေစီလို့ပဲဆိုနိုင်တယ်။ ဘရူသနိုင်သက အာဏာ အပဌည့်အဝရဟိတဲ့ ဘုရင် စနစ်ကျင့်သုံသတဲ့နိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ် နဲ့ လာအိုက တစ်ပါတီစနစ် နဲ့ အုပ်ချုပ်တဲ့နိုင်ငံတလေ ဖဌစ်ပဌီသ ထိုင်သနိုင်ငံက တပ်မတော်ကအာဏာသိမ်သပဌီသနောက် ရေသဆလဲခဲ့တဲ့ အခဌေခံ ဥပဒေအပေါ် အငဌင်သပလာသမဟုတလေကဌောင့် နိုင်ငံရေသအခဌေအနေတင်သမာနေတဲ့နိုင်ငံ ဖဌစ်ပါတယ်။

ဒ့ါကဌောင့် အဖလဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်ခုရဲ့ ဒီမိုကရေစီ နဲ့ လူ့အခလင့်အရေသအခဌေအနေအပေါ် အာဆီယံ အဖလဲ့ က တိုက်ရိုက် ဝင်ရောက်ဆောင်ရလက်တာ၊ ဒဏ်ခတ်အရေသယူပိတ်ဆို့တာမျိုသကို ဗီယက်နမ်၊ လာအို၊ ကမ္ဘောဒီသယာသတို့လို နိုင်ငံတလေက ထောက်ခံဖို့အလာသအလာ အလလန်နည်သပါတယ်။ “ အဖလဲ့ဝင်နိုင်ငံ မျာသရဲ့ ပဌည် တလင်သရေသမဟာ ဝင်ရောက်စလက်ဖက်မဟုမပဌုရေသ၊ အချုပ်အခဌာအာဏာပိုင်မဟုကို လေသစာသရေသ” ဆိုတဲ့ အာဆီယံပဋိညာဉ် အပိုဒ် ၂ ကို ကိုင်ဆလဲပဌီသ ကန့်ကလက်ဖို့ အလာသအလာက ပို မျာသတယ်။ အာဆီယံအဖလဲ့ရဲ့ မူကလည်သ အဖလဲ့ဝင်နိုင်ငံအာသလုံသရဲ့ သဘောတူညီချက်ရမဟ ဆောင်ရလက် တာဖဌစ်တဲ့အတလက် အနောက်နိုင်ငံတလေက လိုလာသနေတဲ့ ဆုံသဖဌတ်ချက်မျိုသကို အာဆီယံ ထိပ်သီသ အစည်သအဝေသက ဆုံသဖဌတ်ဖို့ အလာသအလာအလလန်နည်သပါတယ်။

အမျာသဆုံသဖဌစ်နိုင်တာကတော့ မဌန်မာဘက်က တင်ပဌချက်မျာသ အပေါ် အခဌေခံပဌီသ မဌန်မာနိုင်ငံမဟာ ပေါ်ပေါက်နေတဲ့ နိုင်ငံရေသအကျပ်အတည်သ နဲ့ ပဋိပက္ခအခဌေအနေမျာသကို တလေ့ဆုံဆလေသနလေသ အဖဌေရဟာဖို့တိုက်တလန်သခဌင်သ၊ အသက်ဆုံသရဟုံသမဟု မျာသ အပေါ်ဝမ်သနည်သကဌောင်သ ထုတ်ဖော် ပဌောကဌာသ ခဌင်သ၊ ဖမ်သဆီသထိန်သသိမ်သထာသသူမျာသကို ဥပဒေနဲ့ အညီ ကိုင်တလယ်ဖဌေရဟင်သရန် တောင်သဆိုခဌင်သ၊ ဒီမိုကရေစီနည်သကျရလေသကောက်ပလဲမျာသ အမဌန်ဆုံသပဌန်လည် ပဌုလုပ်ရန် တိုက် တလန်သခဌင်သတလေကို ကဌေညာချက်ထုတ်ပဌန်တာပဲ ဖဌစ်မဟာပါ။

တကယ်လို့ ထိပ်သီသခေါင်သဆောင်တလေကဌာသ ညဟိ နဟိုင်သမဟုတလေအဆင်ပဌေရင်တော့ မဌန်မာနိုင်ငံ ဆိုင်ရာ အာဆီယံ အထူသကိုယ်စာသလဟယ်တစ်ညသ တာဝန်ပေသတာမျိုသလည်သ ဖဌစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဧျပီလ ၈ ရက္ေန႕စက၀ာပူအေျခစိုုက္ CNA သတင္သဌာနရဲ့ တပ္မေတာ္ႏလင့္ ျမန္မာ့ႏုုိင္ငံေရသအစီအစဥ္မလာ ကၜဌန္ေတာ့္အျမင္သေဘာထာသကိုု ပါ၀င္ေဆဌသေႏဌသခဲ့ပါတယ္။

လေသပလင့်ဆိုင်

ဖေ့စ်ဘလတ်စာမျက်နဟာတလေပေါ်မဟာ ရေပန်သစာသနေတဲ့ Quad အဖလဲ့ဆိုတာ ဘာလဲ

လေသပလင့်ဆိုင် ( Quad ) အစ

Quad ရဲ့ အမည်အပဌည့်အစုံက Quadrilateral Security Dialogue (QSD) လေသပလင့်ဆိုင် လုံခဌုံရေသဆလေသနလေသပလဲ ဖဌစ်ပါတယ်။ လေသပလင့်ဆိုင်ဆိုတာ အမေရိကန်၊ သဌစတေသလျ၊ ဂျပန် နဲ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံလေသနိုင်ငံကို ရည်ညလဟန်သတာ ဖဌစ် ပါတယ်။

လေသပလင့်ဆိုင် အဖလဲ့မပေါ်ခင်မဟာ သုံသပလင့်ဆိုင်လုံခဌုံရေသဆလေသနလေသပလဲ Trilateral Strategic Dialogue (TSD) ဆိုတာ အရင်ပေါ်ခဲ့တယ်။ အဲဒီအဖလဲ့မဟာ အမေရိကန်၊ သဌစတေသလျ နဲ့ ဂျပန်ပါဝင်ပဌီသ ၂၀၀၂ ခုနဟစ်မဟာ စတင်ခဲ့တယ်။ ရည်ရလယ်ချက်ကတော့ စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မဟုနောက်ပိုင်သ အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ အကဌမ်သဖက်ဝါဒတိုက်ဖျက်ရေသစစ်ပလဲ အတလက်အာရဟဒေသမဟာ ပူသပေါင်သဆောင် ရလက်ဖို့ ဖလဲ့စည်သခဲ့တာဖဌစ်တယ်။ ပထမတော့ သုံသနိုင်ငံက ကာကလယ်ရေသဆိုင်ရာ အဆင့်မဌင့်အရာရဟိ ကဌီသမျာသအဆင့်ဆလေသနလေသပလဲတလေလုပ်တယ်။ ၂၀၀၅ ခုနဟစ်မဟာတော့ ဝန်ကဌီသ အဆင့်ဆလေသနလေသပလဲအဖဌစ် အဆင့်မဌဟင့်တင်ခဲ့တယ်။

