Ye Htut's Blog

အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များနဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ

၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲနီးလာတဲ့အချိန်မှာ သမ္မတ ၊ ဒုတိယသမ္မတ ၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး နဲ့ ဒုတိယ ဝန်ကြီးတွေဟာ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့သက်ဆိုင်တဲ့ လုပ်ငန်းတွေလုပ်ခွင့်ရှိသလား၊ မရှိဘူး လားဆိုတဲ့ ဆွေးနွေးမှုတွေပြန်ပေါ်လာတယ်။

ဒီလိုငြင်းခုန်မှုတွေဟာ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲအကြိုကာလမှာလည်းပေါ်ခဲ့တာပဲ။ မလုပ်သင့် ဘူးလို့ပြောတဲ့ဘက်မှာ အဓိက အင်အားစုက ၂၀၁၅ မှာ အင်န်အယ်လ်ဒီပါတီဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀ မှာ ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီဖြစ်နေတာပဲကွာတယ်။

အခြေခံဥပဒေ

အခြေခံဥပဒေမှာ သမ္မတ ၊ ဒုတိယသမ္မတ ၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး နဲ့ ဒုတိယ ဝန်ကြီးတွေ နိုင်ငံရေးပါတီလုပ်ငန်းလုပ်တာ၊ရွေးကောက်ပွဲဝင်တာနဲ့ပတ်သက်တဲ့ ပြဋ္ဌာန်းချက်သုံးခုရှိတယ်။

ပုဒ်မ ၆၁ နဲ့ ၂၃၂ မှာက သမ္မတ ၊ ဒုတိယသမ္မတ ၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး နဲ့ ဒုတိယ ဝန်ကြီးတွေဟာ နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခုခုရဲ့ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ရင် ရွေးချယ်တင်မြှောက် ခြင်းခံရတဲ့နေ့ကစပြီး မိမိ ရာထူး သက်တမ်းအတွင်းမှာ ယင်းပါတီအဖွဲ့အစည်းရဲ့ ပါတီလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်း မပြုရ လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားတယ်။

အဲဒီပြဋ္ဌာန်းချက်အရ ဆိုရင် ပါတီတစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုပြီး ရွေးကောက်ပွဲဝင်ရင် ပါတီလုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်ရာရောက်တဲ့အတွက် အခြေခံဥပဒေနဲ့ ဆန့်ကျင်နေတယ်။ သမ္မတ ၊ ဒုတိယသမ္မတ ၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး နဲ့ ဒုတိယ ဝန်ကြီးတွေ မဲဆွယ်စည်းရုံးတာမလုပ်ရဘူး လို့ ပြောဆို နေ သူတွေက အဲဒီအချက်ကို ကိုင်ပြီးပြောနေတာဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ပုဒ်မ ၃၈ မှာ တော့ နိုင်ငံသားတိုင်းသည် ဥပဒေနဲ့အညီ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခွင့် နှင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံပိုင်ခွင့်ရှိသည် လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားတယ်။ ဒီတော့ သမ္မတ ၊ ဒုတိယသမ္မတ ၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး နဲ့ ဒုတိယ ဝန်ကြီးတွေဟာလည်း နိုင်ငံသားတွေဖြစ်တဲ့ အတွက် ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ခွင့်ရှိတယ်၊ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်မယ်ဆိုရင် အောင်နိုင်ရေးအတွက် စည်းရုံး လှုပ်ရှားခွင့်ရှိရမယ် ဆိုတဲ့သဘောဖြစ်ပါတယ်။

ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေ

ဒ့ါကြောင့်လည်း ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဥပဒေ (၂၀၁၀) ပုဒ်မ ၇ နဲ့ ပုဒ်မ ၁၇ တွေမှာ သမ္မတ ၊ ဒုတိယသမ္မတ ၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး နဲ့ ဒုတိယ ဝန်ကြီးတွေဟာ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ တစ်ရပ်ရပ်တွင် ပါဝင်ရွေးချယ်ခံမည့်သူ ဖြစ်ပါက နိုင်ငံသားတစ်ဦး အား ပေးအပ်ထားတဲ့ အခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၃၈ (က) မှာပါတဲ့ “ရွေးချယ် တင်မြှောက် ခံပိုင်ခွင့်” မဆုံးရှုံးစေဖို့အတွက် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပဖို့ ကြေညာတဲ့နေ့က စပြီး ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ ပါတီစည်းရုံးရေးလုပ်ငန်းများ နဲ့ နယ်မြေစည်းရုံးရေးလုပ်ငန်းများ ကို လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိတယ် လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။

၂၀၁၅ အငြင်းပွားမှု

၂၀၁၅ ခုနှစ်ရွေးကောက်ပွဲနီးလာတဲ့အခါမှာ သမ္မတ ၊ ဒုတိယသမ္မတ ၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး နဲ့ ဒုတိယ ဝန်ကြီးတွေ စည်းရုံးရေးလုပ်ငန်းလုပ်လို့ရ ၊ မရ ဆိုတဲ့ အငြင်းပွားမှုတွေပေါ်လာတယ်။ အင်န်အယ်လ်ဒီအပါအဝင် အချို့နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူတွေက အခြေခံ ဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၁ နဲ့ ၂၃၂ ပါပြဋ္ဌာန်းချက်အရ မလုပ်သင့်ဘူး လို့ ယူဆတယ်။ ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ အဖွဲ့ကတော့ ပြည်ထောင်စုအစိုးရ အဖွဲ့ဥပဒေမှာခွင့်ပြုထားတဲ့အတွက် လုပ်ဆောင်လို့ရတယ် လို့ ယူဆတယ်။

ဒီလိုနဲ့ နောက်ဆုံး ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က အခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၃၈ နဲ့ ပြည်ထောင်စု အစိုးရ အဖွဲ့ ဥပဒေကို ကိုးကားပြီး ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ ပါတီစည်းရုံးရေးလုပ်ငန်းများ နဲ့ နယ်မြေစည်းရုံး ရေး လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ခွင့်ရှိတဲ့အကြောင်း ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့မှာ ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့တယ်။

ဒီနေရာမှာ လူအတော်များများ သတိမထားမိတဲ့အဖြစ်အပျက်တစ်ခုဖြစ်သွားခဲ့တယ်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၆ ရက်နေ့မှာ ဦးရွှေမန်း ဥက္ကဌ လုပ်နေတဲ့ ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ပြည်ထောင်စု အစိုးရ အဖွဲ့ ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ဖို့ ဆွေးနွေးခဲ့တယ်။ အဲဒီပြင်ဆင်ချက်က ပြည်ထောင်စုအစိုးရ အဖွဲ့ ဝင်တွေ “ ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ ပါတီ စည်းရုံးရေး လုပ်ငန်း” လုပ်ခွင့်ရှိတယ်ဆိုတဲ့ စာသား မှာ “ ပါတီ ” ဆိုတဲ့ စာသားကို ဖြုတ်ပြီး“ ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ စည်းရုံးရေးလုပ်ငန်း လုပ်ခွင့်ရှိ သည်” လို့ ပြင်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလိုပြင်ဆင်လိုက်ရင် လက်ရှိ ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီဥက္ကဌဖြစ်တဲ့ ဦးသိန်းစိန်နဲ့ ဝန်ကြီး၊ ဒုတိယဝန်ကြီး တွေဟာ ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီကို ကိုယ်စားပြုပြီး ရွေးကောက်ပွဲဝင်လို့မရတော့ဘူး။ ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ စည်းရုံးရေး လုပ်ငန်းတွေလုပ်လို့မရတော့ဘူး။ အခြားပါတီတစ်ခု အနေနဲ့လည်း လုပ်လို့မရတော့ဘူး။ တစ်သီး ပုဂ္ဂလိက အနေနဲ့ ပဲ ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ရတော့မှာဖြစ်ပါတယ်။

ဒါ့ကြောင့် အဲဒီလိုပြင်ဖို့ ကြိုးစားတာကို ပြည်ခိုင်ဖြိုးခေါင်းဆောင်တစ်ချို့နဲ့ ပြည်ခိုင်ဖြိုး လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ချို့က မကြိုက်ဘူး။ တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ်တွေကလည်း ဆန့်ကျင် တယ်။ ဒါပေမယ့် နောက်ဆုံးမဲခွဲတဲ့အခါမှာတော့ ဦးရွှေမန်းဘက်ကပဲ နိုင်သွားခဲ့တယ်။

သို့သော် အဲဒီဥပဒေပြင်ဆင်ချက်ကို အမျိုးသားလွှတ်တော်မှာဆွေးနွေး၊ လွှတ်တော်နှစ်ရပ် သဘောကွဲလွဲရင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်မှာဆွေးနွေး အတည်ပြု၊ ပြီးရင် သမ္မတဆီပို့ ဆိုတဲ့ အဆင့်တွေ အထိပြီးအောင်မလုပ်နိုင်ဘဲ ရပ်သွားခဲ့တယ်။

ဒါပေမယ့် အစိုးရအဖွဲ့မှာရော၊ ပြည်ခိုင်ဖြိုးခေါင်းဆောင်တွေကြားမှာပါ ဦးရွှေမန်းဟာ အစိုးရ နဲ့ ပါတီ ညီညွတ်ရေးတည်ဆောက်ပြီး ရွေးကောက်ပွဲနိုင်အောင်လုပ်ရမယ့်အစား ဦးသိန်းစိန်ကို ဖယ်ရှားပြီး ဥက္ကဌ လုပ်ဖို့အတွက် ပိုအားထည့်နေတယ်လို့ သုံးသပ်မှုတွေပေါ်လာခဲ့တယ်။ ကျွန်တော့်အမြင်အရတော့ နောင်မှာ ဦးရွှေမန်းကို ခေတ္တဥက္ကဌ ရာထူးက ဖယ်ရှားတဲ့အဆင့် အထိ ရောက်ခဲ့ရတဲ့အကြောင်းတွေထဲမှာ ဒီကိစ္စလည်းပါနိုင်ပါတယ်။

၂၀၁၅ ဦးသိန်းစိန် ဆုံးဖြတ်ချက်

တကယ်တော့ သမ္မတ၊ ဝန်ကြီး၊ ဒုဝန်ကြီးတွေ ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ ပါတီစည်းရုံးရေးလုပ်ငန်း လုပ် ခွင့်ရှိ၊ မရှိ ဆိုတဲ့အချက်နဲ့ပတ်သက်ပြီး အခြေခံဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်နှစ်ခုမှာ အချင်းချင်း ဆန့်ကျင်နေတဲ့ သဘောဖြစ်နေတာနဲ့ပတ်သက်ပြီး နိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး က ဆုံးဖြတ်တာက အကောင်းဆုံးပါပဲ။

ဒါပေမယ့် လွှတ်တော်နဲ့ ပြဿနာတက်ပြီး အခြေခံဥပဒေခုံရုံးတစ် ခုလုံးနှုတ်ထွက်ရတဲ့ ကိစ္စဖြစ်ပြီးထဲက ခုံရုံးရဲ့ သမာသမတ်ကျမှုနဲ့ လွတ်လပ်မှုအပေါ် သံသယရှိ၊ ရွေးကောက်ပွဲကလည်း နီးနေပြီဆိုတော့ ခုံရုံး အဆုံးအဖြတ်ရယူဖို့ကိစ္စကိ ဘယ်သူမှ မစဉ်းစားတော့ဘူး။

အဲဒီအချိန်မှာ ဦးသိန်းစိန်ရဲ့ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းမှာလည်း ရွေးကောက်ပွဲဝင်မယ့်သူ နဲ့ မဝင်မယ့် သူဆိုပြီး နှစ်မျိုးရှိလာပါပြီ။ သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်ကတော့မဝင်ဘူး။ ဒုသမ္မတ နှစ်ယောက်က ဝင်မယ်။ ဝန်ကြီးတွေထဲမှာလည်း အများစုက ဝင်ပြိုင်မယ်။ အနည်းစုကမဝင်ဘူး။ ကျွန်တော်ကတော့ မဝင်တဲ့ အထဲမှာပါတယ်