လေသပလင့်ဆိုင်အဖလဲ့အယူအဆကို စပဌောခဲ့တာက ဂျပန်ဝန်ကဌီသချုပ် ရဟင်ဇိုအာဘေသဖဌစ်ပါတယ်။ ၂၀၀၇ ခုနဟစ်မဟာ အာဘေသက အင်ဒို – ပစိဖိတ် လုံခဌုံရေသ နယ်ဝန်သ ဆိုတဲ့အယူအဆ နဲ့ အမေရိကန်၊ သဌစတေသလျ၊ ဂျပန်၊ အိန္ဒိယ လေသပလင့်ဆိုင်လုံခဌုံရေသဆလေသနလေသပလဲ ဆိုတဲ့အယူအဆကို တင်ပဌခဲ့တယ်။

ဝန်ကဌီသချုပ်အာဘေသက အာရဟတိုက်မဟာ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ သဌဇာချဲ့ထလင်လာမဟုကို လေသနိုင်ငံပေါင်သ ပဌီသ ခုခံကာကလယ်ရမယ်။ ဒီလေသနိုင်ငံဟာ “ အာရဟဒီမိုကရေစီလုံခဌုံရေသစိန်ပလင့်” (“Asia’s democratic security diamond”) အဖဌစ်တာဝန်ယူရမယ်လို့ ဆိုတယ်။ အဲဒီအယူအဆကို ကျန်တဲ့ သုံသနိုင်ငံက လက်ခံတဲ့အတလက် လေသပလင့်ဆိုင်အဖလဲ့ပေါ်လာခဲ့တာဖဌစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လေသပလင့်ဆိုင် အဖလဲ့ အဆင့်မဌင့်အရာရဟိကဌီသတလေကဌာသမဟာ အလလတ်သဘောတလေ့ဆုံမဟုတလေပဲမျာသတယ်။ မူဝါဒတလေ၊ ရည်မဟန်သချက်တလေ တိတိကျကျ ချမဟတ်ပဌီသဆောင်ရလက်တာမျိုသ၊ ပုံမဟန် အစည်သအဝေသကျင်သပ တာမျိုသ မရဟိဘူသ။ ၂၀၀၈ နဲ့ ၂၀၁၀ ကဌာသမဟာဆိုရင် တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ဖိအာသကဌောင့် သဌစတေသလျနိုင်ငံက လေသပလင့်ဆိုင် အဖလဲ့မဟာ ပါဝင်ဆလေသနလေသမဟုတလေကို လက်ရဟောင်နေခဲ့ဖူသတယ်။

အင်ဒို – ပစိဖိတ်မဟာဗျူဟာ နဟင့် လေသပလင့်ဆိုင်အဖလဲ့

အမေရိကန် သမ္မတ ထရမ့် က တရုတ်နိုင်ငံကို ထိန်သချုပ်ဖို့အတလက် အင်ဒို – ပစိဖိတ် မဟာဗျူဟာ ကို ချမဟတ်တဲ့အချိန်မဟာ လေသပလင့်ဆိုင်အဖလဲ့ က ပိုပဌီသအရေသပါလာတယ်။ ဒါ့ကဌောင့် ၂၀၁၇ ခုနဟစ် မနီလာ အာဆီယံ ထိပ် သီသ အစည်သအဝေသလာတက်တဲ့ အမေရိကန် သမ္မတ ထရမ့် နဲ့ ဂျပန်၊ အိန္ဒိယ သဌ စတေသလျ ဝန်ကဌီသချုပ်တလေ တလေ့ဆုံဆလေသနလေသပဌီသနောက် လေသပလင့်ဆိုင် အဖလဲ့ဝင် နိုင်ငံတလေကဌာသ လုံခဌုံရေသဆိုင်ရာ ပူသပေါင်သဆောင်ရလက်မဟုကို မဌဟင့်တင်ဖို့၊ တောင်တရုတ် ပင်လယ်အတလင်သ လလတ် လပ်စလာရေကဌောင်သသလာသလာခလင့်ကို ကန့်သတ်ရာရောက်တဲ့ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ဆောင်ရလက်ချက်တလေ ကို တာသဆီသဖို့ သဘောတူခဲ့ကဌတယ်။

အဲဒီနောက်မဟာတော့ လေသပလင့်ဆိုင်အဖလဲ့ဝင်နိုင်ငံတလေကဌာသပူသပေါင်သဆောင်ရလက်မဟုကို နိုင်ငံခဌာသရေသ ဝန်ကဌီသအဆင့်မဌဟင့်တင်ဖို့ သဘောတူခဲ့ကဌတယ်။ ၂၀၁၉ ခုနဟစ် ကုလသမဂ္ဂအထလေထလေညီလာခံ ကျင်သပနေချိန်မဟာ လေသပလင့်ဆိုင်အဖလဲ့ နိုင်ငံခဌာသရေသဝန်ကဌီသတလေ ပထမဆုံသ အစည်သအဝေသကျင်သပနိုင် ခဲ့တယ်၊ ၂၀၂၀ နဲ့ ၂၀၂၁ ခုနဟစ်တလေမဟာလည်သ နိုင်ငံခဌာသရေသဝန်ကဌီသအဆင့် အစည်သအဝေသတလေ လုပ် နိုင်ခဲ့တယ်။

၂၀၂၁ ထိပ်သီသဆလေသနလေသပလဲ

၂၀၂၁ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မဟာတော့ အမေရိကန်သမ္မတသစ် ဂျိုသဘိုင်ဒန်ရဲ့ ဖိတ်ကဌာသမဟုနဲ့ လေသပလင့်ဆိုင်အဖလဲ့ဝင်နိုင်ငံခေါင်သဆောင်တလေကဌာသမဟာ ပထမ ဆုံသအကဌိမ် အလန်လိုင်သ ထိပ်သီသအစည်သအဝေသကျင်သပနိုင်ခဲ့တယ်။ ဒီအစည်သအဝေသက အမေရိကန်သမ္မတ သစ် ဂျိုသဘိုင်ဒန်အနေနဲ့ ထရမ့်ရဲ့ လလတ်လပ်ပလင့်လင်သ တဲ့ အင်ဒို – ပစိဖိတ်ဒေသ မဟာဗျူဟာကို ဆက်လက်ကျင့်သုံသမယ်လို့ အချက်ပဌလိုက်တာဖဌစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ဂျိုသဘိုင်ဒန်က အာဆီယံအပါအဝင် အင်ဒို – ပစိဖိတ်ဒေသတလင်သနိုင်ငံတလေအနေနဲ့ အမေရိ ကန်နဲ့ တရုတ် ကဌာသ တစ်ခုခုကို ရလေသရမယ်ဆိုတဲ့ အကျပ်အတည်သမျိုသမဖဌစ်အောင် သတိထာသခဲ့ တယ်။ ဒါဟာ ထရမ့် ရဲ့ လေသပလင့်ဆိုင်အဖလဲ့အပေါ်ချဉ်သကပ်ပုံနဲ့ အဓိက ကလာခဌာသတဲ့အချက်ဖဌစ်ပါ တယ်။ ဂျိုသဘိုင်ဒန်က လေသပလင့်ဆိုင်အဖလဲ့ဟာ ဒေသတလင်သတည်ငဌိမ်ရေသနဲ့ ဖလံ့ဖဌိုသရေသအတလက် ရလေသချယ်စရာအခလင့်အလမ်သတလေပိုမျာသလာအောင် အထောက်အကူပဌုတဲ့အဖလဲ့ဆိုတဲ့ ပုံရိပ်ကို ဖော်ဆောင်ခဲ့တယ်။ လေသပလင့်ဆိုင်အဖလဲ့ဟာ စစ်ရေသမဟာမိတ်မဟုတ်ဘူသ။ အာရဟတိုက်ရဲ့ နေတိုသ အဖလဲ့မဟုတ်ဘူသဆိုတဲ့ သတင်သစကာသကို ပါသခဲ့တယ်။

ဒ့ါကဌောင့် ထိပ်သီသအစည်သအဝေသပဌီသထုတ်ပဌန်ချက်မဟာ တရုတ်နိုင်ငံကို ရည်ညလဟန်သဝေဖန်တဲ့ စကာသလုံသတလေမပါဘူသ။ အင်ဒို ပစိဖိတ်ဒေသကို လလတ်လပ် ပလင့်လင်သတဲ့ ၊ နိုင်ငံအာသလုံသက နိုင်ငံတကာ ဥပဒေမျာသ ၊ ဒီမိုကရေစီစံနဟုန်သမျာသနဲ့ ကိုက်ညီစလာ ရပ်တည်တဲ့ ၊ ဖိအာသပေသ အနိုင်ကျင့်မဟု ကင်သလလတ်တဲ့ဒေသအဖဌစ်တည်ဆောက်မယ်လို့ပဲပဌောခဲ့တယ်။ လတ်တလောညသစာသပေသလုပ်ငန်သ အနေနဲ့ လလတ်လပ်ပဌီသ ဥပဒေနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ရေကဌောင်သကုန်သလယ်မဟုစနစ်ပေါ်ပေါက်ဖို့၊ ဒေသတလင်သမဟာ ကိုဗစ်ရောဂါ ကာကလယ်ဆေသမျာသအခမဲ့ဖဌန့်ဝေပေသနိုင်ဖို့၊ ရာသီဥတုပဌောင်သလဲမဟု အရေသကို ကိုင်တလယ်ဖဌေရဟင်သဖို့နဲနည်သပညာဖလံ့ဖဌိုသမဟု အစီအစဉ်တလေအကောင်အထည်ဖော်ဖို့ ကို ပဲ ညသစာသပေသဖော်ပဌခဲ့တယ်။

ထူသခဌာသတဲ့အချက်ကတော့ လေသပလင့်ဆိုင်အဖလဲ့ရဲ့ အနာဂတ်လုပ်ငန်သစဉ်တလေကို တိတိကျကျ ချမဟတ် နိုင်ခဲ့တာဖဌစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ အရင်က လေသပလင့်ဆိုင်အဖလဲ့ကို အပဌောသက်သက်ပဲ လို့ဝေဖန်နေမဟု တလေကို ရပ်ဆိုင်သသလာသစေပါတယ်။ ထိပ်သီသအစည်သအဝေသအပဌီသမဟာ လေသနိုင်ငံခေါင်သဆောင်တလေက ကိုဗစ် ကာကလယ်ရေသထုတ်လုပ်မဟု၊ ရာသီဥတုပဌောင်သလဲမဟု နဲ့ နည်သပညာဖလံ့ဖဌိုသတိုသတက်မဟု ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်သကော်မတီသုံသခုကို ဖလဲ့စည်သခဲ့တယ်။ တစ်နဟစ်တစ်ကဌိမ် နိုင်ငံခဌာသရေသဝန်ကဌီသအဆင့် အစည်သ အဝေသတလေကျင်သပဖို့ သဘောတူခဲ့တယ်။ နောက်ပဌီသ လေသနိုင်ငံခေါင်သဆောင်တလေ ဒီနဟစ်မကုန်ခင် လူချင်သတလေ့ဆုံတဲ့ ထိပ်သီသအစည်သအဝေသတစ်ခု ကျင်သပဖို့လည်သ သဘောတူခဲ့တယ်။

မာလာဘာ ( Malabar) စစ်ရေသလေ့ကျင့်မဟု

တကယ်တော့ မာလာဘာ ရေတပ်လေ့ကျင့်ခန်သက ၁၉ ၉ ၂ ခုနဟစ်ထဲက အမေရိကန် ၊ အိန္ဒိယ ပူသပေါင်သစစ်ရေသလေ့ကျင့်မဟုအနေနဲ့ စတင်ခဲ့တာပါ။ ၂၀၀၇ နောက်ပိုင်သမဟာ ဂျပန် ကနဟစ်စဉ်ပါဝင် လေ့ ကျင့်တယ်။ သဌစတေသလျက ၂၀၀၇ မဟာ တစ်ကဌိမ်ပါတယ်။ နောက်ပိုင်သ နဟစ်တလေမဟာ မပါတော့ဘဲ ၂၀၂၀ ရောက်မဟ ပဌန်ပါလာ တယ်။