ဒီတော့ သမ္မတဦးသိန်းစိန်က ရွေးကောက်ပွဲမဲဆွယ်စည်းရုံးရေးကာလမှာ သမ္မတကနေ စပြီး ဒုတိယ ဝန်ကြီးအဆုံး အားလုံးလိုက်နာရမယ့်အချက်တွေကို အခုလိုသတ်မှတ်ပေးခဲ့တယ်။ ဒါဟာ လွတ်လပ်ပြီး တရားမ ျှတတဲ့ရွေးကောက်ပွဲဖြစ်စေဖို့အတွက် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များလိုက်နာရမယ့် ကျင့်ဝတ်တွေလို့လည်းပြောလို့ရပါတယ်။

၁။ ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်မယ့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်တွေက မိမိ သက်ဆိုင်ရာမဲဆန္ဒနယ်မြေ မှာပဲ ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ ပါတီစည်းရုံးရေးလုပ်ငန်းတွေကို လုပ်ရမယ်။ အခြားဒေသမှာ မလုပ် ရဘူး။

၂။ အစိုးရအဖွဲ့ဝင်တွေအနေနဲ့ ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီရုံးတွေ၊ ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီက ဆောင်ရွက်တဲ့အခမ်း အနားတွေ မတက်ရဘူး။ ရွေးကောက်ပွဲဝင်မယ့် သူကတော့ ကိုယ်ပြိုင်မယ့် မဲဆန္ဒနယ်မှာ လုပ်ခွင့် ရှိတယ်။ အခြားဒေသတွေမှာမလုပ်ရဘူး။

၃။ ဝန်ကြီးဌာနတွေဟာ ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က တရားဝင်အကူအညီတောင်းခံတဲ့ အုပ်ချုပ်ရေး၊ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စတွေကလွဲရင် ကျန်တဲ့ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာကိစ္စရပ် တွေမှာ ပါဝင် ပတ်သက်မှုမပြုရဘူး။

ပြန်ကြားရေး

ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနအနေနဲ့တော့ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ယောက်က သူ့ယှဉ်ပြိုင်မယ့် မဲဆန္ဒနယ်မြေမှာ ရွေးကောက်ပွဲ နဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေ လုပ်ဆောင်ရင် နိုင်ငံပိုင် မီဒီယာတွေမှာ သတင်းမဖော်ပြဖို့သတ်မှတ်ပေးထားတယ်။ ဒါပေမယ့် နိုင်ငံတော် မူဝါဒတွေ၊ စီမံကိန်းတွေနဲ့ပတ်သက်တဲ့လုပ်ဆောင်ချက်ဆို ရင်တော့ ဖော်ပြလို့ရတယ်။

ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီနဲ့ပတ်သက်ရင်တော့ ကော်မရှင်က ခွင့်ပြုတဲ့လုပ်ဆောင်ချက် ကလွဲရင် သတင်းဖော်ပြခြင်းမပြုဖို့သတ်မှတ်ထားတယ်။ ဥပမာ ပါတီမူဝါဒ ဟောပြောခြင်း

ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနအနေနဲ့ အဲဒီအချက်တွေ အတတ်နိုင်ဆုံးလိုက်နာခဲ့တယ်။ ဒါပေမယ့် မိတ္ထီလာ လွင်ပြင်စိမ်းလန်းစိုပြေရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီး သမ္မတ မိန့်ခွန်းမှာပါတဲ့ မိတ္ထီလာလွင်ပြင် အစိမ်းရောင်လွှမ်းရမယ်ဆိုတဲ့ စကားကို ကောက်နှုတ်ပြီး သတင်းခေါင်းစဉ်တတ်တဲ့ကိစ္စ မျိုး မှာတော့ ဦးသိန်းစိန်က ခေါ်ယူသတိပေးတာခံရဖူးတယ်။ (အဲဒါကလည်း ခရီးစဉ်သတင်းကို စိစစ် တည်းဖြတ် အတည်ပြုပေးတဲ့ ကျွန်တော့်တာဝန်ပါပဲ။ သတင်းစဉ်က အယ်ဒီတာတွေအပြစ် မဟုတ် ပါဘူး။ )