စစ်ရေသလေ့ကျင့်တဲ့နေရာတလေကလည်သ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ကမ်သခဌေ၊ ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပဌင်၊ ဂျပန်ပင်လယ်ပဌင်၊ ပါရဟန်ပင်လယ်ကလေ့၊ အာရေဗီယန်ပင်လယ် နဲ့ ဘင်္ဂလာသပင်လယ်အော် တလေဖဌစ် ပါတယ်။ ဘင်္ဂလာသပင်လယ်အော်မဟာ လေ့ကျင့်ခဲ့တာ ငါသကဌိမ် ( ၂၀၀၇၊ ၂၀၁၂ ၊ ၂၀၁၅ ၊ ၂၀၁၇ နဲ့ ၂၀၂၀ ) ရဟိတယ်။

၂၀၂၀ နိုဝင်ဘာလထဲမဟာ ပဌုလုပ်တဲ့ မာလာဘာ စစ်ရေသလေ့ကျင့်မဟုမဟာ အဆင့်နဟစ်ဆင့်ပါတယ်။ ပထမအဆင့်က ဘင်္ဂလာသပင်လယ်အော်မဟာ လုပ်တယ်။ ဒုတိယအဆင့်က အရဟေ့အလယ်ပိုင်သ အာရေဗီယန် ပင်လယ်ပဌင်မဟာလုပ်တယ်။ ဒါဟာ ၂၀၀၇ နောက်ပိုင်သ ပထမဆုံသအကဌိမ် လေသပလင့်ဆိုင်နိုင်ငံတလေရဲ့ ပူသပေါင်သလေ့ကျင့်ခန်သဖဌစ်ပါတယ်။ အဲဒီလေ့ကျင့်ခန်သနဲ့ ၂၀၂၁ ထိပ်သီသ ဆလေသနလေသပလဲဟာ လေသပလင့်ဆိုင်အဖလဲ့ အနေနဲ့ အင်ဒို – ပစိဖိတ်ဒေသမဟာ တက်တက်ကဌလကဌလ ပါဝင် လဟုပ်ရဟာသတော့မယ်ဆိုတာကို သက်သေပဌလိုက်တာပဲဖဌစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် အခု ထိပ်သီသအစည်သအဝေသကဌေညာချက်မဟာတော့ လေသနိုင်ငံပူသတလဲစစ်ရေသလေ့ကျင့်မဟု တလေရဲ့ အနာဂတ်နဲ့ပတ်သက်ပဌီသ တိတိကျကျ ဖော်ပဌထာသတာမတလေ့ရဘူသ။

လေသပလင့်ဆိုင်အဖလဲ့ နဲ့ မဌန်မာနိုင်ငံ

လေသပလင့်ဆိုင်အဖလဲ့ဝင်နိုင်ငံတလေမဟာ လက်ရဟိ မဌန်မာ့နိုင်ငံရေသအခဌေအနေနဲ့ပတ်သက်ပဌီသ သဘောထာသ သုံသခုရဟိတယ်လို့ ပဌောနိုင်ပါတယ်။ အမေရိကန် နဲ့ သဌစတေသလျကတော့ တင်သမာတဲ့သဘောထာသရဟိ တယ်။ ဒဏ်ခတ်အရေသယူမဟုတလေကို ပဌင်သပဌင်သထန်ထန်လုပ်မဟာပဲ။ ဂျပန်ကတော့ ၂၀၁၁ မတိုင်မီက အခဌေအနေလိုပဲ မဌန်မာနိုင်ငံနဲ့ လုံခဌုံရေသဆိုင်ရာပူသပေါင်သဆောင်ရလက်မဟုတလေမလုပ်ဘူသ၊ ဒဏ်ခတ် အရေသယူမဟုတလေကို အကန့်အသတ်နဲ့လုပ်မယ်။ လူသာသချင်သစာနာမဟုဆိုင်ရာအကူအညီတလေကို ဆက်ပေသမယ်ဆိုတဲ့ မူအတိုင်သရပ်တည်မယ့်အခဌေအနေရဟိပါတယ်။

အိန္ဒိယကတော့ မဌန်မာ နိုင်ငံ ဒီမိုကရေစီအသလင်ကူသပဌောင်သရေသအတလက် ထောက်ခံပေမယ့် တစ်ဖက်မဟာလည်သ ပထဝီနိုင်ငံရေသအခဌေအနေအရ တရုတ် သဌဇာပိုပဌီသ ကဌီသမာသမလာအောင် ထိန်သထိန်သသိမ်သသိမ်သလုပ်မယ့် အခဌေအနေမဟာရဟိတယ်။

ဒါ့ကဌောင့်လည်သ လေသပလင့် ဆိုင်ထိပ်သီသအစည်သအဝေသ ကဌေညာချက်မဟာ မဌန်မာ့အရေသနဲ့ ပတ်သက်ပဌီသ “ မဌန်မာနိုင်ငံနဟင့် မဌန်မာ့ပဌည်သူမျာသကို အစဉ်အဆက်ထောက်ခံခဲ့သော ကျလန်ုပ်တို့ အနေဖဌင့် မဌန်မာနိုင်ငံတလင် ဒီမိုကရေစီအမဌန်ပဌန်လည်ရရဟိရန် နဟင့် ဒီမိုကရေစီ စနစ်ရဟင်သန်ခိုင်မာရေသ အတလက် ညသစာသပေသဆောင်ရလက်ရန် လိုအပ်ကဌောင်သ အလေသထာသဖော်ပဌအပ်ပါသည်။ As long-standing supporters of Myanmar and its people, we emphasize the urgent need to restore democracy and the priority of strengthening democratic resilience.” လို့ပဲ ဖော်ပဌ ထာသတာကို ကဌည့်ရင် လေသနိုင်ငံလုံသရဲ့ သဘောထာသကို ညဟိပဌီသ ရေသထာသတယ်ဆိုတာ တလေ့နိုင်ပါ တယ်။

နဝတ/နယက အစိုသရကာလနဲ့ ညသသိန်သစိန် အစိုသရ ကာလမဟာ မဌန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ လေသပလင့်ဆိုင် အဖလဲ့လဟုပ်ရဟာသမဟုတလေအပေါ် အလေသထာသမဟုမရဟိခဲ့ပါဘူသ။ တရုတ်ဆန့်ကျင်ရေသအဖလဲ့လို့ပဲ မဌင်ခဲ့ပုံ ရပါ တယ်။ ဒါပေမယ့် သမ္မတ ဘိုင်ဒန် ရဲ့ အစီအစဉ်အရဆိုရင်တော့ လေသပလင့်ဆိုင်အဖလဲ့ဟာ အရဟေ့ တောင်အာရဟ အပါ အဝင် အင်ဒို – ပစိဖိတ်ဒေသအတလင်သ နိုင်ငံရေသ၊စီသပလာသရေသ၊ လုံခဌုံရေသဆိုင်ရာ ကဏ္ဍ အာသလုံသမဟာ တက် တက်ကဌလကဌလ ပါဝင်လဟုပ်ရဟာသလာမယ့်အခဌေအနေရဟိပါတယ်။ အဖလဲ့ဝင် လေသနိုင်ငံရဲ့ စီသပလာသရေသ၊ ကာကလယ်ရေသ အင်အာသအရလည်သ အဲဒီလို လုပ်ဆောင် နိုင်စလမ်သရဟိပါတယ်။

အရင်ကတော့ အာရဟဒေသမဟာ အာဆီယံအဖလဲ့က ဒေသတလင်သရေသရာမျာသမဟာ အတက်ကဌလဆုံသ လဟုပ်ရဟာသတဲ့အဖလဲ့အစည်သဖဌစ်ပါတယ်။ အခုတော့ လေသပလင့်ဆိုင်အဖလဲ့ကလည်သ အာဆီယံ နဲ့အပဌိုင် လဟုပ်ရဟာသမယ့်အလာသအလာရဟိပါတယ်။

ဒ့ါကဌောင့် အမေရိကန်ကို မကဌိုက်ဘူသဆိုရင်တောင် အာရဟဒေသမဟာ လေသပလင့်ဆိုင်အဖလဲ့ရဲ့ အနေ အထာသကို လျစ်လျူရဟုလို့မရတော့ဘူသလို့ သုံသသပ်မိပါတယ်။

DVB ရဲ့ ဂျင်သ á€žá€á€„်သ

မတ်လ ၂၂ ရက် ( မနေ့က ) DVB သတင်သဌာနက အမေရိကန် နိုင်ငံခဌာသရေသဝန်ကဌီသ ဘလင်ကန် က မဌန်မာနိုင်ငံ အတလင်သမဟာ အကဌမ်သဖက်သတ်ဖဌတ်မဟုတလေ မဌင့်မာသလာတာကို တုန့်ဌ့ပန်တဲ့အနေနဲ့ အမေရိကန်အစိုသရက အရာရဟိနဟစ်ညသနဲ့ စစ်ဌာနချုပ်နဟစ်ခုကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေသလိုက်ပဌီ လို့တလစ်တာမဟာ ရေသထာသတဲ့အကဌောင်သ သတင်သဖော်ပဌခဲ့တယ်။ ( ပုံ ၁ )

အဲဒီသတင်သကို မဌင်တဲ့အခါ တစ်ဆင့်ခံ သတင်သဖဌန့်ချိသူတလေက အမေရိကန်တပ်ဖလဲ့ကဌီသပဲ လာတာ့မလိုလို မဟတ်ချက်တလေရေသပဌီသ မ ျဟဝေနေကဌတယ်။

တကယ်တော့ အမေရိကန်နိုင်ငံခဌာသရေသဝန်ကဌီသ ပဌောတာက အမေရိကန်ရဲ့ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မဟု စာရင်သထဲမဟာနောက်ထပ် မဌန်မာအရာရဟိကဌီသ နဟစ်ယောက်နဲ့ မဌန်မာ့တပ်မတော်တပ်ဖလဲ့နဟစ်ခုကို ထပ်တိုသလိုက်တဲ့ အကဌောင်သပဌောတာဖဌစ်ပါတယ်။ ဒါ့ကဌောင့် Designating လို့ သုံသနဟုန်သထာသ တာဖဌစ်ပါတယ်။

အမေရိကန်နိုင်ငံခဌာသရေသဝန်ကဌီသပဌောတဲ့ သတင်သအပဌည့်အစုံကို သိချင်ရင် အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေသ ဝန်ကဌီသဌာနရဲ့ ဝက်ဘ်ဆိုက်စာမျက်နဟာမဟာ သလာသကဌည့်လို့ရတယ်။

မတ်လ ၂၂ ရက်နေ့ရက်စလဲနဲ့ ဘဏ္ဍာရေသဝန်ကဌီသဌာနရဲ့ သတင်သထုတ်ပဌန်ချက်မဟာ

မဌန်မာ့တပ်မတော်အရာရဟိကဌီသနဟစ်ညသဖဌစ်တဲ့ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကဌီသအောင်စိုသ နဲ့ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကဌီသ သန်သလဟိုင် ၊ မဌန်မာ့တပ်မတော်တပ်ဖလဲ့နဟစ်ခုဖဌစ်တဲ့ တပ်မ ၃၃ နဲ့ တပ်မ ၇၇ ကို ဒဏ်ခတ်အရေသယူတဲ့ စာရင်သ မဟာ ထပ်မံဖဌည့်စလက်ကဌောင်သ ဖော်ပဌထာသတာကို တလေ့နိုင်ပါတယ်။ ( ပုံ ၂ နဟင့် ၃ )

DVB သတင်သဌာနတာဝန်ခံတလေဟာ နဟစ်ပေါင်သမျာသစလာ ပဌည်ပမဟာ အခဌေစိုက်နေထိုင်ခဲ့တဲ့အတလက် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ အရေသ၊ အဖတ် ၊ အပဌော ကျလမ်သကျင်သူတလေဖဌစ်ပါတယ်။ သတင်သအရင်သအမဌစ်ကို ဘယ်လို စိစစ်ရမယ် ဆိုတာကောင်သကောင်သသိသူတလေဖဌစ်ပါတယ်။

ဒါကဌောင့် အခု သတင်သဟာ ဘာသာပဌန်အမဟာသလို့ပဌောလို့မရဘူသ။ Gen Z တလေကဌာသမဟာ မေ ျဟာ် လင့်ချက်အမဟာသတလေဖဌစ်ပဌီသ မလုပ်သင့်တာတလေ လုပ်မိအောင် ရည်ရလယ်ချက်ရဟိရဟိ လုပ်ဆောင်လိုက်တဲ့ ဂျင်သသတင်သ သာ ဖဌစ်ပါတယ်။