၂၀၂၀ ဘာလုပ်မလဲ

၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲမှာလည်း ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့မှာ ပြည်ထောင်စု အစိုးရ အဖွဲ့ဝင်တွေဟာ ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ ပါတီစည်းရုံးရေးလုပ်ငန်းများ နဲ့ နယ်မြေစည်းရုံးရေးလုပ်ငန်းများ ကို လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိတယ်လို့ ကြေညာချက်ထုတ်ခဲ့တယ်။ ဒါဟာ ၂၀၁၅ တုန်းက အတိုင်းဆောင်ရွက်တာပါပဲ။

သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်အနေနဲ့ ရွေးကောက်ပွဲဝင်မယ့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်တွေ ဘယ်လိုပုံစံနဲ့ စည်းရုံးရေး လုပ်ငန်းတွေလုပ်ရမယ်ဆိုတာမျိုးကို ညွှန်ကြားထားတာရှိ၊မရှိမသိရဘူး။ ဒါပေမယ့် သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့် နဲ့ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ နေပြည်တော် အင်န်အယ်လ်ဒီ ပါတီ ရုံးခွဲ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားကို တက်ရောက်ခဲ့တာကို တွေ့တော့ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ အကြိုကာလ မှာ ရွေးကောက်ပွဲ ဝင် မယ့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်တွေသာ အဲဒီလို အခမ်းအနား မျိုးတက်ခဲ့ရင် ဘယ်လောက်ဝေဖန် ကြမလဲဆိုတာ စဉ်းစားကြည့်မိတယ်။

ကိုဗစ် နဲ့ မဲရုံများ

နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ ရွေးကောက်ပွဲစောင့်ကြည့်လေ့လာမယ့် အဖွဲ့အစည်းများက ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်ရဲ့ ညွှန်ကြားချက်တွေ၊ သမ္မတ နဲ့ အစိုးရအဖွဲ့ဝင်တွေ ပါတီစည်းရုံးရေး၊ နယ်မြေစည်းရုံး ရေး လုပ်မယ့် အခြေအနေတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဝေဖန်ပြောဆိုနေကြပေမယ့် မဲရုံတွေ အကြောင်း ဆွေးနွေးတာမတွေ့ရသလောက်ပဲ။

မဲရုံကိစ္စလို့ပြောတဲ့အခါ မဲရုံအတွင်းက လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို မပြောခင် မဲရုံ အရေအတွက်ကို အရင် စသုံးသပ်ရမယ်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်ရွေးကောက်ပွဲမှာ ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ် ( ၃၂၃ ) နယ်၊ အမျိုး သားလွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ် (၁၆၈ ) နယ်၊ တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ်လွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ် ( ၆၅၉ ) နယ် မှာ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပနိုင်ခဲ့တယ်။ မဲပေးခွင့်ရှိသူ ၃၄,၂၉၅, ၃၃၄ ယောက်ရှိတယ်။ မဲရုံက ၄၀,၁၄၀ ရှိတယ်။ ဒါ့ကြောင့် မဲရုံတစ်ရုံအတွက် ပ ျှမ်းမ ျှ မဲဆန္ဒရှင် (၈၅၅) ဦးအချိုးရှိတယ်။

၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲမှာ မဲရုံ ဘယ်နှစ်ရုံထားမလဲဆိုတာ အခုအချိန်ထဲက စပြီးဆွေးနွေးသင့်ပြီ။ ဘာ့ကြောင့်လဲဆိုတော့ ကိုဗစ် ၁၉ ရောဂါ ကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေးအစီအစဉ်တွေ ဆက်ပြီးရှိနေ မယ် ဆိုရင် မဲပေးမယ့်သူတစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် အကွာအဝေး၊ မဲရုံအတွင်း ရောဂါကာကွယ်ထိန်း ချုပ်ရေးအတွက် အခြားလုပ်ဆောင်ရမယ့်အချက်တွေ ထည့်တွက်လိုက်ရင် တစ်နာရီမှာ မဲပေးနို င်မယ့် လူအရေအတွက် နည်းသွားမှာ သေချာတယ်။ ဒါဆိုရင် မဲပေးခွင့်ရှိသူတိုင်း မဲပေးနိုင်ဖို့ အတွက် မဲရုံ အရေ အတွက်ကို ပိုတိုးရမယ်ဆိုတာ ထင်ရှားတယ်။

ဒီနေရာမှာ နိုဝင်ဘာလရောက်ရင် ကိုဗစ် ၁၉ ကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေးတွေ လုပ်ဖို့ လိုချင်မှ လိုမယ် လို့ ဆင်ခြေပေးတာမျိုးပေါ်လာနိုင်တယ်။ ကိုဗစ် ၁၉ ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို ဘယ်သူမှ ခန့်မှန်းလို့ မရ ဘူး။ ဒ့ါကြောင့် ကိုဗစ် ၁၉ ကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေးတွေ ဆက်ပြီးလုပ်ဆောင်နေရမယ်ဆိုတဲ့ အနေ အထားနဲ့တွက်ချက်ပြင်ဆင်ထားတာအကောင်းဆုံးပဲ။ ကော်မရှင်ကမဲရုံအရေအတွက်ကိစ္စ ပြင်ဆင်နေတာ ရှိကောင်းရှိမှာပါ။ ဒါပေမယ့် သတင်းထုတ်ပြန်တာတော့မတွေ့သေးဘူး။

၂၀၁၅ အတွေ့အကြုံ

ဒီထက်ပိုအရေးကြီးတာက မဲရုံတိုးချဲ့တယ်ဆိုတာ အလှုဧည့်ခံသလို ဧည့်သည့်ကျတယ်ဟေ့၊ ခုံတွေ ထပ်ခင်းဆိုပြီး လုပ်လို့ရတာမဟုတ်ဘူး။ မဲရုံအရေအတွက်အပေါ်မူတည်ပြီး ကြိုလုပ်ရတဲ့ ကိစ္စ တွေ အများကြီးရှိတယ်။ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ အတွေ့အကြုံရ ကြည့်မယ်ဆိုရင်

၁။ ဝေးလံခေါင်းဖျားဒေသ က မဲရုံတွေအတွက် မဲပုံး၊ ဆန္ဒပြုခန်း ၊ အိတ်၊ ချိတ်တောင့်၊ အမှန်ခြစ် တံဆိပ်တုံး၊ မဲရုံ အင်္က ျီ စတဲ့ မဲရုံးသုံးပစ္စည်းတွေ ကို ၃၀ သြဂုတ် ၂၀၁၅ မှာ စပို့ရတယ်။

၂။ မဲရုံမှူး၊ မဲရုံအဖွဲ့ဝင်တွေနဲ့ ရပ်ကျေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်တွေကို သင်တန်းပေးတာ ၁၂ အောက်တို ဘာ ၂၀၁၅ မှာ စဆောင်ရွက်ရတယ်။ သင်တန်းနည်းပြလုပ်မယ့်သူတွေ၊ တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် ၊ ခရိုင်အဆင့်တွေ အတွက်သင်တန်းတွေဆိုရင် ဒီထက်ပိုစောတယ်။ ၂၄ သြဂုတ် ၂၀၁၅ မှာ စတယ်။

၃။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ်အလိုက်ဆန္ဒမဲလက်မှတ်တွေကို ၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၅ ကနေ ၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၅ ကြားမှာ အသုတ်လိုက်ထုတ်ပေးခဲ့တယ်။ တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ်တွေက အဲဒီမဲလက်မှတ်တွေကို မြို့နယ်ကော်မရှင်တွေကို ဆက်ပို့ရ တယ်။ မြို့နယ်ကော်မရှင်တွေက သက်မှတ်ရက်မှာ မဲရုံတွေကို ဆက်ပို့တယ်။