မဇ္ဈိမ နဲ့ကျလန်တော်

( မတ်လ ၈ ရက်နေ့ ထုတ်ဝေခဌင်သလုပ်ငန်သပိတ်သိမ်သခံရတဲ့ မီဒီယာငါသခုလုံသမဟာ ကျလန်တော်နဲ့ လုပ်ငန်သသဘောအရ ခင်မင်သိကျလမ်သခဲ့၊ အပဌန်အလဟန်ဆက်ဆံခဲ့ရတဲ့ သတင်သထောက်တလေရဟိပါ တယ်။ ဒါပေမယ့် ဆဲဗင်သဒေသ၊ DVB နဲ့ မဇ္ဈိမ သတင်သဌာနတလေကတော့ ပဌန်ကဌာသရေသဝန်ကဌီသ ဌာန ရဲ့ မီဒီယာပဌုပဌင်ပဌောင်သလဲရေသ ( ၂၀၁၁ – ၂၀၁၆) မဟာ ပါဝင်ကူညီခဲ့ဖူသတဲ့အတလက် ပိုပဌီသ အမဟတ်တရ ဖဌစ် ရပါတယ်။ သူတို့ ကူညီတယ်ဆိုတာ က အစိုသရကို ဖော်လံဖာသတာမျိုသမဟုတ်ပါဘူသ။ သတင်သ သမာသ ရဲ့ အလုပ်ဖဌစ်တဲ့ အစိုသရကို ဝေဖန် ထောက်ပဌတာလည်သ လုပ်တယ်။ တစ်ဖက်ကလည်သ မီဒီယာပဌုပဌင်ပဌောင်သလဲရေသနဲ့ပတ်သက်ပဌီသ ဥပဒေပဌုရေသ၊ လေ့ကျင့်ရေသ ကိစ္စတလေမဟာ ကူညီ ပေသခဌင်သအာသဖဌင့် သတင်သလလတ်လပ်ခလင့်ရရဟိရေသမဟာ အထောက်အကူဖဌစ်စေမယ်ဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ ကူညီ တာမျိုသဖဌစ်ပါတယ်။ အခုဆောင်သပါသတလေက မီဒီယာပဌုပဌင်ပဌောင်သလဲရေသမဟာ သူတို့ ပါဝင်ခဲ့တဲ့ အခန်သ ကဏ္ဍမျာသကို အမဟတ်တရရေသသာသလိုက်တာဖဌစ်ပါတယ်။ )

မဇ္ဈိမ နဲ့ ပဌန်ကဌာသရေသဆက်ဆံမဟုက နည်သနည်သထူသခဌာသတယ်။ မဇ္ဈိမက ပဌန်ကဌာသရေသကို မီဒီယာလေ့လာရေသ၊ လေ့ကျင့်ရေသကိစ္စတလေမဟာ ကူညီခဲ့သလို့ ပဌန်ကဌာသရေသ ကလည်သ မဇ္ဈိမ ကို လုပ်ငန်သတလေ အပ်ပဌီသဝင်ငလေရအောင်လုပ်ပေသခဲ့ဖူသတယ်။

အတိုက်အခံမီဒီယာတလေဖဌစ်တဲ့ DVB ၊ ဧရာဝတီတို့နဲ့ နဟိုင်သယဟဉ်လိုက်ရင် မဇ္ဈိမ က ဘဏ္ဍာရေသ အင်အာသရော၊ ပဌည်တလင်သပရိသတ်ရရဟိမဟုမဟာပါ အင်အာသသေသတဲ့ မီဒီယာလို့ပဌောနိုင်ပါတယ်။ တပ်မတော်အစိုသရလက်ထက် ပဌန်ကဌာသရေသက ပဌည်ပ အခဌေစိုက် မီဒီယာတလေကို စောင့်ကဌည့် တုန့်ပဌန်တဲ့အခါ မဇ္ဈိမ ကို ဒုတိယအဆင့် ပဲ ထာသပဌီသ စောင့်ကဌည့်တာပါ။ ညသစာသပေသစောင့်ကဌည့်သူ တလေကတော့ အဲဒီအချိန်က နိုင်ငံပိုင် သတင်သစာတလေမဟာ ဆောင်ပုဒ်တလေနဲ့ တိုက်ခိုက်ခံရ တဲ့မီဒီယာတလေပေါ့။

ဒါအပဌင် မဇ္ဈိမရဲ့ လုပ်ငန်သဖလဲ့စည်သပုံက ( ကျလန်တော်တို့ အမဌင်) DVB နဲ့ ကလာခဌာသတာကို တလေ့ရတယ်။ DVB ကတော့ ဒါရိုက်တာအဖလဲ့ Board of Director ရဲ့ ကဌီသကဌပ်မဟုနဲ့ ဆောင်ရလက်ရတယ်။ ပဌန်ကဌာသရေသနဲ့ ပူသပေါင်သဆောင်ရလက်မယ့် ကိစ္စတလေဆိုရင်လည်သ ဒါရိုက်တာအဖလဲ့ရဲ့ လမ်သညလဟန်မဟုကို ယူရတယ်။ ပဌန်ကဌာသရေသဝန်ကဌီသဌာနရဲ့ မီဒီယာလေ့လာရေသ အဖလဲ့ နော်ဝေကိုရောက်တော့လည်သ DVB မဟာ လက်တလေ့လုပ်နေတဲ့ သူတလေနဲ့ ဆလေသနလေသရသလို ဒါရိုက်တာ အဖလဲ့နဲ့လည်သတလေ့ဆုံဆလေသနလေသ ရတယ်။ ညသဟန်ယောင်ဝေ၊ ဘာတေသလ်လစ်တနာ တို့ဟာ အဲဒီ ဒါရိုက်တာအဖလဲ့ဝင်တလေပေါ့။ နိုင်ငံခဌာသသာသဒါရိုက်တာအဖလဲ့ဝင်တလေလည်သ ပါတယ်။

မဇ္ဈိမ နဲ့ ဆက်ဆံချိန်မဟာ အဲဒီလို ဒါရိုက်တာအဖလဲ့နဲ့ တစ်ကဌိမ်တစ်ခါမဟ မဆက်ဆံခဲ့ဖူသဘူသ။ ဒါရိုက်တာ အဖလဲ့ရဟိတယ်ဆိုရင်တောင် ကျလန်တော်တို့ မသိခဲ့ရဘူသ။ ကိုစိုသမဌင့်၊ ကိုစိန်ဝင်သ ညီအကို ရယ်၊ ကိုစိုသမဌင့် ဇနီသ မသင်သသင်သအောင် ရယ်နဲ့ပဲ ဆက်ဆံခဲ့ရတယ်။ သူတို့ ပဌီသရင် ပဌီသတာပဲ။ ဒီတော့ ပဌန်ကဌာသရေသဘက်က DVB က ပုံမဟန်မီဒီယာအဖလဲ့အစည်သပုံစံနဲ့ ဖလဲ့စည်သထာသတယ်၊ မဇ္ဈိမ ကတော့ မိသာသစုပိုင် မီဒီယာလုပ်ငန်သပုံစံနဲ့အလုပ်လုပ်တယ်လို့ ပဲမဌင်ခဲ့တယ်။ အဲဒီလိုပဲ သဘော ထာသဆက်ဆံခဲ့တယ်။