ဒ့ါကြောင့်၂၀၁၅ ခုနှစ်ရွေးကောက်ပွဲ ပြင်ဆင်မှုကို အခြေခံပြီးစဉ်းစားမယ်ဆိုရင် ၃၀ သြဂုတ် ၂၀၂၀ မတိုင် ခင်မှာ မဲရုံ အရေအတွက်ကို သတ်မှတ်ပြီးသားဖြစ်သင့်တယ်ဆိုတာတွေ့နိုင်ပါတယ်။

တောင်ကိုရီးယားနဲ့ စင်္ကာပူ

ကိုဗစ် ၁၉ ဖြစ်ပွားနေပေမယ့် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခဲ့တဲ့ အာရှတိုက်က နိုင်ငံနှစ်ခုကတော့ တောင် ကိုရီးယားနဲ့ စင်္ကာပူဖြစ်ပါတယ်။ တောင်ကိုရီးယားက မဲပေးခွင့်ရှိသူ ၄၃ သန်းကျော်ရှိတယ်။ ၂၉ သန်းကျော်မဲလာပေးတယ်။ စင်္ကာပူက မဲပေးခွင့်ရှိသူ ၂.၆ သန်းကျော်ရှိတယ်။ မဲပေးသူ ၂.၅သန်း ကျော်ရှိတယ်။

အဲဒီနှစ်နိုင်ငံလုံးမှာ ကိုဗစ် ၁၉ ကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေးလုပ်ငန်းတွေအောက်ကနေ မဲဆန္ဒရှင်တွေ မဲ ပေးနိုင်အောင် နည်းပညာအကူအညီသုံးပြီးဆောင်ရွက်ပေးခဲ့တယ်။ အရေးကြီးတဲ့လုပ်ဆောင် ချက်တွေကတော့

၁။ မဲရုံ အရေအတွက်ကို တိုးလိုက်တယ်။

၂။ မဲရုံတွင်းမှာ လူတစ်ဦးနဲ့တစ်ဦး ခြောက်ပေကွာနေထိုင်မဲပေးနိုင်အောင် စီစဉ်ပေးတယ်။ မဲရုံတွေ ပိုကျယ်လာတယ်။

၃။ မဲရုံလုပ်ငန်းများကို မိုဘိုင်းအပလီကေးရှင်းများကနေ ကြည့်နိုင်၊စိစစ်နိုင်အောင် ဆောင်ရွက်ပေး တယ်။

၄။ မဲရုံမှုာ လူတွေစုပြုံနေတာမျိုးမဖြစ်စေဖို့အတွက် မဲဆန္ဒရှင်တစ်ဦးချင်းအတွက်မဲပေးရမည့်အချိန် ကို မိုဘိုင်းအပလီကေးရှင်းကတဆင့် အကြောင်း ကြားတယ်။

ဒီလိုစီစဉ်တာတောင် စင်္ကာပူက မဲရုံတစ်ချို့မှာ မဲပေးလို့မပြီးတဲ့အတွက် ည ဆယ်နာရီအထိ မဲရုံဖွင့် ထားပေးခဲ့ရတယ်။ ဒါတောင် အဲဒီနိုင်ငံတွေမှာ လွှတ်တော်တစ်ရပ် (သို့) နှစ်ရပ်အတွက်ပဲ မဲပေး ရတာ။ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်၊ တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ် လွှတ်တော်အပြင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ကိုယ်စားလှယ်အတွက်ပါ မဲပေးရတယ်၊ ဆန္ဒမဲလက်မှတ် ထုတ်ပေးဖို့ မဲစာရင်း မှာ ပါ/မပါ စစ်တာ ကအစ လုပ်ငန်းအားလုံးက လူကိုယ်တိုင် လုပ်ရတယ်။ ဒါ့ကြောင့် အဲဒီနိုင်ငံတွေထက် အလုပ်ပိုများမယ်၊ အချိန်ပိုကြာမယ်ဆိုတာ ငြင်းလို့မရဘူး။