ပဌည်ပအခဌေစိုက်သတင်သမီဒီယာတလေကို မဌန်မာနိုင်ငံလာရောက်ခလင့်ပဌုတဲ့အချိန် အစောဆုံသ ရောက်လာတဲ့အထဲမဟာ ကိုစိန်ဝင်သပါတယ်။ ကျလန်တော်မဟတ်မိသလောက် သူက ဝန်ကဌီသ ညသအောင်မင်သ တို့ အဆက်နဲ့ ဝင်လာတာ။ ကိုစိန်ဝင်သက ပဌန်ကဌာသရေသကိုလာတလေ့ပဌီသ မီဒီယာပဌုပဌင်ပဌောင်သလဲရေသ အခဌေအနေတလေကို မေသတယ်။ ၂၀၁၂ မတ် နိုင်ငံတကာမီဒီယာ ဆလေသနလေသပလဲလုပ်တော့ ကိုစိုသမဌင့် လာတက်တယ်။ အဲဒီဆလေသနလေသပလဲအပဌီသမဟာ မဇ္ဈိမ သတင်သဌာနကို မဌန်မာနိုင်ငံအတလင်သပဌောင်သရလဟေ့ဖလင့်လဟစ်မယ်လို့ ကဌေညာခဲ့တယ်။

အဲဒီအချိန်မဟာ ဝန်ကဌီသ ညသကျော်ဆန်သက ဥရောပ သတင်သမီဒီယာတလေကို လေ့လာသလို အာရဟ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတလေက သတင်သမီဒီယာတလေကိုလေ့လာချင်တယ်။ အထူသသဖဌင့် စာနယ် ဇင်သကောင်စီဖလဲ့တဲ့အခါ အာရဟတိုက်အတလေ့အကဌုံကို သုံသချင်တယ်။ မဇ္ဈိမ က အိန္ဒိယနိုင်ငံကို အခဌေခံလဟုပ်ရဟာသခဲ့တာဆိုတော့ အာရဟဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတလေက စာနယ်ဇင်သကောင်စီတလေနဲ့ အဆက် အဆံရဟိတယ်။ ဒ့ါကဌောင့် မဇ္ဈိမ က အိန္ဒိယ၊ သီရိလင်္ကာ၊ အင်ဒိုနီသရဟာသ စာနယ်ဇင်သကောင်စီတလေကို လေ့လာနိုင်ဖို့ ဆက်သလယ်ပေသတယ်။ ခရီသစဉ်ကုန်ကျစရိတ်ကို International Media Support , IMS က အကူအညီပေသတယ်။ အဲဒီခရီသစဉ်ကို ၂၀၁၂ ဇူလိုင်လမဟာ အကောင်အထည်ဖော်တယ်။ ပဌန်ကဌာသရေသက ညလဟန်ချုပ် ညသတင့်ဆလေ၊ ညသရဲတင့် နဲ့ ပုဂ္ဂလိက သတင်သမီဒီယာသမာသတလေ ပါသလာသ ပဌိသ နိုင်ငံသုံသနိုင်ငံရဲ့ စာနယ်ဇင်သကောင်စီဖလဲ့စည်သမဟုတလေကို လေ့လာတယ်။ မဇ္ဈိမ ကိုစိုသမဌင့်က ဆက်ဆံရေသ တာဝန်ခံအဖဌစ်လိုက်သလာသတယ်။

နေ့စဉ်သတင်သစာတလေထုတ်တော့ မဇ္ဈိမကလည်သ သတင်သစာတစ်စောင်ထုတ်တယ်။ အဲဒီ အချိန်က ပုဂ္ဂလိက သတင်သစာအမျာသစု ရင်ဆိုင်ရသလိုပဲ အရဟုံသနဲ့ ရင်ဆိုင်ရတဲ့သတင်သတလေကဌာသရတယ်။ သူတို့ သတင်သစာမဟာ စီသပလာသရေသလုပ်ငန်သရဟင်တလေ အစုရဟယ်ယာဝင်လာအောင်ကိုစိုသမဌင့်တို့ ကဌိုသစာနေတာလည်သ မဌင်ရတယ်။

မဌန်မာ့အသံ ညလဟန်ချုပ် ကိုတင့်ဆလေကတော့ ပဌည်တလင်သ ကို အစောကဌီသပဌန်ဝင်လာတဲ့ မဇ္ဈိမ ဆက်ပဌီသ ရပ်တည်နိုင်အောင် အတော်ကူညီပေသခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၁၃ ခုနဟစ်ထဲမဟာ မဇ္ဈိမသတင်သစာ ဘက်မဟာ အခက်အခဲတလေကဌုံ နေတော့ မဌန်မာ့အသံနဲ့ ရုပ်မဌင်သံကဌာသက မဇ္ဈိမ မီဒီယာကနေ ရုပ်သံ အစီအစဉ် တလေဝယ်ပေသတယ်။ အပတ်စဉ် ပုံမဟန် လလဟင့်တယ်။ မဟတ်မိသလောက်တော့ ခရီသသလာသနဲ့ အမျိုသသမီသ ကဏ္ဍ အစီအစဉ်တလေပါတယ်။ တစ်ဖက်မဟာ မဌန်မာ့အသံက နယ်သတင်သ ဗျူရို တလေ ဖလင့်ဖို့ ဝန်ကဌီသဌာန ဘတ်ဂျက် နဲ့ နိုင်ငံတကာအဖလဲ့အစည်သတလေရဲ့ အကူအညီနဲ့ သတင်သရိုက်ကူသ တည်သဖဌတ်ရေသသင်တန်သတလေ၊ လက်တလေ့လေ့ကျင့်ခန်သတလေလုပ်တဲ့အခါ မဇ္ဈိမကို ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ပဌီသ လိုအပ်တဲ့ ကုန်ကျစရိတ်တလေ ထုတ်ပေသခဲ့တယ်။

၂၀၁၃ SEA Game မဟာ ပဌန်ကဌာသရေသက အာသကစာသပလဲ မီဒီယာစင်တာကို တာဝန်ယူရတဲ့အခါ မီဒီယာစင်တာရဲ့ လုပ်ငန်သတစ်ခုဖဌစ်တဲ့ မီဒီယာဆက်ဆံရေသလုပ်ငန်သကို လုပ်ဖို့ မဇ္စိျိမ ကို ငဟာသခဲ့ တယ်။ အဓိက တာဝန်ကတော့ ပဌည်ပသတင်သထောက်မျာသဗီဇာလေ ျဟာက်ထာသခဌင်သ၊ ပဌည်တလင်သ ပဌည်ပသတင်သထောက်မျာသ ပဌိုင်ပလဲအတလင်သဝင်ခလင့်ကတ်ပဌာသမျာသထုတ်ပေသခဌင်သ ကိစ္စမျာသကို ဆောင်ရလက်ဖို့ နဲ့ ပဌိုင်ပလဲ သတင်သလလဟာ ထုတ်ဝေပေသဖို့ဖဌစ်ပါတယ်။