မြန်မာ

ပြည်သူ့လွှတ်တော်ရွေးကောက်ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေ ပုဒ်မ ၃၆ အရ ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် က ရပ်ကွက်နဲ့ ကျေးရွာ အုပ်စု အလိုက် ထားရှိရမယ့် မဲရုံအရေအတွက်ကို မဲပေးခွင့်ရှိသူနဲ့ ဒေသ အခြေအနေပေါ်မူတည်ပြီး သတ် မှတ်လို့ရတယ်။ ပုံသေမဟုတ်ဘူး။ ဒါ့ကြောင့် ကိုဗစ် ၁၉ ရောဂါ ကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေးဆိုင်ရာလုပ်ငန်းစဉ်တွေကြောင့် မဲပေးသူတွေရဲ့အခွင့်အရေးမဆုံးရှုံးရ အောင် ကော်မရှင်က မဲရုံအရေအတွက်ကို တိုးချဲ့ပေးလို့ရတယ်။ ( အမျိုးသားလွှတ်တော်၊ တိုင်းဒေသ/ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေတွေမှာလည်း ဒီအတိုင်းပဲပြဋ္ဌာန်းထားတယ်။ )

ဒါ့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံအခြေအနေအရအကြံပြုရရင်တော့

၁။ မဲရုံအရေအတွက် တိုးနိုင်ဖို့အတွက် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်နဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီတွေ အကြား ဆွေးနွေးသင့်တယ်။

၂။ အဲဒီလို ဆွေးနွေးတဲ့နေရာမှာ မဲစာရင်းအတည်ဖြစ်တဲ့အထိ စောင့်မနေသင့်ဘူး။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် မဲစာရင်းကို အခြေခံစဉ်းစားသင့်တယ်။

၃။ မဲရုံရှေ့မှာ လူတွေစုပြုံနေတာမျိုးမဖြစ်စေဖို့အတွက် မဲစာရင်း အမှတ်စဉ်အပေါ်မူတည်ပြီး အမှတ်စဉ် ဘယ်လောက်ကနေ ဘယ်လောက်အထိ ဘယ်အချိန်မဲလာပေးပါ ဆိုတာမျိုးကို မဲရုံ အလိုက်ကြိုတင်ကြေညာတာမျိုးလုပ်သင့်တယ်။

၄။ မဲရုံပိတ်ချိန်ကို ညနေ လေးနာရီအစား ခြောက်နာရီအထိ တိုးပေးသင့်တယ်။ မူလသတ်မှတ် ချိန်မှာ အကြောင်းကြောင်းကြောင့် မဲလာမပေးနိုင်သူတွေကို ညနေ လေးနာရီနောက်ပိုင်းမှာ မဲပေး နိုင်ဖို့ စီစဉ်ပေးသင့်တယ်။

မဲရုံအရေအတွက်ကို တိုးမပေးဘူး၊ မဲပေးမယ့် အစီအစဉ်ကို စနစ်တကျစီစဉ်မထားဘူးဆို ရင် မဲပေးတဲ့နေ့မှာ ပါတီတစ်ခုက သူ့ထောက်ခံသူတွေ နဲ့ ထိပ်က ပိတ် တန်းစီထားပြီး ကျန်တဲ့ မဲဆန္ဒ ရှင်တွေ မဲပေးခွင့်မရအောင်၊ ဒါမှမဟုတ် စိတ်မရှည်ဘဲ လှည့်ပြန်သွားအောင် လုပ်တာမျိုးတွေ ပေါ် လာနိုင်တယ်။

၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲမှာ မဲရုံအရေအတွက်နဲ့ ဆန္ဒမဲပေးရတဲ့လုပ်ငန်းစဉ်များ တိကျမြန်ဆန်မှုဟာ လည်း လွတ်လပ်ပြီး တရားမ ျှတတဲ့ရွေးကောက်ပွဲဖြစ်/မဖြစ်တိုင်းတာတဲ့ စံတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပါ တယ်။