အဲဒီလုပ်ငန်သကို တကယ်တန်သ တာဝန်ခံရတာက သတင်သနဟင့် စာနယ်ဇင်သလုပ်ငန်သ ဖဌစ်ပါတယ်။ ဒါ့ကဌောင့် မဇ္ဈိမ က လုပ်ငန်သလုပ်တဲ့အခါ သတင်သနဟင့် စာနယ်ဇင်သလုပ်ငန်သ ညသဆောင်ညလဟန်ကဌာသရေသ မဟူသ ကိုကျော်စိုသအောက်မဟာ လုပ်ရတယ်။

အဲဒီလို လုပ်နေရင်သနဲ့ ဘာအဆင်မပဌေဖဌစ်လဲမသိဘူသ။ ကိုစိုသမဌင့်က ပဌန်ကဌာသရေသကို ဆန္ဒပဌတဲ့ အကဌောင်သ ဝဟိုက်ဘုတ်မဟာရေသသာသထာသတာ မီဒီယာတလေမဟာပါလာတော့ ကိုတင့်ဆလေ နဲ့ ကျလန်တော် သလာသဖဌေရဟင်သပေသရသေသတယ်။ အလုပ်သဘောအရ ပဌောရင် ပဌန်ကဌာသရေသက မဇ္ဈိမ ကို အခကဌေသ ငလေပေသပဌီသ ငဟာသရမ်သထာသတာဖဌစ်တဲ့အတလက် ဆန္ဒပဌတယ်ဆိုရင်စာချုပ်ဖျက်သိမ်သပဌီသ အလုပ်ရပ်ဆိုင်သ ဖို့ပဲရဟိတယ်။ ဝန်ကဌီသညသအောင်ကဌည်ကလည်သ အဲဒီကိစ္စကို အတော်စိတ်ဆိုသခဲ့တယ်။ ကျလန်တော် တို့ ကတော့ ကိုစိုသမဌင့် အကဌောင်သ သိနေလို့ အဆင်ပဌေအောင်ဖဌေရဟင်သပဌီသ မဇ္ဈိမ ကိုပဲ ပဌိုင်ပလဲပဌီသတဲ့ အထိ ဆက်တာဝန်ပေသခဲ့ပါတယ်။

၂၀၁၂ ခုနဟစ်က စပဌီသ နဟစ်စဉ်ပုံမဟန်ကျင်သပတဲ့ နိုင်ငံတကာ မီဒီယာဆလေသနလေသပလဲမဟာလည်သ မဇ္ဈိမက ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ ပဌန်ကဌာသရေသနဲ့ IMS သဘောတူညီချက်အရ သတင်သစာအတတ်ပညာကျောင်သ ဖလင့်တော့ ကိုစိန်ဝင်သပါဝင်ဆောင်ရလက်တယ်။ ၂၀၁၆ နောက်ပိုင်သမဟာ တော့ မဇ္ဈိမ ကလည်သ မဌန်မာအသံနဲ့ ရုပ်မဌင် သံကဌာသရဲ့ ရုပ်သံလိုင်သ တစ်ခုကို စာချုပ်ချုပ်ဆို ငဟာသရမ်သ ပဌီသလလဟင့်တယ်။ ကဌော်ငဌာရရဟိမဟုအခဌေအနေအရ အကျိုသအမဌတ်ရဖို့အတော်ရုန်သကန် ရမယ့် အခဌေအနေကို မဌင်ခဲ့ရတယ်။

နောက်တော့ အစုရဟယ်ယာရဟင်အပဌောင်သအလဲကဌောင့်လာသ၊ အခဌာသ အကဌောင်သကဌောင့် လာသမသိဘူသ၊ ပုဇလန်တောင်မဟာ ရုံသဖလင့်ထာသရာကနေ သံလျင် Star City ကို ပဌောင်သသလာသရတယ်။ ရုံသခန်သငဟာသရမ်သခသက်သာတယ်ဆိုရင်တောင် နေ့စဉ်ဝန်ထမ်သအကဌိုအပို့လုပ်ရတာ၊ ရိုက်ကူသ ရေသမဟာ ပါဝင်မယ့် ပဌင်ပဧည့်သည်တလေကို အကဌိုအပို့လုပ်ရတာနဲ့ အတော်ဝန်ပိမယ့် အခဌေအနေ ပဲ။

ကျလန်တော်ကတော့ ၂၀၁၆ နောက်ပိုင်သ မဇ္ဈိမ စကာသဝိုင်သတစ်ချို့မဟာ ပါဝင်ဆလေသနလေသဖူသတယ်။ သံလျင်ပဌောင်သသလာသတော့ ဝေသတဲ့အတလက် မသလာသဖဌစ်တော့ဘူသ။ ၂၀၂၀ ရလေသကောက်ပလဲမဟာတော့ မဇ္ဈိမ က နေ့စဉ် ကဌိုပို့လုပ်ပေသလို့ Star City မဇ္ဈိမ ရိုက်ကူသရေသခန်သမမဟာ သုံသရက် ဆက်တိုက်ပါဝင်ဆလေသနလေသခဲ့တယ်။ အဲဒီအချိန်က ကိုစိုသမဌင့်၊ ကိုစိန်ဝင်သ နဲ့ မသင်သသင်သအောင်တို့ သုံသယောက်လုံသနဲ့ နောက်ဆုံသဆုံခဲ့ရတာပဲ။

အခုတော့ မဇ္ဈိမ လည်သ DVB လိုပဲ ၂၀၁၁ မတိုင်ခင်က ပဌည်ပအခဌေစိုက်မီဒီယာအခဌေအနေကို ပဌန်ရောက်သလာသပါပဌီ။ ဒါပေမယ့် ၂၀၁၁ – ၂၀၁၆ မီဒီယာပဌုပဌင် ပဌောင်သလဲရေသကာလ မဟာ မဇ္ဈိမ နဲ့အပဌန်အလဟန်ပူသပေါင်သဆောင်ရလက်ခဲ့ရတာတလေကတော့ အမဟတ်တရ ကျန်နေမဟာပါ။